Chapter 20

प्रथमो महतः सर्गो विज्ञेयो ब्रह्मणस्तु सः

prathamo mahataḥ sargo vijñeyo brahmaṇastu saḥ

तन्मात्राणां द्वितीयस्तु भूतसर्गो हि स स्मृतः

tanmātrāṇāṃ dvitīyastu bhūtasargo hi sa smṛtaḥ

वैकारिकस्तृतीयस्तु सर्ग ऐन्द्रियकः स्मृतः

vaikārikastṛtīyastu sarga aindriyakaḥ smṛtaḥ

इत्येष प्राकृतः सर्गः सम्भूतो बुद्धिपूर्वकः

ityeṣa prākṛtaḥ sargaḥ sambhūto buddhipūrvakaḥ

मुख्यः सर्गश् चतुर्थस्तु मुख्या वै स्थावराः स्मृताः

mukhyaḥ sargaś caturthastu mukhyā vai sthāvarāḥ smṛtāḥ

तिर्यक्स्रोतास्तु यः प्रोक्तः स्तैर्यग्योन्यस्ततः स्मृतः

tiryaksrotāstu yaḥ proktaḥ stairyagyonyastataḥ smṛtaḥ

तथोर्ध्वस्रोतसां षष्ठो देवसर्गस्तु स स्मृतः

tathordhvasrotasāṃ ṣaṣṭho devasargastu sa smṛtaḥ

ततोर्वाक्स्रोतसां सर्गः सप्तमः स तु मानुषः

tatorvāksrotasāṃ sargaḥ saptamaḥ sa tu mānuṣaḥ

अष्टमोनुग्रहः सर्गैः सात्विकस्तामसश् च यः

aṣṭamonugrahaḥ sargaiḥ sātvikastāmasaś ca yaḥ

पञ्चैते वैकृताः सर्गाः प्राकृताश् च त्रयः स्मृताः

pañcaite vaikṛtāḥ sargāḥ prākṛtāś ca trayaḥ smṛtāḥ

प्राकृतो वैकृतश् चैव कौमारो नवमस् तथा

prākṛto vaikṛtaś caiva kaumāro navamas tathā

ब्रह्मतो नव सर्गास्तु जगतो मूलहेतवः

brahmato nava sargāstu jagato mūlahetavaḥ

ख्यात्याद्या दक्षकन्यास्तु भृग्वाद्या उपयेमिरे

khyātyādyā dakṣakanyāstu bhṛgvādyā upayemire

नित्यो नैमित्तकः सर्गस्त्रिधा प्रकथितो जनैः

nityo naimittakaḥ sargastridhā prakathito janaiḥ

प्राकृता दैनन्दिनी स्यादन्तरप्रलयादनु

prākṛtā dainandinī syādantarapralayādanu

जायते यत्रानुदिनं मित्यसर्गो हि सम्मतः

jāyate yatrānudinaṃ mityasargo hi sammataḥ

देवौ धाताविधातारौ भृगोः ख्यातिरसूयत

devau dhātāvidhātārau bhṛgoḥ khyātirasūyata

श्रियञ्च पत्नी विष्णोर्या स्तुता शक्रेण वृद्धये

śriyañca patnī viṣṇoryā stutā śakreṇa vṛddhaye

धातुर्विधार्तुर्द्वौ पुत्रौ क्रमात् प्राणो मृकण्डुकः

dhāturvidhārturdvau putrau kramāt prāṇo mṛkaṇḍukaḥ

मार्कण्डेयो मृकण्डोश् च जज्ञे वेदशिरास्ततः

mārkaṇḍeyo mṛkaṇḍoś ca jajñe vedaśirāstataḥ

पौर्णमासश् च सम्भूत्यां मरीचेरभवत् सुतः

paurṇamāsaś ca sambhūtyāṃ marīcerabhavat sutaḥ

स्मृत्यामङ्गिरसः पुत्राः सिनीवाली कुहूस् तथा

smṛtyāmaṅgirasaḥ putrāḥ sinīvālī kuhūs tathā

राकाश्चानुमतिश्चात्रेरनसूयाप्यजीजनत्

rākāścānumatiścātreranasūyāpyajījanat

सोमं दुर्वाससं पुत्रं दत्तात्रेयञ्च योगिनम्

somaṃ durvāsasaṃ putraṃ dattātreyañca yoginam

प्रीत्यां पुलस्त्यभार्यायां दत्तोलिस्तत्सुतोभवत्

prītyāṃ pulastyabhāryāyāṃ dattolistatsutobhavat

क्षमायां पुलहाज्जाताः सहिष्णुः कर्मपादिकाः

kṣamāyāṃ pulahājjātāḥ sahiṣṇuḥ karmapādikāḥ

सन्नत्याञ्च क्रतोरासन् बालिखिल्या महौजसः

sannatyāñca kratorāsan bālikhilyā mahaujasaḥ

अङ्गुष्ठपर्वमात्रास्ते ये हि षष्टिसहस्विणः

aṅguṣṭhaparvamātrāste ye hi ṣaṣṭisahasviṇaḥ

उर्जायाञ्च वशिष्ठाच्च राजा गात्रोर्ध्वबाहुकः

urjāyāñca vaśiṣṭhācca rājā gātrordhvabāhukaḥ

सवनश्चालघुः शुक्रः सुतपाः सप्त चर्षयः

savanaścālaghuḥ śukraḥ sutapāḥ sapta carṣayaḥ

पावकः पवमानोभूच्छुचिः स्वाहाग्निजोभवत्

pāvakaḥ pavamānobhūcchuciḥ svāhāgnijobhavat

अग्निस्वात्ता वर्हिषदो ऽनग्नयः साग्नयो ह्य् अजात्

agnisvāttā varhiṣado 'nagnayaḥ sāgnayo hy ajāt

पितृभ्यश् च स्वधायाञ्च मेना वैधारिणी सुते

pitṛbhyaś ca svadhāyāñca menā vaidhāriṇī sute

हिंसाभार्या त्वधर्मस्य तयोर्जज्ञे तथानृतम्

hiṃsābhāryā tvadharmasya tayorjajñe tathānṛtam

कन्या च निकृतिस्ताभ्यां भयन्नरकेमेव च

kanyā ca nikṛtistābhyāṃ bhayannarakemeva ca

माया च वेदना चैव मिथुनन्त्विदमेतयोः

māyā ca vedanā caiva mithunantvidametayoḥ

तयोर्जज्ञेथ वै मायां मृत्युं भूतापहारिणम्

tayorjajñetha vai māyāṃ mṛtyuṃ bhūtāpahāriṇam

वेदना च सुतं चापि दुःखं जज्ञेथ रौरवात्

vedanā ca sutaṃ cāpi duḥkhaṃ jajñetha rauravāt

मृत्योर्व्याधिजराशोकतृष्णाक्रोधाश् च जज्ञिरे

mṛtyorvyādhijarāśokatṛṣṇākrodhāś ca jajñire

ब्रह्मणश् च रुदन् जातो रोदनाद्रुद्रनामकः

brahmaṇaś ca rudan jāto rodanādrudranāmakaḥ

भवं शर्वमथेशानं तथा पशुपतिं द्विज

bhavaṃ śarvamatheśānaṃ tathā paśupatiṃ dvija

भीममुग्रं महादेवमुवाच स पितामहः

bhīmamugraṃ mahādevamuvāca sa pitāmahaḥ

दक्षकोपाच्च तद्भार्या देहन्तत्याज सा सती

dakṣakopācca tadbhāryā dehantatyāja sā satī

हिमवद्दुहिता भूत्वा पत्नी शम्भोरभूत् पुनः

himavadduhitā bhūtvā patnī śambhorabhūt punaḥ

ऋषिभ्यो नारदाद्युक्ताः पूजाः स्नानादिपूर्विकाः

ṛṣibhyo nāradādyuktāḥ pūjāḥ snānādipūrvikāḥ

स्वायम्भुवाद्यास्ताः कृत्वा विष्ण्वादेर्भुक्तिमुक्तिदाः

svāyambhuvādyāstāḥ kṛtvā viṣṇvāderbhuktimuktidāḥ