Chapter 239

मण्डलं चिन्तयेत् मुख्यं राजा द्वादशराजकं

maṇḍalaṃ cintayet mukhyaṃ rājā dvādaśarājakaṃ

अरिर्मित्रमरेर्मित्रं मित्रमित्रमतः परं

arirmitramarermitraṃ mitramitramataḥ paraṃ

तथारिमित्रमित्रञ्च विजिगीषोः पुरः स्मृताः

tathārimitramitrañca vijigīṣoḥ puraḥ smṛtāḥ

पार्ष्णिग्राहः स्मृतः पश्चादाक्रन्दस्तदनन्तरं

pārṣṇigrāhaḥ smṛtaḥ paścādākrandastadanantaraṃ

आसारावनयोश् चैवं विजगीषाश् च मण्डलं

āsārāvanayoś caivaṃ vijagīṣāś ca maṇḍalaṃ

अरेश् च विजिगीषोश् च मध्यमो भूम्यनन्तरः

areś ca vijigīṣoś ca madhyamo bhūmyanantaraḥ

अनुग्रहे संहतयोर् निग्रहे व्यस्तयोः प्रभुः

anugrahe saṃhatayor nigrahe vyastayoḥ prabhuḥ

मण्डलाद्वहिरेतेषामुदासीनो बलाधिकः

maṇḍalādvahireteṣāmudāsīno balādhikaḥ

अनुग्रहे संहतानां व्यस्तानां च बुधे प्रभुः

anugrahe saṃhatānāṃ vyastānāṃ ca budhe prabhuḥ

सन्धिञ्च विग्रहं यानमासानदि वदामि ते

sandhiñca vigrahaṃ yānamāsānadi vadāmi te

बलवद्विग्रहीतेन सन्धिं कुर्याच्छिवाय च

balavadvigrahītena sandhiṃ kuryācchivāya ca

कपाल उपहारश् च सन्तानः सङ्गतस् तथा

kapāla upahāraś ca santānaḥ saṅgatas tathā

उपन्यासः प्रतीकारः संयोगः पुरुषान्तरः

upanyāsaḥ pratīkāraḥ saṃyogaḥ puruṣāntaraḥ

अदृष्टनर आदिष्ट आत्मापि स उपग्रहः

adṛṣṭanara ādiṣṭa ātmāpi sa upagrahaḥ

परिक्रमस् तथा छिन्नस् तथा च परदूषणं

parikramas tathā chinnas tathā ca paradūṣaṇaṃ

स्कन्धोपयेयः सन्धिश् च सन्धयः षोडशेरिताः

skandhopayeyaḥ sandhiś ca sandhayaḥ ṣoḍaśeritāḥ

परस्परोपकारश् च मैत्रः सम्बन्धकस् तथा

parasparopakāraś ca maitraḥ sambandhakas tathā

उपहाराश् च चत्वारस्तेषु मुख्याश् च सन्धयः

upahārāś ca catvārasteṣu mukhyāś ca sandhayaḥ

बालो वृद्धो दीर्घरोगस् तथा बन्धुवहिष्कृतः

bālo vṛddho dīrgharogas tathā bandhuvahiṣkṛtaḥ

मौरुको भीरुकजनो लुब्धो लुब्धजनस् तथा

mauruko bhīrukajano lubdho lubdhajanas tathā

विरक्तप्रकृतिश् चैव विषयेष्वतिशक्तिमान्

viraktaprakṛtiś caiva viṣayeṣvatiśaktimān

अनेकचित्तमन्त्रश् च देवब्राह्मणनिन्दकः

anekacittamantraś ca devabrāhmaṇanindakaḥ

दैवोपहतकश् चैव दैवनिन्दक एव च

daivopahatakaś caiva daivanindaka eva ca

दुर्भिक्षव्यसनोपेतो बलव्यसनसङ्कुलः

durbhikṣavyasanopeto balavyasanasaṅkulaḥ

स्वदेशस्थो बहुरिपुर्मुक्तः कालेन यश् च ह

svadeśastho bahuripurmuktaḥ kālena yaś ca ha

सत्यधर्मव्यपेतश् च विंशतिः पुरुषा अमी

satyadharmavyapetaś ca viṃśatiḥ puruṣā amī

एर्तैः सन्धिं न कुर्वीत विगृह्णीयात्तु केबलं

ertaiḥ sandhiṃ na kurvīta vigṛhṇīyāttu kebalaṃ

परस्परापकारेण पुंसां भवति विग्रहः

parasparāpakāreṇa puṃsāṃ bhavati vigrahaḥ

आत्मनो ऽभ्युदयाकाङ्क्षी पीड्यमानः परेण वा

ātmano 'bhyudayākāṅkṣī pīḍyamānaḥ pareṇa vā

देशकालबलोपेतः प्रारभेतेह विग्रहं

deśakālabalopetaḥ prārabheteha vigrahaṃ

राज्यस्त्रीस्थानदेशानां ज्ञानस्य च बलस्य च

rājyastrīsthānadeśānāṃ jñānasya ca balasya ca

अपहारी मदो मानः पीडा वैषयिकी तथा

apahārī mado mānaḥ pīḍā vaiṣayikī tathā

ज्ञानात्मशक्तिधर्माणां विघातो दैवमेव च

jñānātmaśaktidharmāṇāṃ vighāto daivameva ca

मित्रार्थञ्चापमानश् च तथा बन्धुविनाशनं

mitrārthañcāpamānaś ca tathā bandhuvināśanaṃ

भूतानुग्रहविच्छेदस् तथा मण्डलदूषणं

bhūtānugrahavicchedas tathā maṇḍaladūṣaṇaṃ

एकार्थाभिनिवेशत्वमिति विग्रहयोनयः

ekārthābhiniveśatvamiti vigrahayonayaḥ

सापत्न्यं वास्तुजं स्त्रीजं वाग्जातमपराधजं

sāpatnyaṃ vāstujaṃ strījaṃ vāgjātamaparādhajaṃ

वैरं पञ्चविधं प्रोक्तं साधनैः प्रशमन्नयेत्

vairaṃ pañcavidhaṃ proktaṃ sādhanaiḥ praśamannayet

किञ्चित्फलं निष्फलं वा सन्दिग्धफलमेव च

kiñcitphalaṃ niṣphalaṃ vā sandigdhaphalameva ca

तदात्वे दोषजननमायत्याञ्चैव निष्फलं

tadātve doṣajananamāyatyāñcaiva niṣphalaṃ

आयत्याञ्च तदात्वे च दोषसञ्जननं तथा

āyatyāñca tadātve ca doṣasañjananaṃ tathā

अपरिज्ञातवीर्येण परेण स्तोभितो ऽपि वा

aparijñātavīryeṇa pareṇa stobhito 'pi vā

परार्थं स्त्रीनिमित्तञ्च दीर्घकालं द्विजैः सह

parārthaṃ strīnimittañca dīrghakālaṃ dvijaiḥ saha

अकालदैवयुक्तेन बलोद्धतसखेन च

akāladaivayuktena baloddhatasakhena ca

तदात्वे फलसंयुक्तमायत्यां फलवर्जितं

tadātve phalasaṃyuktamāyatyāṃ phalavarjitaṃ

आयत्यां फलसंयुक्तं तदात्वे निष्फलं तथा

āyatyāṃ phalasaṃyuktaṃ tadātve niṣphalaṃ tathā

इतीमं षोडशविधन्नकुर्यादेव विग्रहं

itīmaṃ ṣoḍaśavidhannakuryādeva vigrahaṃ

तदात्वायतिसंशुद्धं कर्म राजा सदाचरेत्

tadātvāyatisaṃśuddhaṃ karma rājā sadācaret

हृष्टं पुष्टं बलं मत्वा गृह्णीयाद्विपरीतकं

hṛṣṭaṃ puṣṭaṃ balaṃ matvā gṛhṇīyādviparītakaṃ

मित्रमाक्रन्द आसारो यदा स्युर्दृढभक्तयः

mitramākranda āsāro yadā syurdṛḍhabhaktayaḥ

परस्य विपरीतञ्च तदा विग्रहमाचरेत्

parasya viparītañca tadā vigrahamācaret

विगृह्य सन्धाय तथा सम्भूयाथ प्रसङ्गतः

vigṛhya sandhāya tathā sambhūyātha prasaṅgataḥ

उपेक्षया च निपुणैर् यानं पञ्चविधं स्मृतं

upekṣayā ca nipuṇair yānaṃ pañcavidhaṃ smṛtaṃ

परस्परस्य सामर्थ्यविघातादासनं स्मृतं

parasparasya sāmarthyavighātādāsanaṃ smṛtaṃ

अरेश् च विजगीषोश् च यानवत् पञ्चधा स्मृतम्

areś ca vijagīṣoś ca yānavat pañcadhā smṛtam

बलिनीर्द्विषतोर्मध्ये वाचात्मानं समर्पयन्

balinīrdviṣatormadhye vācātmānaṃ samarpayan

द्वैधीभावेन तिष्ठेत काकाक्षिवदलक्षितः

dvaidhībhāvena tiṣṭheta kākākṣivadalakṣitaḥ

उभयोरपि सम्पाते सेवेत बलवत्तरं

ubhayorapi sampāte seveta balavattaraṃ

यदा द्वावपि नेच्छेतां संश्लेषं जातसंविदौ

yadā dvāvapi necchetāṃ saṃśleṣaṃ jātasaṃvidau

तदोपसर्पेत्तच्छत्रुमधिकं वा स्वयं व्रजेत्

tadopasarpettacchatrumadhikaṃ vā svayaṃ vrajet

उच्छिद्यमानो बलिना निरुपायप्रतिक्रियः

ucchidyamāno balinā nirupāyapratikriyaḥ

कुलोद्धतं सत्यमार्यमासेवेत बलोत्कटं

kuloddhataṃ satyamāryamāseveta balotkaṭaṃ

तद्दर्शनोपास्तिकता नित्यन्तद्भावभाविता

taddarśanopāstikatā nityantadbhāvabhāvitā

तत्कारितप्रश्रियता वृत्तं संश्रयिणः श्रुतं

tatkāritapraśriyatā vṛttaṃ saṃśrayiṇaḥ śrutaṃ