अथ षोडशाधिकद्विशततमो ऽध्यायः
atha ṣoḍaśādhikadviśatatamo 'dhyāyaḥ
गायत्रीनिर्वाणं
gāyatrīnirvāṇaṃ
अग्निर् उवाच
agnir uvāca
एवं सन्ध्याविधिं कृत्वा गायत्रीञ्च जपेत् स्मरेत्
evaṃ sandhyāvidhiṃ kṛtvā gāyatrīñca japet smaret
गायञ्च्छिष्यान् यतस्त्रायेत् भार्यां प्राणांस्तथैव च
gāyañcchiṣyān yatastrāyet bhāryāṃ prāṇāṃstathaiva ca
ततः स्मृतेयं गायत्री सावित्रीय ततो यतः
tataḥ smṛteyaṃ gāyatrī sāvitrīya tato yataḥ
प्रकाशनात्सा सवितुर्वाग्रूपत्वात् सरस्वती
prakāśanātsā saviturvāgrūpatvāt sarasvatī
तज् ज्योतिः परमं ब्रह्म भर्गस्तेजो यतः स्मृतं
taj jyotiḥ paramaṃ brahma bhargastejo yataḥ smṛtaṃ
भा दीप्ताविति रूपं हि भ्रस्जः पाके ऽथ तत् स्मृतं
bhā dīptāviti rūpaṃ hi bhrasjaḥ pāke 'tha tat smṛtaṃ
ओषध्यादिकं पचति भ्राजृ दीप्तौ तथा भवेत्
oṣadhyādikaṃ pacati bhrājṛ dīptau tathā bhavet
भर्गः स्याद् भ्राजत इति बहुलं छन्द ईरितं
bhargaḥ syād bhrājata iti bahulaṃ chanda īritaṃ
वरेण्यं सर्वतेजोभ्यः श्रेष्ठं वै परमं पदं
vareṇyaṃ sarvatejobhyaḥ śreṣṭhaṃ vai paramaṃ padaṃ
स्वर्गापवर्गकामैर् वा वरणीयं सदैव हि
svargāpavargakāmair vā varaṇīyaṃ sadaiva hi
वृणोतेर्वरणार्थत्वाज्जाग्रत्स्वप्नादिवर्जितं
vṛṇotervaraṇārthatvājjāgratsvapnādivarjitaṃ
नित्यशुद्धबुद्धमेकं सत्यन्तद्धीमहीश्वरं
nityaśuddhabuddhamekaṃ satyantaddhīmahīśvaraṃ
अहं ब्रह्म परं ज्योतिर्ध्ययेमहि विमुक्तये
ahaṃ brahma paraṃ jyotirdhyayemahi vimuktaye
तज् ज्योतिर्भगवान् विष्णुर्जगज्जन्मादिकारणं
taj jyotirbhagavān viṣṇurjagajjanmādikāraṇaṃ
शिवं केचित् पठन्ति स्म शक्तिरूपं पठन्ति च
śivaṃ kecit paṭhanti sma śaktirūpaṃ paṭhanti ca
केचित् सूर्यङ्केचिदग्निं वेदगा अग्निहोत्रिणः
kecit sūryaṅkecidagniṃ vedagā agnihotriṇaḥ
अग्न्यादिरूपो विष्णुर्हि वेदादौ ब्रह्म गीयते
agnyādirūpo viṣṇurhi vedādau brahma gīyate
तत् पदं परमं विष्णोर्देवस्य सवितुः स्मृतं
tat padaṃ paramaṃ viṣṇordevasya savituḥ smṛtaṃ
महदाज्यं सूयते हि स्वयं ज्योतिर्हरिः प्रभुः
mahadājyaṃ sūyate hi svayaṃ jyotirhariḥ prabhuḥ
पर्जन्यो वायुरादित्यः शीतोष्णाद्यैश् च पाचयेत्
parjanyo vāyurādityaḥ śītoṣṇādyaiś ca pācayet
अग्नौ प्रास्ताहुतिः सम्यगादित्यमुपतिष्ठते
agnau prāstāhutiḥ samyagādityamupatiṣṭhate
आदित्याज्जायते वृष्टिर्वृष्टेरन्नन्ततः प्रजाः
ādityājjāyate vṛṣṭirvṛṣṭerannantataḥ prajāḥ
दधातेर्वा धीमहीति मनसा धारयेमहि
dadhātervā dhīmahīti manasā dhārayemahi
नो ऽस्माकं यश् च भर्गश् च सर्वेषां प्राणिनां धियः
no 'smākaṃ yaś ca bhargaś ca sarveṣāṃ prāṇināṃ dhiyaḥ
चोदयात् प्रेरयेद् बुद्धीर्भोक्तॄणां सर्वकर्मसु
codayāt prerayed buddhīrbhoktṝṇāṃ sarvakarmasu
दृष्टादृष्टविपाकेषु विष्णुसूर्याग्निरूपवान्
dṛṣṭādṛṣṭavipākeṣu viṣṇusūryāgnirūpavān
ईश्वरप्रेरितो गच्छेत् स्वर्गं वाश्वभ्रमेव वा
īśvaraprerito gacchet svargaṃ vāśvabhrameva vā
ईशावास्यमिदं सर्वं महदादिजगद्धरिः
īśāvāsyamidaṃ sarvaṃ mahadādijagaddhariḥ
स्वर्गाद्यैः क्रीडते देवो यो ऽहं स पुरुषः प्रभुः
svargādyaiḥ krīḍate devo yo 'haṃ sa puruṣaḥ prabhuḥ
आदित्यान्तर्गतं यच्च भर्गाख्यं वै मुमुक्षुभिः
ādityāntargataṃ yacca bhargākhyaṃ vai mumukṣubhiḥ
जन्ममृत्युविनाशाय दुःखस्य त्रिविधस्य च
janmamṛtyuvināśāya duḥkhasya trividhasya ca
ध्यानेन पुरुषो ऽयञ्च द्रष्टव्यः सूर्यमण्डले
dhyānena puruṣo 'yañca draṣṭavyaḥ sūryamaṇḍale
तत्त्वं सदसि चिद्ब्रह्म विष्णोर्यत् परमं पदं
tattvaṃ sadasi cidbrahma viṣṇoryat paramaṃ padaṃ
देवस्य सवितुर्भर्गो वरेण्यं हि तुरीयकं
devasya saviturbhargo vareṇyaṃ hi turīyakaṃ
देहादिजाग्रदाब्रह्म अहं ब्रह्मेति धीमहि
dehādijāgradābrahma ahaṃ brahmeti dhīmahi
यो ऽसावादित्यपुरुषः सो ऽसावहमनन्त ओं
yo 'sāvādityapuruṣaḥ so 'sāvahamananta oṃ
ज्ञानानि शुभकर्मादीन् प्रवर्तयति यः सदा ॥19
jñānāni śubhakarmādīn pravartayati yaḥ sadā //19
इत्य् आग्नेये महापुराणे गायत्रीनिर्वाणं नाम षोडशाधिकद्विशततमो ऽध्यायः ॥
ity āgneye mahāpurāṇe gāyatrīnirvāṇaṃ nāma ṣoḍaśādhikadviśatatamo 'dhyāyaḥ ||