Chapter 119

लक्षयोजनविस्तारं जम्बूद्वीपं समावृतम्

lakṣayojanavistāraṃ jambūdvīpaṃ samāvṛtam

लक्ष्ययोजनमनेन क्षीरोदेन समन्ततः

lakṣyayojanamanena kṣīrodena samantataḥ

संवेष्ट्य क्षारमुदधिं प्लक्षद्वीपस् तथा स्थितः

saṃveṣṭya kṣāramudadhiṃ plakṣadvīpas tathā sthitaḥ

सप्त मेधातिथेः पुत्राः प्लक्षद्वीपेश्वरास् तथा

sapta medhātitheḥ putrāḥ plakṣadvīpeśvarās tathā

स्याच्छान्तभयः शिशिरः सुखोदय इतः परः

syācchāntabhayaḥ śiśiraḥ sukhodaya itaḥ paraḥ

आनन्दश् च शिवः क्षेमो ध्रुवस्तन्नामवर्षकं

ānandaś ca śivaḥ kṣemo dhruvastannāmavarṣakaṃ

मर्यादाशैलो गोमेधश् चन्द्रो नारददुन्द्भी

maryādāśailo gomedhaś candro nāradadundbhī

सोमकः सुमनाः शैलो वैभ्राजास्तज्जनाः शुभाः

somakaḥ sumanāḥ śailo vaibhrājāstajjanāḥ śubhāḥ

नद्यः प्रधानाः सप्तात्र प्लक्षाच्छाकान्तिकेषु च

nadyaḥ pradhānāḥ saptātra plakṣācchākāntikeṣu ca

जीवनं पञ्चसास्रं धर्मो वर्णाश्रमात्मकः

jīvanaṃ pañcasāsraṃ dharmo varṇāśramātmakaḥ

आर्यकाः कुरवश् चैव विविंशा भाविनश् च ते

āryakāḥ kuravaś caiva viviṃśā bhāvinaś ca te

विप्राद्यास्तैश् च सोमो ऽर्च्यो द्विलक्षश्चाब्धिलक्षकः

viprādyāstaiś ca somo 'rcyo dvilakṣaścābdhilakṣakaḥ

मानेनेक्षुरसोदेन वृतो द्विगुणशाल्मलः

mānenekṣurasodena vṛto dviguṇaśālmalaḥ

वपुष्मतः सप्त पुत्राः शाल्मलेशास् तथाभवन्

vapuṣmataḥ sapta putrāḥ śālmaleśās tathābhavan

श्वेतो ऽथ हरितश् चैव जीमूतो लोहितः क्रमात्

śveto 'tha haritaś caiva jīmūto lohitaḥ kramāt

वैद्युतो मानसश् चैव सुप्रभो नाम वर्षकः

vaidyuto mānasaś caiva suprabho nāma varṣakaḥ

द्विगुणो द्विगुणेनैव सुरोदेन समावृतः

dviguṇo dviguṇenaiva surodena samāvṛtaḥ

कुमुदश्चानलश् चैव तृतीयस्तु वलाहकः

kumudaścānalaś caiva tṛtīyastu valāhakaḥ

द्रोणः कंको ऽथ महिषः ककुद्मान् सप्त निम्नगाः

droṇaḥ kaṃko 'tha mahiṣaḥ kakudmān sapta nimnagāḥ

कपिलाश्चारुणाः पीताः कृष्णाःस्युर्ब्राह्मणादयः

kapilāścāruṇāḥ pītāḥ kṛṣṇāḥsyurbrāhmaṇādayaḥ

वायुरूपं यजन्ति स्म सुरोदेनायमावृतः

vāyurūpaṃ yajanti sma surodenāyamāvṛtaḥ

ज्योतिष्मतः कुशेशाः स्युरुद्गिजो धेनुमान् सुतः

jyotiṣmataḥ kuśeśāḥ syurudgijo dhenumān sutaḥ

द्वैरथो लंवनो धैर्यः कपिलश् च प्रभाकरः

dvairatho laṃvano dhairyaḥ kapilaś ca prabhākaraḥ

विप्राद्या दधिमुख्यास्तु ब्रह्मरूपं यजन्ति ते

viprādyā dadhimukhyāstu brahmarūpaṃ yajanti te

विद्रुमो हेमशैलश् च द्युतिमान् पुष्पवांस् तथा

vidrumo hemaśailaś ca dyutimān puṣpavāṃs tathā

कुशेशयो हरिः शैलो वर्षार्थं मन्दराचलः

kuśeśayo hariḥ śailo varṣārthaṃ mandarācalaḥ

वेष्टितो ऽयं घृतोदेन क्रौञ्चद्वीपेन सो ऽप्यथ

veṣṭito 'yaṃ ghṛtodena krauñcadvīpena so 'pyatha

क्रौञ्चेश्वराः द्युतिमतः पुत्रास्तन्नामवर्षकाः

krauñceśvarāḥ dyutimataḥ putrāstannāmavarṣakāḥ

कुशलो मनोनुगश्चोष्णः प्रधानो ऽथान्धकारकः

kuśalo manonugaścoṣṇaḥ pradhāno 'thāndhakārakaḥ

मुनिश् च दुन्दुभिः सप्त सप्त शैलाश् च निम्नगाः

muniś ca dundubhiḥ sapta sapta śailāś ca nimnagāḥ

क्रौञ्चश् च वाम्नश् चैव तृतीयश्चान्धकारकः

krauñcaś ca vāmnaś caiva tṛtīyaścāndhakārakaḥ

देववृत् पुण्डरीकश् च दुन्दुभिर्द्विगुणो मिथः

devavṛt puṇḍarīkaś ca dundubhirdviguṇo mithaḥ

द्वीपा द्वीपेषु ये शैला यथा द्वीपानि ते तथा

dvīpā dvīpeṣu ye śailā yathā dvīpāni te tathā

पुष्कराः पुष्कला धन्यास्तीर्था विप्रादयो हरिम्

puṣkarāḥ puṣkalā dhanyāstīrthā viprādayo harim

यजन्ति क्रौञ्चद्वीपस्तु दधिमण्डोदकावृतः

yajanti krauñcadvīpastu dadhimaṇḍodakāvṛtaḥ

संवृतः शाकद्वीपेन हव्याच्छाकेश्वराः सुताः

saṃvṛtaḥ śākadvīpena havyācchākeśvarāḥ sutāḥ

जलदश् च कुमारश् च सुकुमारो मणीवकः

jaladaś ca kumāraś ca sukumāro maṇīvakaḥ

कुशोत्तरथो मोदाकी द्रुमस्तन्नामवर्षकाः

kuśottaratho modākī drumastannāmavarṣakāḥ

उदयाख्यो जलधरो रैवतः श्यामकोद्रकौ

udayākhyo jaladharo raivataḥ śyāmakodrakau

आम्विकेयस् तथा रम्यः केशरी सप्त निम्नगाः

āmvikeyas tathā ramyaḥ keśarī sapta nimnagāḥ

मगा मगधमनस्या मन्दगाश् च द्विजातयः

magā magadhamanasyā mandagāś ca dvijātayaḥ

यजन्ति सूर्यरूपं तु शाकः क्षीराब्धिना वृतः

yajanti sūryarūpaṃ tu śākaḥ kṣīrābdhinā vṛtaḥ

पुष्करेणावृतः सो ऽपि द्वौ पुत्रौ सवनस्य च

puṣkareṇāvṛtaḥ so 'pi dvau putrau savanasya ca

मसावीतो धातकिश् च वर्षे द्वे नामचिह्निते

masāvīto dhātakiś ca varṣe dve nāmacihnite

एको ऽद्रिर्मानसाख्यो ऽत्र मध्यतो वलयाकृतिः

eko 'drirmānasākhyo 'tra madhyato valayākṛtiḥ

योजनानां सहस्राणि विस्तारोच्छ्रायतः समः

yojanānāṃ sahasrāṇi vistārocchrāyataḥ samaḥ

जीवनं दशसाहस्रं सुरैर् ब्रह्मात्र पूज्यते

jīvanaṃ daśasāhasraṃ surair brahmātra pūjyate

स्वादूदकेनोदधिना वेष्टितो द्वीपमानतः

svādūdakenodadhinā veṣṭito dvīpamānataḥ

ऊनातिरिक्तता चापां समुद्रेषु न जायते

ūnātiriktatā cāpāṃ samudreṣu na jāyate

उदयास्तमनेष्विन्दोः पक्षयोः शुक्लकृष्णयोः

udayāstamaneṣvindoḥ pakṣayoḥ śuklakṛṣṇayoḥ

दशोत्तराणि पञ्चैव अङ्गुलानां शतानि वै

daśottarāṇi pañcaiva aṅgulānāṃ śatāni vai

अपां वृद्धिक्षयौ दृष्टौ सामुद्रीणां महामुने

apāṃ vṛddhikṣayau dṛṣṭau sāmudrīṇāṃ mahāmune

स्वादूदका बहुगुणा भूर्हैमी जन्तुवर्जिता

svādūdakā bahuguṇā bhūrhaimī jantuvarjitā

लोकालोकस्ततः शैलो योजनायुतविस्तृतः

lokālokastataḥ śailo yojanāyutavistṛtaḥ

लोकालोकस्तु तमसावृतो ऽथाण्डकटाहतः

lokālokastu tamasāvṛto 'thāṇḍakaṭāhataḥ

भूमिः साण्डकटाहेन पञ्चाशत्कोटिविस्तरा

bhūmiḥ sāṇḍakaṭāhena pañcāśatkoṭivistarā