Chapter 231

विशन्ति येन मार्गेण वायसा बहवः पुरं

viśanti yena mārgeṇa vāyasā bahavaḥ puraṃ

तेन मार्गेण रुद्धस्य पुरस्य ग्रहणं भवेत्

tena mārgeṇa ruddhasya purasya grahaṇaṃ bhavet

सेनायां यदि वासार्थे निविष्टो वायसो रुवन्

senāyāṃ yadi vāsārthe niviṣṭo vāyaso ruvan

वामो भयातुरस्त्रस्तो भयं वदति दुस्तरं

vāmo bhayāturastrasto bhayaṃ vadati dustaraṃ

छायाङ्गवाहनोपानच्छत्रवस्त्रादिकुट्टने

chāyāṅgavāhanopānacchatravastrādikuṭṭane

मृत्युस्तत्पूजने पूजा तदिष्टकरणे शुभं

mṛtyustatpūjane pūjā tadiṣṭakaraṇe śubhaṃ

प्रोषितागमकृत्काकः कुर्वन् द्वारि गतागतं

proṣitāgamakṛtkākaḥ kurvan dvāri gatāgataṃ

रक्तं दग्धं गृहे द्रव्यं क्षिपन्वह्निवेदकः

raktaṃ dagdhaṃ gṛhe dravyaṃ kṣipanvahnivedakaḥ

न्यसेद्रक्तं पुरस्ताच्च निवेदयति बन्धनं

nyasedraktaṃ purastācca nivedayati bandhanaṃ

पीतं द्रव्यं तथा रुक्म रूप्यमेव तु भार्गव

pītaṃ dravyaṃ tathā rukma rūpyameva tu bhārgava

यच्चैवोपनयेद् द्रव्यं तस्य लब्धिं विनिर्दिशेत्

yaccaivopanayed dravyaṃ tasya labdhiṃ vinirdiśet

द्रव्यं वापनयेद्यत्तु तस्य हानिं विनिर्दिशेत्

dravyaṃ vāpanayedyattu tasya hāniṃ vinirdiśet

पुरतो धनलब्धिः स्यादाममांसस्य छर्दने

purato dhanalabdhiḥ syādāmamāṃsasya chardane

भूलब्धिः स्यान् मृदः क्षेपे राज्यं रत्नार्पणे महत्

bhūlabdhiḥ syān mṛdaḥ kṣepe rājyaṃ ratnārpaṇe mahat

यातुः काको ऽनुकूलस्तु क्षेमः कर्मक्षमो भवेत्

yātuḥ kāko 'nukūlastu kṣemaḥ karmakṣamo bhavet

न त्वर्थसाधको ज्ञेयः प्रतिकूलो भयावहः

na tvarthasādhako jñeyaḥ pratikūlo bhayāvahaḥ

सम्मुखे ऽभ्येति विरुवन् यात्राघातकरो भवेत्

sammukhe 'bhyeti viruvan yātrāghātakaro bhavet

वामः काकः स्मृतो धन्यो दक्षिणो ऽर्थविनाशकृत्

vāmaḥ kākaḥ smṛto dhanyo dakṣiṇo 'rthavināśakṛt

वामो ऽनुलोमगः श्रेष्ठो मध्यमो दक्षिणः स्मृतः

vāmo 'nulomagaḥ śreṣṭho madhyamo dakṣiṇaḥ smṛtaḥ

प्रतिलोमगतिर्वामो गमनप्रतिषेधकृत्

pratilomagatirvāmo gamanapratiṣedhakṛt

निवेदयति यात्रार्थमभिप्रेतं गृहे गतः

nivedayati yātrārthamabhipretaṃ gṛhe gataḥ

एकाक्षरचरणस्त्वर्कं वीक्षमाणो भयावहः

ekākṣaracaraṇastvarkaṃ vīkṣamāṇo bhayāvahaḥ

कोटरे वासमानश् च महानर्थकरो भवेत्

koṭare vāsamānaś ca mahānarthakaro bhavet

न शुभस्तूषरे काकः पङ्काङ्कः स तु शस्यते

na śubhastūṣare kākaḥ paṅkāṅkaḥ sa tu śasyate

अमेध्यपूर्णवदनः काकः सर्वार्थसाधकः

amedhyapūrṇavadanaḥ kākaḥ sarvārthasādhakaḥ

ज्ञेयाः पतत्रिणो ऽन्ये ऽपि काकवद् भृगुनन्दन

jñeyāḥ patatriṇo 'nye 'pi kākavad bhṛgunandana

स्कन्धावारापसव्यस्थाः श्वानो विप्रविनाशकाः

skandhāvārāpasavyasthāḥ śvāno vipravināśakāḥ

इन्द्रस्थाने नरेन्द्रस्य पुरेशस्य तु गोपुरे

indrasthāne narendrasya pureśasya tu gopure

अन्तर्गृहे गृहेशस्य मरणाय भवेद्भषन्

antargṛhe gṛheśasya maraṇāya bhavedbhaṣan

यस्य जिघ्रति वामाङ्गं तस्य स्यादर्थसिद्धये

yasya jighrati vāmāṅgaṃ tasya syādarthasiddhaye

भयाय दक्षिणं चाङ्गं तथा भुजमदक्षिणं

bhayāya dakṣiṇaṃ cāṅgaṃ tathā bhujamadakṣiṇaṃ

यात्राघातकरो यातुर्भवेत् प्रतिमुखागतः

yātrāghātakaro yāturbhavet pratimukhāgataḥ

मार्गावरोधको मार्गे चौरान् वदति भार्गव

mārgāvarodhako mārge caurān vadati bhārgava

अलाभो ऽस्थिमुखः पापो रज्जुचीरमुखस् तथा

alābho 'sthimukhaḥ pāpo rajjucīramukhas tathā

सोपानत्कमुखो धन्यो मांसपूर्णमुखो ऽपि च

sopānatkamukho dhanyo māṃsapūrṇamukho 'pi ca

अमङ्गल्यमुखद्रव्यं केशञ्चैवाशुभं तथा

amaṅgalyamukhadravyaṃ keśañcaivāśubhaṃ tathā

अवमूत्र्याग्रतो याति यस्य तस्य भयं भवेत्

avamūtryāgrato yāti yasya tasya bhayaṃ bhavet

यस्यावमूत्र्य व्रजति शुभं देशन्तथा द्रुमं

yasyāvamūtrya vrajati śubhaṃ deśantathā drumaṃ

मङ्गलञ्च तथा द्रव्यं तस्य स्यादर्थसिद्धये

maṅgalañca tathā dravyaṃ tasya syādarthasiddhaye

श्ववच्च राम विज्ञेयास् तथा वै जम्बुकादयः

śvavacca rāma vijñeyās tathā vai jambukādayaḥ

भयाय स्वामिनि ज्ञेयमनिमित्तं रुतङ्गवां

bhayāya svāmini jñeyamanimittaṃ rutaṅgavāṃ

निशि चौरभयाय स्याद्विकृतं मृत्यवे तथा

niśi caurabhayāya syādvikṛtaṃ mṛtyave tathā

शिवाय स्वामिनो रात्रौ बलीवर्दो नदन् भवेत्

śivāya svāmino rātrau balīvardo nadan bhavet

उत्सृष्टवृषभो राज्ञो विजयं सम्प्रयच्छति

utsṛṣṭavṛṣabho rājño vijayaṃ samprayacchati

अभयं भक्षयन्त्यश् च गावो दत्तास् तथा स्वकाः

abhayaṃ bhakṣayantyaś ca gāvo dattās tathā svakāḥ

त्यक्तस्नेहाः स्ववत्सेषु गर्भक्षयकरा मताः

tyaktasnehāḥ svavatseṣu garbhakṣayakarā matāḥ

भूमिं पादैर् विनिघ्नन्त्यो दीना भीता भयावहाः

bhūmiṃ pādair vinighnantyo dīnā bhītā bhayāvahāḥ

आर्द्राङ्ग्यो हृष्टरोमाश् च शृगलग्नमृदः शुभाः

ārdrāṅgyo hṛṣṭaromāś ca śṛgalagnamṛdaḥ śubhāḥ

महिष्यादिषु चाप्येतत् सर्वं वाच्यं विजानता

mahiṣyādiṣu cāpyetat sarvaṃ vācyaṃ vijānatā

आरोहणं तथान्येन सपर्याणस्य वाजिनः

ārohaṇaṃ tathānyena saparyāṇasya vājinaḥ

जलोपवेशनं नेष्टं भूमौ च परिवर्तनं

jalopaveśanaṃ neṣṭaṃ bhūmau ca parivartanaṃ

विपत्करन्तुरङ्गस्य सुप्तं वाप्यनिमित्ततः

vipatkaranturaṅgasya suptaṃ vāpyanimittataḥ

यवमोदकयोर्द्वेषस्त्वकस्माच्च न शस्यते

yavamodakayordveṣastvakasmācca na śasyate

वदनाद्रुधिरोत्पत्तिर्वेपनं न च शस्यते

vadanādrudhirotpattirvepanaṃ na ca śasyate

क्रीडन् वैकः कपोतैश् च सारिकाभिर्मृतिं वदेत्

krīḍan vaikaḥ kapotaiś ca sārikābhirmṛtiṃ vadet

साश्रुनेत्रो जिह्वया च पादलेही विनष्टये

sāśrunetro jihvayā ca pādalehī vinaṣṭaye

वामपादेन च तथा विलिखंश् च वसुन्धरां

vāmapādena ca tathā vilikhaṃś ca vasundharāṃ

स्वपेद्वा वामपार्श्वेन दिवा वा न शुभप्रदः

svapedvā vāmapārśvena divā vā na śubhapradaḥ

भयाय स्यात् सकृन्मूत्री तथा निद्राविलाननः

bhayāya syāt sakṛnmūtrī tathā nidrāvilānanaḥ

आरोहणं न चेद्दद्यात् प्रतीपं वा गृहं व्रजेत्

ārohaṇaṃ na ceddadyāt pratīpaṃ vā gṛhaṃ vrajet

यात्राविघातमाचष्टे वामपार्श्वं तथा स्पृशन्

yātrāvighātamācaṣṭe vāmapārśvaṃ tathā spṛśan

हेषमाणः शत्रुयोधं पादस्पर्शी जयावहः

heṣamāṇaḥ śatruyodhaṃ pādasparśī jayāvahaḥ

ग्रामे व्रजति नागश्चेन् मैथुनं देशहा भवेत्

grāme vrajati nāgaścen maithunaṃ deśahā bhavet

प्रसूता नागवनिता मत्ता चान्ताय भूपतेः

prasūtā nāgavanitā mattā cāntāya bhūpateḥ

आरोहणं न चेद्दद्यात् प्रतीपं वा गृहं व्रजेत्

ārohaṇaṃ na ceddadyāt pratīpaṃ vā gṛhaṃ vrajet

मदं वा वारणो जह्याद्राजघातकरो भवेत्

madaṃ vā vāraṇo jahyādrājaghātakaro bhavet

वामं दक्षिणपादेन पादमाक्रमते शुभः

vāmaṃ dakṣiṇapādena pādamākramate śubhaḥ

दक्षिणञ्च तथा दन्तं परिमार्ष्टि करेण च

dakṣiṇañca tathā dantaṃ parimārṣṭi kareṇa ca

वृषो ऽश्वः कुञ्जरो वापि रिपुसैन्यगतो ऽशुभः

vṛṣo 'śvaḥ kuñjaro vāpi ripusainyagato 'śubhaḥ

खण्डमेघातिवृष्ट्या तु सेना नाशमवाप्नुयात्

khaṇḍameghātivṛṣṭyā tu senā nāśamavāpnuyāt

प्रतिकूलग्रहर्क्षात्तु तथा सम्मुखमारुतात्

pratikūlagraharkṣāttu tathā sammukhamārutāt

यात्राकाले रणे वापि छत्रादिपतनं भयं

yātrākāle raṇe vāpi chatrādipatanaṃ bhayaṃ

हृष्टा नराश्चानुलोमा ग्रहा वै जयलक्षणं

hṛṣṭā narāścānulomā grahā vai jayalakṣaṇaṃ

काकैर् योधाभिभवनं क्रव्याद्भिर्मण्डलक्षयः

kākair yodhābhibhavanaṃ kravyādbhirmaṇḍalakṣayaḥ

प्राचीपश्चिमकैशानी शौम्या प्रेष्ठा शुभा च दिक्

prācīpaścimakaiśānī śaumyā preṣṭhā śubhā ca dik