Chapter 1

सूत त्वं पूजितो ऽस्माभिः सारात्सारं वदस्व नः

sūta tvaṃ pūjito 'smābhiḥ sārātsāraṃ vadasva naḥ

येन विज्ञानमात्रेण सर्वज्ञत्वं प्रजायते

yena vijñānamātreṇa sarvajñatvaṃ prajāyate

सारात्सारो हि भगवान् विष्णुः सर्गादिकृद्विभुः

sārātsāro hi bhagavān viṣṇuḥ sargādikṛdvibhuḥ

ब्रह्माहमस्मि तं ज्ञात्वा सर्वज्ञत्वं प्रजायते

brahmāhamasmi taṃ jñātvā sarvajñatvaṃ prajāyate

द्वे ब्रह्मणी वेदितव्ये शब्दब्रह्म परं च यत्

dve brahmaṇī veditavye śabdabrahma paraṃ ca yat

द्वे विद्ये वेदितव्ये हि इति चाथर्वणी श्रुतिः

dve vidye veditavye hi iti cātharvaṇī śrutiḥ

अहं शुकश् च पैलाद्या गत्वा वदरिकाश्रमम्

ahaṃ śukaś ca pailādyā gatvā vadarikāśramam

व्यासं नत्वा पृष्टवन्तः सो ऽस्मान् सारमथाब्रवीत्

vyāsaṃ natvā pṛṣṭavantaḥ so 'smān sāramathābravīt

शुकाद्यैः शृणु सूत त्वं वशिष्ठो मां यथाब्रवीत्

śukādyaiḥ śṛṇu sūta tvaṃ vaśiṣṭho māṃ yathābravīt

ब्रह्मसारं हि पृच्छन्तं मुनिभिश् च परात्परम्

brahmasāraṃ hi pṛcchantaṃ munibhiś ca parātparam

द्वैविध्यं ब्रह्म वक्ष्यामि शृणु व्यासाखिलानुगम्

dvaividhyaṃ brahma vakṣyāmi śṛṇu vyāsākhilānugam

यथाग्निर्मां पुरा प्राह मुनिभिर्दैवतैः सह

yathāgnirmāṃ purā prāha munibhirdaivataiḥ saha

पुराणं परमाग्नेयं ब्रह्मविद्याक्षरं परम्

purāṇaṃ paramāgneyaṃ brahmavidyākṣaraṃ param

ऋग्वेदाद्यपरं ब्रह्म सर्वदेवसुखावहम्

ṛgvedādyaparaṃ brahma sarvadevasukhāvaham

अग्निनोक्तं पुराणम् यद् आग्नेयं ब्रह्मसम्मितम्

agninoktaṃ purāṇam yad āgneyaṃ brahmasammitam

भुक्तिमुक्तिप्रदं दिव्यं पठतां शृण्वतां नृणाम्

bhuktimuktipradaṃ divyaṃ paṭhatāṃ śṛṇvatāṃ nṛṇām

कालाग्निरूपिणम् विष्णुं ज्योतिर्ब्रह्म परात्परम्

kālāgnirūpiṇam viṣṇuṃ jyotirbrahma parātparam

मुनिभिः पृष्टवान् देवं पूजितं ज्ञानकर्मभिः

munibhiḥ pṛṣṭavān devaṃ pūjitaṃ jñānakarmabhiḥ

संसारसागरोत्तार- नावं ब्रह्मेश्वरं वद

saṃsārasāgarottāra- nāvaṃ brahmeśvaraṃ vada

विद्यासारं यद्विदित्वा सर्वज्ञो जायते नरः

vidyāsāraṃ yadviditvā sarvajño jāyate naraḥ

विष्णुः कालाग्निरुद्रो ऽहं विद्यासारं वदामि ते

viṣṇuḥ kālāgnirudro 'haṃ vidyāsāraṃ vadāmi te

विद्यासारं पुराणं यत् सर्वं सर्वस्य कारणं

vidyāsāraṃ purāṇaṃ yat sarvaṃ sarvasya kāraṇaṃ

सर्गस्य प्रतिसर्गस्य वंशमन्वन्तरस्य च

sargasya pratisargasya vaṃśamanvantarasya ca

वंशानुचरितादेश् च, मत्स्यकूर्मादिरूपधृक्

vaṃśānucaritādeś ca, matsyakūrmādirūpadhṛk

द्वे विद्ये भगवान् विष्णुः परा चैवापरा च ह

dve vidye bhagavān viṣṇuḥ parā caivāparā ca ha

ऋग्यजुःसामाथर्वाख्या वेदाङ्गानि च षड् द्विज

ṛgyajuḥsāmātharvākhyā vedāṅgāni ca ṣaḍ dvija

शिक्षा कल्पो व्याकरणं निरुक्तं ज्योतिषाङ्गतिः

śikṣā kalpo vyākaraṇaṃ niruktaṃ jyotiṣāṅgatiḥ

छन्दो ऽभिधानं मीमांसा धर्मशास्त्रं पुराणकम्

chando 'bhidhānaṃ mīmāṃsā dharmaśāstraṃ purāṇakam

न्यायवैद्यकगान्धर्वं धनुर्वेदो ऽर्थशास्त्रकम्

nyāyavaidyakagāndharvaṃ dhanurvedo 'rthaśāstrakam

अपरेयं परा विद्या यया ब्रह्माभिगम्यते

apareyaṃ parā vidyā yayā brahmābhigamyate

यत्तददृश्यमग्राह्यम् अगोत्रचरणम् ध्रुवम्

yattadadṛśyamagrāhyam agotracaraṇam dhruvam

विष्णुनोक्तं यथा मह्यं देवेभ्यो ब्रह्मणा पुरा

viṣṇunoktaṃ yathā mahyaṃ devebhyo brahmaṇā purā

तथा ते कथयिष्यामि हेतुं मत्स्यादिरूपिणम्

tathā te kathayiṣyāmi hetuṃ matsyādirūpiṇam