Chapter 242

रामोक्तोक्ता मया नीतिः स्त्रीणां राजन् नृणां वदे

rāmoktoktā mayā nītiḥ strīṇāṃ rājan nṛṇāṃ vade

लक्षणं यद्समुद्रेण गर्गायोक्तं यथा पुरा

lakṣaṇaṃ yadsamudreṇa gargāyoktaṃ yathā purā

पुंसाञ्च लक्षणं वक्ष्ये स्त्रीणाञ्चैव शुभाशुभं

puṃsāñca lakṣaṇaṃ vakṣye strīṇāñcaiva śubhāśubhaṃ

एकाधिको द्विशुक्रश् च त्रिगन्भीरस्तथैव च

ekādhiko dviśukraś ca triganbhīrastathaiva ca

त्रित्रिकस्त्रिप्रलम्बश् च त्रिभिर्व्याप्नोति यस् तथा

tritrikastripralambaś ca tribhirvyāpnoti yas tathā

त्रिबलीमांस्त्रिविनतस्त्रिकालज्ञश् च सुव्रत

tribalīmāṃstrivinatastrikālajñaś ca suvrata

पुरुषः स्यात्सुलक्षण्यो विपुलश् च तथा त्रिषु

puruṣaḥ syātsulakṣaṇyo vipulaś ca tathā triṣu

चतुर्लेखस् तथा यश् च तथैव च चतुःसमः

caturlekhas tathā yaś ca tathaiva ca catuḥsamaḥ

चतुष्किष्कुश् चतुर्दंष्ट्रः शुक्लकृष्णस्तथैव च

catuṣkiṣkuś caturdaṃṣṭraḥ śuklakṛṣṇastathaiva ca

चतुर्गन्धश् चतुर्ह्रस्वः सूक्ष्मदीर्घश् च पञ्चसु

caturgandhaś caturhrasvaḥ sūkṣmadīrghaś ca pañcasu

षडुन्नतो ऽष्टवंशश् च सप्तस्नेहो नवामलः

ṣaḍunnato 'ṣṭavaṃśaś ca saptasneho navāmalaḥ

दशपद्मो दशव्यूहो न्यग्रोधपरिमण्डलः

daśapadmo daśavyūho nyagrodhaparimaṇḍalaḥ

चतुर्दशसमद्वन्द्वः षोडशाक्षयश् च शस्यते

caturdaśasamadvandvaḥ ṣoḍaśākṣayaś ca śasyate

धर्मार्थकामसंयुक्तो धर्मो ह्य् एकाधिको मतः

dharmārthakāmasaṃyukto dharmo hy ekādhiko mataḥ

तारकाभ्यां विना नेत्रे शुक्रदन्तो द्विशुक्लकः

tārakābhyāṃ vinā netre śukradanto dviśuklakaḥ

गम्भीरस्त्रिश्रवो नाभिः सत्त्वञ्चैकं त्रिकं स्मृतं

gambhīrastriśravo nābhiḥ sattvañcaikaṃ trikaṃ smṛtaṃ

अनसूया दया क्षान्तिर्मङ्गलाचारयुक्तता

anasūyā dayā kṣāntirmaṅgalācārayuktatā

शौचं स्पृहा त्वकार्पण्यमनायासश् च शौर्यता

śaucaṃ spṛhā tvakārpaṇyamanāyāsaś ca śauryatā

चित्रिकस्त्रिप्रलम्बः स्याद्वृषणे भुजयोर्नरः

citrikastripralambaḥ syādvṛṣaṇe bhujayornaraḥ

दिग्देशजातिवर्गांश् च तेजसा यशसा श्रिया

digdeśajātivargāṃś ca tejasā yaśasā śriyā

व्याप्नोति यस्त्रिकव्यापी त्रिबलीमान्नरस्त्वसौ

vyāpnoti yastrikavyāpī tribalīmānnarastvasau

उदरे बलयस्तिस्रो नरन्त्रिविनतं शृणु

udare balayastisro narantrivinataṃ śṛṇu

देवतानां द्विजानाञ्च गुरूणां प्रणतस्तु यः

devatānāṃ dvijānāñca gurūṇāṃ praṇatastu yaḥ

धर्मार्थकामकालज्ञस्त्रिकालज्ञो ऽभिधीयते

dharmārthakāmakālajñastrikālajño 'bhidhīyate

उरो ललाटं वक्त्रञ्च त्रिविस्तीर्णो विलेखवान्

uro lalāṭaṃ vaktrañca trivistīrṇo vilekhavān

द्वौ पाणी द्वौ तथा पादौ ध्वजच्छत्रादिभिर्युतौ

dvau pāṇī dvau tathā pādau dhvajacchatrādibhiryutau

अङ्गुल्यो हृदयं पृष्ठं कटिः शस्तं चतुःसमं

aṅgulyo hṛdayaṃ pṛṣṭhaṃ kaṭiḥ śastaṃ catuḥsamaṃ

षण्णवत्यङ्गुलोत्सेधश् चतुष्किष्कुप्रमाणतः

ṣaṇṇavatyaṅgulotsedhaś catuṣkiṣkupramāṇataḥ

द्रंष्ट्राश् चतस्रश् चन्द्राभाश् चतुःकृष्णं वदामि ते

draṃṣṭrāś catasraś candrābhāś catuḥkṛṣṇaṃ vadāmi te

नेत्रतारौ भ्रुवौ श्मश्रुः कृष्णाः केशास्तथैव च

netratārau bhruvau śmaśruḥ kṛṣṇāḥ keśāstathaiva ca

नासायां वदने स्वेदे कक्षयोर्विडगन्धकः

nāsāyāṃ vadane svede kakṣayorviḍagandhakaḥ

ह्रस्वं लिङ्गं तथा ग्रीवा जङ्घे स्याद्वेदह्रस्वकं

hrasvaṃ liṅgaṃ tathā grīvā jaṅghe syādvedahrasvakaṃ

सूक्ष्माण्यङ्गुलिपर्वाणि नखकेशद्विजत्वचः

sūkṣmāṇyaṅguliparvāṇi nakhakeśadvijatvacaḥ

हनू नेत्रे ललाटे च नासा दीर्घा स्तनान्तरं

hanū netre lalāṭe ca nāsā dīrghā stanāntaraṃ

वक्षः कक्षौ नखा नासोन्नतं वक्त्रं कृकाटिका

vakṣaḥ kakṣau nakhā nāsonnataṃ vaktraṃ kṛkāṭikā

स्निग्धास्त्वक्केशदन्ताश् च लोम दृष्टिर्नखाश् च वाक्

snigdhāstvakkeśadantāś ca loma dṛṣṭirnakhāś ca vāk

जान्वोरुर्वोश् च पृष्ठस्थ वंशौ द्वौ करनासयोः

jānvorurvoś ca pṛṣṭhastha vaṃśau dvau karanāsayoḥ

नेत्रे नासापुटौ कर्णौ मेढ्रं पायुमुखे ऽमलं

netre nāsāpuṭau karṇau meḍhraṃ pāyumukhe 'malaṃ

जिह्वोष्ठे तालुनेत्रे तु हस्तपादौ नखास् तथा

jihvoṣṭhe tālunetre tu hastapādau nakhās tathā

शिश्नाग्रवक्त्रं शस्यन्ते पद्माभा दश देहिनां

śiśnāgravaktraṃ śasyante padmābhā daśa dehināṃ

पाणिपादं मुखं ग्रीवा श्रवणे हृदयं शिरः

pāṇipādaṃ mukhaṃ grīvā śravaṇe hṛdayaṃ śiraḥ

ललाटमुदरं पृष्ठं वृहन्तः पूजिता दश

lalāṭamudaraṃ pṛṣṭhaṃ vṛhantaḥ pūjitā daśa

प्रसारितभुजस्येह मध्यमाग्रद्वयान्तरं

prasāritabhujasyeha madhyamāgradvayāntaraṃ

उच्छ्रायेण समं यस्य न्यग्रोधपरिमण्डलः

ucchrāyeṇa samaṃ yasya nyagrodhaparimaṇḍalaḥ

पादौ गुल्फौ स्फिचौ पार्श्वौ वङ्क्षणौ वृषणौ कुचौ

pādau gulphau sphicau pārśvau vaṅkṣaṇau vṛṣaṇau kucau

कर्णौष्ठे सक्थिनी जङ्घे हस्तौ बाहू तथाक्षिणी

karṇauṣṭhe sakthinī jaṅghe hastau bāhū tathākṣiṇī

चतुर्दशसमद्वन्द्व एतत्सामान्यतो नरः

caturdaśasamadvandva etatsāmānyato naraḥ

विद्याश् चतुर्दश द्व्यक्षैः पश्येद्यः षोडशाक्षकः

vidyāś caturdaśa dvyakṣaiḥ paśyedyaḥ ṣoḍaśākṣakaḥ

रूक्षं शिराततं गात्रमशुभं मांसवर्जितं

rūkṣaṃ śirātataṃ gātramaśubhaṃ māṃsavarjitaṃ

दुर्गन्धिविपरीतं यच्छस्तन्दृष्ट्या प्रसन्नया

durgandhiviparītaṃ yacchastandṛṣṭyā prasannayā

धन्यस्य मधुरा वाणी गतिर्मत्तेभसन्निभा

dhanyasya madhurā vāṇī gatirmattebhasannibhā

एककूपभवं रोम भये रक्षा सकृत् सकृत्

ekakūpabhavaṃ roma bhaye rakṣā sakṛt sakṛt