Chapter 18

प्रियव्रतोत्तानपादौ मनोः स्वायम्भुवात् सुतौ

priyavratottānapādau manoḥ svāyambhuvāt sutau

अजीजनत्स तां कन्यां शतरूपां तपोन्विताम्

ajījanatsa tāṃ kanyāṃ śatarūpāṃ taponvitām

काम्यां कर्दमभार्यातः सम्राट् कुक्षिर्विराट् प्रभुः

kāmyāṃ kardamabhāryātaḥ samrāṭ kukṣirvirāṭ prabhuḥ

सुरुच्यामुत्तमो जज्ञे पुत्र उत्तानपादतः

surucyāmuttamo jajñe putra uttānapādataḥ

सुनीत्यान्तु ध्रुवः पुत्रस्तपस्तेपे स कीर्तये

sunītyāntu dhruvaḥ putrastapastepe sa kīrtaye

ध्रुवो वर्षसहस्राणि त्रीणि दिव्यानि हे मुने

dhruvo varṣasahasrāṇi trīṇi divyāni he mune

तस्मै प्रीतो हरिः प्रादान्मुन्यग्रे स्थानकं स्थिरम्

tasmai prīto hariḥ prādānmunyagre sthānakaṃ sthiram

श्लोकं पपाठ ह्य् उशना वृद्धिं दृष्ट्वा स तस्य च

ślokaṃ papāṭha hy uśanā vṛddhiṃ dṛṣṭvā sa tasya ca

अहो ऽस्य तपसो वीर्यमहो श्रुतमहोद्भुतम्

aho 'sya tapaso vīryamaho śrutamahodbhutam

यमद्य पुरतः कृत्वा ध्रुवं सप्तर्षयः स्थिताः

yamadya purataḥ kṛtvā dhruvaṃ saptarṣayaḥ sthitāḥ

तस्मात् शिष्टिञ्च भव्यञ्च ध्रुवाच्छम्भुर्व्यजायत

tasmāt śiṣṭiñca bhavyañca dhruvācchambhurvyajāyata

शिष्टेराधत्त सुछाया पञ्च पुत्रानकल्मषान्

śiṣṭerādhatta suchāyā pañca putrānakalmaṣān

रिपुं रिपुञ्जयं रिप्रं वृकलं वृकतेजसम्

ripuṃ ripuñjayaṃ ripraṃ vṛkalaṃ vṛkatejasam

रिपोराधत्त बृहती चाक्षुषं सर्वतेजसम्

riporādhatta bṛhatī cākṣuṣaṃ sarvatejasam

अजीजनत् पुष्करिण्यां वीरिण्यां चाक्षुषो मनुम्

ajījanat puṣkariṇyāṃ vīriṇyāṃ cākṣuṣo manum

मनोरजायन्त दश नड्वलायां सुतोत्तमाः

manorajāyanta daśa naḍvalāyāṃ sutottamāḥ

ऊरुः पुरुः शतद्युम्नस्तपस्वी सत्यवाक्कविः

ūruḥ puruḥ śatadyumnastapasvī satyavākkaviḥ

अग्निष्टुरतिरात्रश् च सुद्युम्नश्चाभिमन्युकः

agniṣṭuratirātraś ca sudyumnaścābhimanyukaḥ

ऊरोरजनयत् पुत्रान् षडग्नेयी महाप्रभान्

ūrorajanayat putrān ṣaḍagneyī mahāprabhān

अङ्गं सुमनसं स्वातिं क्रतुमङ्गिरसङ्गयम्

aṅgaṃ sumanasaṃ svātiṃ kratumaṅgirasaṅgayam

अङ्गात् सुनीथापत्यं वै वेणमेकं व्यजायत

aṅgāt sunīthāpatyaṃ vai veṇamekaṃ vyajāyata

अरक्षकः पापरतः स हतो मुनिभिः कुशैः

arakṣakaḥ pāparataḥ sa hato munibhiḥ kuśaiḥ

प्रजार्थमृषयोथास्य ममन्थुर्दक्षिणं करं

prajārthamṛṣayothāsya mamanthurdakṣiṇaṃ karaṃ

वेणस्य मथितो पाणौ सम्बभूव पृथुर् नृपः

veṇasya mathito pāṇau sambabhūva pṛthur nṛpaḥ

तं दृष्ट्वा मुनयः प्राहुरेष वै मुदिताः प्रजाः

taṃ dṛṣṭvā munayaḥ prāhureṣa vai muditāḥ prajāḥ

करिष्यति महातेजा यशश् च प्राप्स्यते महत्

kariṣyati mahātejā yaśaś ca prāpsyate mahat

स धन्वी कवची जातस्तेजसा निर्दहन्निव

sa dhanvī kavacī jātastejasā nirdahanniva

पृथुर्वैण्यः प्रजाः सर्वा ररक्ष क्षेत्रपूर्वजः

pṛthurvaiṇyaḥ prajāḥ sarvā rarakṣa kṣetrapūrvajaḥ

राजसूयाभिषिक्तानामाद्यः स पृथिवीपतिः

rājasūyābhiṣiktānāmādyaḥ sa pṛthivīpatiḥ

तस्माच्चैव समुत्पन्नौ निपुणौ सूतमागधौ

tasmāccaiva samutpannau nipuṇau sūtamāgadhau

तत्स्तोत्रञ्चक्रतुर्वीरौ राजाभूज्जनरञ्जनात्

tatstotrañcakraturvīrau rājābhūjjanarañjanāt

दुग्धा गौस्तेन शस्यार्थं प्रजानां जीवनाय च

dugdhā gaustena śasyārthaṃ prajānāṃ jīvanāya ca

सह देवैर् मुनिगणैर् गन्धर्वैः साप्सरोगणैः

saha devair munigaṇair gandharvaiḥ sāpsarogaṇaiḥ

पितृभिर्दानवैः सर्पैर् वीरुद्भिः पर्वतैर् जनैः

pitṛbhirdānavaiḥ sarpair vīrudbhiḥ parvatair janaiḥ

तेषु तेषु च पात्रेषु दुह्यमाना वसुन्धरा

teṣu teṣu ca pātreṣu duhyamānā vasundharā

प्रादाद्यथेप्सितं क्षीरन्तेन प्राणानधारयत्

prādādyathepsitaṃ kṣīrantena prāṇānadhārayat

पृथोः पुत्रौ तु धर्मज्ञौ जज्ञाते ऽन्तर्द्विपालिनौ

pṛthoḥ putrau tu dharmajñau jajñāte 'ntardvipālinau

शिखण्डी हविर्धानमन्तर्धानात् व्यजायत

śikhaṇḍī havirdhānamantardhānāt vyajāyata

हविर्धानात् षडाग्नेयी धीषणाजनयत् सुतान्

havirdhānāt ṣaḍāgneyī dhīṣaṇājanayat sutān

प्राचीनवर्हिषं शुक्रं गयं कृष्णं व्रजाजिनौ

prācīnavarhiṣaṃ śukraṃ gayaṃ kṛṣṇaṃ vrajājinau

प्राचीनाग्राः कुशास्तस्य पृथिव्यां यजतो यतः

prācīnāgrāḥ kuśāstasya pṛthivyāṃ yajato yataḥ

प्राचीनवर्हिर्भगवान् महानासीत्प्रजापतिः

prācīnavarhirbhagavān mahānāsītprajāpatiḥ

सवर्णाधत्त सामुद्री दश प्राचीनवर्हिषः

savarṇādhatta sāmudrī daśa prācīnavarhiṣaḥ

सर्वे प्रचेतसो नाम धनुर्वेदस्य पारगाः

sarve pracetaso nāma dhanurvedasya pāragāḥ

अपृथग्धर्मचरणास् ते तप्यन्त महत्तपः

apṛthagdharmacaraṇās te tapyanta mahattapaḥ

दशवर्षसहस्राणि समुद्रसलिलेशयाः

daśavarṣasahasrāṇi samudrasalileśayāḥ

प्रजापतित्वं सम्प्राप्य तुष्टा विष्णोश् च निर्गताः

prajāpatitvaṃ samprāpya tuṣṭā viṣṇoś ca nirgatāḥ

भूः खं व्याप्तं हि तरुभिस्तांस्तरूनदहंश् च ते

bhūḥ khaṃ vyāptaṃ hi tarubhistāṃstarūnadahaṃś ca te

मुखजाग्निमरुद्भ्यां च दृष्ट्वा चाथ द्रुमक्षयम्

mukhajāgnimarudbhyāṃ ca dṛṣṭvā cātha drumakṣayam

उपगम्याब्रवीदेतान् राजा सोमः प्रजापतीन्

upagamyābravīdetān rājā somaḥ prajāpatīn

कोपं यच्छत दास्यन्ति कन्यां वो मारिषां वराम्

kopaṃ yacchata dāsyanti kanyāṃ vo māriṣāṃ varām

तपस्विनो मुनेः कण्डोः प्रम्लोचायां ममैव च

tapasvino muneḥ kaṇḍoḥ pramlocāyāṃ mamaiva ca

भविष्यं जानता सृष्टा भार्या वो ऽस्तु कुलङ्करी

bhaviṣyaṃ jānatā sṛṣṭā bhāryā vo 'stu kulaṅkarī

अस्यामुत्पत्स्यते दक्षः प्रजाः संवर्धयिष्यति

asyāmutpatsyate dakṣaḥ prajāḥ saṃvardhayiṣyati

प्रचेतसस्तां जगृहुर्दक्षोस्याञ्च ततो ऽभवत्

pracetasastāṃ jagṛhurdakṣosyāñca tato 'bhavat

अचरांश् च चरांश् चैव द्विपदोथ चतुष्पदः

acarāṃś ca carāṃś caiva dvipadotha catuṣpadaḥ

स सृष्ट्वा मनसा दक्षः पश्चादसृजत स्त्रियः

sa sṛṣṭvā manasā dakṣaḥ paścādasṛjata striyaḥ

ददौ स दश धर्माय कश्यपाय त्रयोदश

dadau sa daśa dharmāya kaśyapāya trayodaśa

सप्ताविंशति सोमाय चतस्त्रो ऽरिष्टनेमिने

saptāviṃśati somāya catastro 'riṣṭanemine

द्वे चैव बहुपुत्राय द्वे चैवाङ्गिरसे अदात्

dve caiva bahuputrāya dve caivāṅgirase adāt

तासु देवाश् च नागाद्या मैथुनान्मनसा पुरा

tāsu devāś ca nāgādyā maithunānmanasā purā

धर्मसर्गम्प्रवक्ष्यामि दशपत्नीषु धर्मतः

dharmasargampravakṣyāmi daśapatnīṣu dharmataḥ

विश्वेदेवास्तु विश्वायाः साध्यान् साध्या व्यजायत

viśvedevāstu viśvāyāḥ sādhyān sādhyā vyajāyata

मरुत्त्वया मरुत्त्वन्तो वसोस्तु वसवो ऽभवन्

maruttvayā maruttvanto vasostu vasavo 'bhavan

भानोस्तु भानवः पुत्रा मुहूर्तास्तु मुहूर्तजाः

bhānostu bhānavaḥ putrā muhūrtāstu muhūrtajāḥ

सम्बाया धर्मतो घोषो नागवीथी च यामिजा

sambāyā dharmato ghoṣo nāgavīthī ca yāmijā

पृथिवीविषयं सर्वमरुन्धत्यां व्यजायत

pṛthivīviṣayaṃ sarvamarundhatyāṃ vyajāyata

सङ्कल्पायास्तु सङ्कल्पा इन्दोर् नक्षत्रतः सुताः

saṅkalpāyāstu saṅkalpā indor nakṣatrataḥ sutāḥ

आपो ध्रुवञ्च सोमञ्च धरश् चैवानिलोनलः

āpo dhruvañca somañca dharaś caivānilonalaḥ

प्रत्यूषश् च प्रभावश् च वसवोष्टौ च नामतः

pratyūṣaś ca prabhāvaś ca vasavoṣṭau ca nāmataḥ

आपस्य पुत्रो वैतण्ड्यः श्रमः शान्तो मुनिस् तथा

āpasya putro vaitaṇḍyaḥ śramaḥ śānto munis tathā

ध्रुवस्य कालो लोकान्तो वर्चाः सोमस्य वै सुतः

dhruvasya kālo lokānto varcāḥ somasya vai sutaḥ

धरस्य पुत्रो द्रविणो हुतहव्यवहस् तथा

dharasya putro draviṇo hutahavyavahas tathā

मनोहरायाः शिशिरः प्राणोथ रमणस् तथा

manoharāyāḥ śiśiraḥ prāṇotha ramaṇas tathā

पुरोजवोनिलस्यासीदविज्ञातो ऽनलस्य च

purojavonilasyāsīdavijñāto 'nalasya ca

अग्निपुत्रः कुमारश् च शरस्तम्बे व्यजायत

agniputraḥ kumāraś ca śarastambe vyajāyata

तस्य शाखो विशाखश् च नैगमेयश् च पृष्टजः

tasya śākho viśākhaś ca naigameyaś ca pṛṣṭajaḥ

कृत्तिकातः कार्त्तिकेयो यतिः सनत्कुमारकः

kṛttikātaḥ kārttikeyo yatiḥ sanatkumārakaḥ

प्रत्यूषाद्देवलो जज्ञे विश्वकर्मा प्रभावतः

pratyūṣāddevalo jajñe viśvakarmā prabhāvataḥ

कर्ता शिल्पसहस्राणां त्रिदशानाञ्च वर्धकिः

kartā śilpasahasrāṇāṃ tridaśānāñca vardhakiḥ

मनुष्याश्चोप्जीवन्ति शिल्पं वै भूषणादिकं

manuṣyāścopjīvanti śilpaṃ vai bhūṣaṇādikaṃ

सुरभी कश्यपाद्रुद्रानेकादश विजज्ञुषी

surabhī kaśyapādrudrānekādaśa vijajñuṣī

महादेवप्रसादेन तपसा भाविता सती

mahādevaprasādena tapasā bhāvitā satī

अजैकपादहिर्ब्रघ्नस्त्वष्टा रुद्राश् च सत्तम

ajaikapādahirbraghnastvaṣṭā rudrāś ca sattama

त्वष्टुश् चैवात्मजः श्रीमान्विश्वरूपो महायशाः

tvaṣṭuś caivātmajaḥ śrīmānviśvarūpo mahāyaśāḥ

हरश् च बहुरूपश् च त्र्यम्बकश्चापराजितः

haraś ca bahurūpaś ca tryambakaścāparājitaḥ

वृषाकपिश् च शम्भुश् च कपर्दी रैवतस् तथा

vṛṣākapiś ca śambhuś ca kapardī raivatas tathā

मृगव्याधस्य सर्पश् च कपाली दश चैककः

mṛgavyādhasya sarpaś ca kapālī daśa caikakaḥ

रुद्राणां च शतं लक्षं यैर् व्याप्तं सचराचरं

rudrāṇāṃ ca śataṃ lakṣaṃ yair vyāptaṃ sacarācaraṃ