Chapter 166

वेदस्मार्तं प्रवक्ष्यामि धर्मं वै पञ्चधा स्मृतं

vedasmārtaṃ pravakṣyāmi dharmaṃ vai pañcadhā smṛtaṃ

वर्णत्वमेकमाश्रित्य यो ऽधिकारः प्रवर्तते

varṇatvamekamāśritya yo 'dhikāraḥ pravartate

वर्णधर्ंअः स विज्ञ्येयो यथोपनयनन्त्रिषु

varṇadharṃaḥ sa vijñyeyo yathopanayanantriṣu

यस्त्वाश्रमं समाश्रित्य पदार्थः संविधीयते

yastvāśramaṃ samāśritya padārthaḥ saṃvidhīyate

उक्त आश्रमधर्मस्तु भिन्नपिण्डादिको यथा

ukta āśramadharmastu bhinnapiṇḍādiko yathā

उभयेन निमित्तेन यो विधिः सम्प्रवर्तते

ubhayena nimittena yo vidhiḥ sampravartate

नैमित्तिकः स विज्ञेयः प्रायश्चित्तविधिर्यथा

naimittikaḥ sa vijñeyaḥ prāyaścittavidhiryathā

ब्रह्मचारी गृही चापि वानप्रस्थो यतिर् नृप

brahmacārī gṛhī cāpi vānaprastho yatir nṛpa

उक्त आश्रमधर्मस्तु धर्मः स्यात् पञ्चधा परः

ukta āśramadharmastu dharmaḥ syāt pañcadhā paraḥ

षाड्गुण्यस्याभिधाने यो दृष्टार्थः स उदाहृतः

ṣāḍguṇyasyābhidhāne yo dṛṣṭārthaḥ sa udāhṛtaḥ

स त्रेधा मन्त्रयागाद्यदृष्टार्थ इति मानवाः

sa tredhā mantrayāgādyadṛṣṭārtha iti mānavāḥ

उभयार्थो व्यवहारस्तु दण्डधारणमेव च

ubhayārtho vyavahārastu daṇḍadhāraṇameva ca

तुल्यार्थानां विकल्पः स्याद् यागमूलः प्रकीर्तितः

tulyārthānāṃ vikalpaḥ syād yāgamūlaḥ prakīrtitaḥ

वेदे तु विहितो धर्मः स्मृतौ तादृश एव च

vede tu vihito dharmaḥ smṛtau tādṛśa eva ca

अनुवादं स्मृतिः सूते कार्यार्थमिति मानवाः

anuvādaṃ smṛtiḥ sūte kāryārthamiti mānavāḥ

गुणार्थः परिसङ्ख्यार्थो वानुवादो विशेषतः

guṇārthaḥ parisaṅkhyārtho vānuvādo viśeṣataḥ

विशेषदृष्ट एवासौ फलार्थ इति मानवाः

viśeṣadṛṣṭa evāsau phalārtha iti mānavāḥ

स्यादष्टचत्वारिंशद्भिः संस्कारैर् ब्रह्मलोकगः

syādaṣṭacatvāriṃśadbhiḥ saṃskārair brahmalokagaḥ

गर्भाधानं पुंसवनं सीमन्तोन्नयनः ततः

garbhādhānaṃ puṃsavanaṃ sīmantonnayanaḥ tataḥ

जातकर्म नामकृतिरन्नप्राशनचूडकं

jātakarma nāmakṛtirannaprāśanacūḍakaṃ

संस्कारश्चोपनयनं वेदव्रतचतुष्टयं

saṃskāraścopanayanaṃ vedavratacatuṣṭayaṃ

स्नानं स्वधर्मचारिण्या योगः स्याद्यज्ञपञ्चकं

snānaṃ svadharmacāriṇyā yogaḥ syādyajñapañcakaṃ

देवयज्ञः पितृयज्ञो मनुष्यभूतयज्ञकौ

devayajñaḥ pitṛyajño manuṣyabhūtayajñakau

ब्रह्मयज्ञः सप्तपाकयज्ञसंस्थाः पुरो ऽष्टकाः

brahmayajñaḥ saptapākayajñasaṃsthāḥ puro 'ṣṭakāḥ

पार्वणश्राद्धं श्रावण्याग्रहायणी च चैत्र्यपि

pārvaṇaśrāddhaṃ śrāvaṇyāgrahāyaṇī ca caitryapi

आश्वयुजी सप्तहविर्यज्ञसंस्थास्ततः स्मृताः

āśvayujī saptahaviryajñasaṃsthāstataḥ smṛtāḥ

अग्न्याधेयमग्निहोत्रं दर्शः स्यात् पशुबन्धकः

agnyādheyamagnihotraṃ darśaḥ syāt paśubandhakaḥ

चातुर्मास्याग्रहायेष्टिर्निरूढः पशुबन्धकः

cāturmāsyāgrahāyeṣṭirnirūḍhaḥ paśubandhakaḥ

सौत्रामणिसप्तसोमसंस्थाग्निष्टोम आदितः

sautrāmaṇisaptasomasaṃsthāgniṣṭoma āditaḥ

अत्यग्निष्टोम उक्थश् च षोडशी वाजपेयकः

atyagniṣṭoma ukthaś ca ṣoḍaśī vājapeyakaḥ

अतिरात्रास् तथा स्तोम अष्टौ चात्मगुणास्ततः

atirātrās tathā stoma aṣṭau cātmaguṇāstataḥ

दया क्षमानसूया च अनायासो ऽथ मङ्गलं

dayā kṣamānasūyā ca anāyāso 'tha maṅgalaṃ

अकार्पण्यास्पृहाशौचं यस्यैते स परं व्रजेत्

akārpaṇyāspṛhāśaucaṃ yasyaite sa paraṃ vrajet

प्रचारे मैथुने चैव प्रस्रावे दन्तधावने

pracāre maithune caiva prasrāve dantadhāvane

स्नानभोजनकाले च पट्सु मौनं समाचरेत्

snānabhojanakāle ca paṭsu maunaṃ samācaret

पुनर्दानं पृथक्पानमाज्येन यपसा निशि

punardānaṃ pṛthakpānamājyena yapasā niśi

दन्तच्छेदनमुष्णं च सप्त शक्तुषु वर्जयेत्

dantacchedanamuṣṇaṃ ca sapta śaktuṣu varjayet

स्नात्वा पुष्पं न गृह्णीयाद् देवायोग्यन्तदीरितं

snātvā puṣpaṃ na gṛhṇīyād devāyogyantadīritaṃ

अन्यगोत्रोप्यसम्बद्धः प्रेतस्याग्निन्ददाति यः

anyagotropyasambaddhaḥ pretasyāgnindadāti yaḥ

पिण्डञ्चोदकदानञ्च स दशाहं समापयेत्

piṇḍañcodakadānañca sa daśāhaṃ samāpayet

उदकञ्च तृणं भस्म द्वारम्पन्थास्तथैव च

udakañca tṛṇaṃ bhasma dvārampanthāstathaiva ca

एभिरन्तरितं कृत्वा पङ्क्तिदोषो न विद्यते

ebhirantaritaṃ kṛtvā paṅktidoṣo na vidyate