अथ द्वादशाधिकद्विशततमो ऽध्यायः
atha dvādaśādhikadviśatatamo 'dhyāyaḥ
मेरुदानानि
merudānāni
अग्निर् उवाच
agnir uvāca
काम्यदानानि वक्ष्यामि सर्वकाम प्रदानि ते
kāmyadānāni vakṣyāmi sarvakāma pradāni te
नित्यपूजां मासि मासि कृत्वाथो काम्यपूजनं
nityapūjāṃ māsi māsi kṛtvātho kāmyapūjanaṃ
व्रतार्हणं गुरोः पूजा वत्सरान्ते महार्चनं
vratārhaṇaṃ guroḥ pūjā vatsarānte mahārcanaṃ
अश्वं वै मार्गशैर्षे तु कमलं पिष्टसम्भवं
aśvaṃ vai mārgaśairṣe tu kamalaṃ piṣṭasambhavaṃ
शिवाय पूज्य यो दद्यात् सूर्यलोके चिरं वसेत्
śivāya pūjya yo dadyāt sūryaloke ciraṃ vaset
गजं पौषे पिष्टमयं त्रिसप्तकुलमुद्धरेत्
gajaṃ pauṣe piṣṭamayaṃ trisaptakulamuddharet
माघे चाश्वरथं पैष्ठं दत्त्वा नरकं व्रजेत्
māghe cāśvarathaṃ paiṣṭhaṃ dattvā narakaṃ vrajet
फाल्गुने तु वृषं पैष्टं स्वर्गभुक् स्यान्महीपतिः
phālgune tu vṛṣaṃ paiṣṭaṃ svargabhuk syānmahīpatiḥ
चैत्रे चेक्षुमयीं गावन्दासदासीसमन्वितां
caitre cekṣumayīṃ gāvandāsadāsīsamanvitāṃ
दत्त्वा स्वर्गे चिरं स्थित्वा तदन्ते स्यान्महीपतिः
dattvā svarge ciraṃ sthitvā tadante syānmahīpatiḥ
सप्तव्रीहींश् च वैशाखे दत्त्वा शिवमयो भवेत्
saptavrīhīṃś ca vaiśākhe dattvā śivamayo bhavet
बलिमण्डलकञ्चान्नैः कृत्वाषाढे शिवो भवेत्
balimaṇḍalakañcānnaiḥ kṛtvāṣāḍhe śivo bhavet
विमानं श्रावणे पौष्पं दत्त्वा स्वर्गी ततो नृपः
vimānaṃ śrāvaṇe pauṣpaṃ dattvā svargī tato nṛpaḥ
शतद्वयं फलानान्तु दत्त्वोद्धृत्य कुलं नृपः
śatadvayaṃ phalānāntu dattvoddhṛtya kulaṃ nṛpaḥ
गुग्गुलादि दहेद्भाद्रे स्वर्गी स स्यात्ततो नृपः
guggulādi dahedbhādre svargī sa syāttato nṛpaḥ
क्षीरसर्पिर्भृतं पात्रमाश्विने स्वर्गदम्भवेत्
kṣīrasarpirbhṛtaṃ pātramāśvine svargadambhavet
कार्त्तिके गुडखण्डाज्यं दत्त्वा स्वर्गी ततो नृपः
kārttike guḍakhaṇḍājyaṃ dattvā svargī tato nṛpaḥ
मेरुदानं द्वादशकं वक्ष्ये ऽहं भुक्तिमुक्तिदं
merudānaṃ dvādaśakaṃ vakṣye 'haṃ bhuktimuktidaṃ
मेरुव्रते तु कार्त्तिक्यां रत्नमेरुन्ददेद् द्विजे
meruvrate tu kārttikyāṃ ratnamerundaded dvije
सर्वेषाञ्चैव मेरूणां प्रमाणं क्रमशः शृणु
sarveṣāñcaiva merūṇāṃ pramāṇaṃ kramaśaḥ śṛṇu
वज्रपद्ममहानीलनीलस्फटिकसञ्ज्ञितः
vajrapadmamahānīlanīlasphaṭikasañjñitaḥ
पुष्पं मरकतं मुक्ता प्रस्थमात्रेण चोत्तमः
puṣpaṃ marakataṃ muktā prasthamātreṇa cottamaḥ
मध्यो ऽर्धः स्यात्तदर्धो ऽधो वित्तशाठ्यं विवर्जयेत्
madhyo 'rdhaḥ syāttadardho 'dho vittaśāṭhyaṃ vivarjayet
कार्णिकायां न्यसेन्मेरुं ब्रह्मविष्ण्वीशदैवतं
kārṇikāyāṃ nyasenmeruṃ brahmaviṣṇvīśadaivataṃ
माल्यवान् पूर्वतः पूज्यस्तत्पूर्वे भदरसञ्ज्ञितः
mālyavān pūrvataḥ pūjyastatpūrve bhadarasañjñitaḥ
अश्वरक्षस्ततः प्रोक्तो निषधो मेरुदक्षिणे
aśvarakṣastataḥ prokto niṣadho merudakṣiṇe
हेमकूटो ऽथ हिमवान् त्रयं सौम्ये तथा त्रयं
hemakūṭo 'tha himavān trayaṃ saumye tathā trayaṃ
नीलः श्वेतश् च शृङ्गी च पश्चिमे गन्धमादनः
nīlaḥ śvetaś ca śṛṅgī ca paścime gandhamādanaḥ
वैकङ्कः केतुमालः स्यान्मेरुर्द्वादशसंयुतः
vaikaṅkaḥ ketumālaḥ syānmerurdvādaśasaṃyutaḥ
सोपवासो ऽर्चयेद्विष्णुं शिवं वा स्नानपूर्वकं
sopavāso 'rcayedviṣṇuṃ śivaṃ vā snānapūrvakaṃ
देवाग्रे चार्च्य मेरुञ्च मन्त्रैर् विप्राय वै ददेत्
devāgre cārcya meruñca mantrair viprāya vai dadet
विप्रायामुकगोत्राय मेरुन्द्रव्यमयम्परं
viprāyāmukagotrāya merundravyamayamparaṃ
भुक्त्यै मुक्त्यै निर्मलत्वे विष्णुदैवं ददामि ते
bhuktyai muktyai nirmalatve viṣṇudaivaṃ dadāmi te
इन्द्रलोके ब्रह्मलोके शिवलोके हरेः पुरे
indraloke brahmaloke śivaloke hareḥ pure
कुलमुद्धृत्य क्रीडेत विमाने देवपूजितः
kulamuddhṛtya krīḍeta vimāne devapūjitaḥ
अन्येष्वपि च कालेषु सङ्क्रान्त्यादौ प्रदापयेत्
anyeṣvapi ca kāleṣu saṅkrāntyādau pradāpayet
पलानान्तु सहस्रेण हेममेरुम्प्रकल्पयेत्
palānāntu sahasreṇa hemamerumprakalpayet
शृङ्गत्रयसमायुक्तं ब्रह्मविष्णुहरान्वितं
śṛṅgatrayasamāyuktaṃ brahmaviṣṇuharānvitaṃ
एकैकं पर्वतन्तस्य शतैकैकेन कारयेत्
ekaikaṃ parvatantasya śataikaikena kārayet
मेरुणा सह शैलास्तु ख्यातास्तत्र त्रयोदश
meruṇā saha śailāstu khyātāstatra trayodaśa
अयने ग्रहणादौ च विष्ण्वग्रे हरिमर्च्य च
ayane grahaṇādau ca viṣṇvagre harimarcya ca
स्वर्णमेरुं द्विजायार्प्य विष्णुलोके चिरं वसेत्
svarṇameruṃ dvijāyārpya viṣṇuloke ciraṃ vaset
परमाणवो यावन्त इह राजा भवेच्चिरं
paramāṇavo yāvanta iha rājā bhavecciraṃ
रौप्यमेरुं द्वादशाद्रियुतं सङ्कल्पतो ददेत्
raupyameruṃ dvādaśādriyutaṃ saṅkalpato dadet
प्रागुक्तं च फलं तस्य विष्णुं विप्रंप्रपूज्य च
prāguktaṃ ca phalaṃ tasya viṣṇuṃ vipraṃprapūjya ca
भूमिमेरुञ्च विषयं मण्डलं ग्राममेव च
bhūmimeruñca viṣayaṃ maṇḍalaṃ grāmameva ca
परिकल्प्याष्टमांशेन शेषांशाः पूर्ववत् फलं
parikalpyāṣṭamāṃśena śeṣāṃśāḥ pūrvavat phalaṃ
द्वादशाद्रिसमायुक्तं हस्तिमेरुस्वरूपिणं
dvādaśādrisamāyuktaṃ hastimerusvarūpiṇaṃ
ददेत्त्रिपुरुषैर् युक्तं दत्त्वानन्तं फलं लभेत्
dadettripuruṣair yuktaṃ dattvānantaṃ phalaṃ labhet
त्रिपञ्चाश्वैर् अश्वमेरुं हययद्वादशसंयुतं
tripañcāśvair aśvameruṃ hayayadvādaśasaṃyutaṃ
विष्ण्वादीन् पूज्य तं दत्त्वा भुक्तभोगो नृपो भवेत्
viṣṇvādīn pūjya taṃ dattvā bhuktabhogo nṛpo bhavet
अश्वसङ्ख्याप्रमाणेन गोमेरुं पूर्ववद्ददेत्
aśvasaṅkhyāpramāṇena gomeruṃ pūrvavaddadet
पट्टवस्त्रैर् भारमात्रैर् वस्त्रमेरुश् च मध्यतः
paṭṭavastrair bhāramātrair vastrameruś ca madhyataḥ
शैलैर् द्वादशवस्त्रैश् च दत्त्वा तञ्चाक्षयं फलं
śailair dvādaśavastraiś ca dattvā tañcākṣayaṃ phalaṃ
घृतपञ्चसहस्रैश् च पलानामाज्यपर्वतः
ghṛtapañcasahasraiś ca palānāmājyaparvataḥ
शतैः पञ्चभिरेकैकः पार्वते ऽस्मिन् हरिं यजेत्
śataiḥ pañcabhirekaikaḥ pārvate 'smin hariṃ yajet
विष्ण्वग्रे ब्राह्मणायार्प्य सर्वं प्राप्य हरिं व्रजेत्
viṣṇvagre brāhmaṇāyārpya sarvaṃ prāpya hariṃ vrajet
एवं च खण्डमेरुञ्च कृत्वा दत्त्वाप्नुयात् फलं
evaṃ ca khaṇḍameruñca kṛtvā dattvāpnuyāt phalaṃ
धान्यमेरुः पञ्चखारो ऽपर एकैकखारकाः
dhānyameruḥ pañcakhāro 'para ekaikakhārakāḥ
स्वर्णत्रिशृङ्गकाः सर्वे ब्रह्मविष्णुमहेश्वरान्
svarṇatriśṛṅgakāḥ sarve brahmaviṣṇumaheśvarān
सर्वेषु पूज्य विष्णुं वा विशेषादक्षयं फलं
sarveṣu pūjya viṣṇuṃ vā viśeṣādakṣayaṃ phalaṃ
एवं दशांशमानेन तिलमेरुं प्रकल्पयेत्
evaṃ daśāṃśamānena tilameruṃ prakalpayet
शृङ्गाणि पूर्ववत्तस्य तथैवान्यनगेषु च
śṛṅgāṇi pūrvavattasya tathaivānyanageṣu ca
तिलमेरुं प्रदायाथ बन्धुभिर्विष्णुलोकभाक्
tilameruṃ pradāyātha bandhubhirviṣṇulokabhāk
नमो विष्णुस्वरूपाय धराधराय वै नमः
namo viṣṇusvarūpāya dharādharāya vai namaḥ
ब्रह्मविष्ण्वीशशृङ्गाय धरानाभिस्थिताय च
brahmaviṣṇvīśaśṛṅgāya dharānābhisthitāya ca
नगद्वादशनाथाय सर्वपापापहारिणे
nagadvādaśanāthāya sarvapāpāpahāriṇe
विष्णुभक्ताय शान्ताय त्राणं मे कुरु सर्वथा
viṣṇubhaktāya śāntāya trāṇaṃ me kuru sarvathā
निष्पापः पितृभिः सार्धं विष्णुं गच्छामि ओं नमः
niṣpāpaḥ pitṛbhiḥ sārdhaṃ viṣṇuṃ gacchāmi oṃ namaḥ
त्वं हरिस्तु हरेरग्रे अहं विष्णुश् च विष्णवे
tvaṃ haristu hareragre ahaṃ viṣṇuś ca viṣṇave
निवेदयामि भक्त्या तु भुक्तिमुक्त्यर्थहेतवे
nivedayāmi bhaktyā tu bhuktimuktyarthahetave
इत्य् आग्नेये महापुराणे मेरुदानानि नाम द्वादशाधिकद्विशततमो ऽध्यायः ॥
ity āgneye mahāpurāṇe merudānāni nāma dvādaśādhikadviśatatamo 'dhyāyaḥ ||