Chapter 246

वास्तुलक्ष्म प्रवक्ष्यामि विप्रादीनां च भूरिह

vāstulakṣma pravakṣyāmi viprādīnāṃ ca bhūriha

श्वेता रक्ता तथा पीता कृष्णा चैव यथाक्रमम्

śvetā raktā tathā pītā kṛṣṇā caiva yathākramam

घृतरक्तान्नमद्यानां गन्धाढ्या वसतश् च भूः

ghṛtaraktānnamadyānāṃ gandhāḍhyā vasataś ca bhūḥ

मधुरा च कषाया च अम्लाद्युपरसा क्रमात्

madhurā ca kaṣāyā ca amlādyuparasā kramāt

कुशैः शरैस् तथाकाशैर् दूर्वाभिर्या च संश्रिता

kuśaiḥ śarais tathākāśair dūrvābhiryā ca saṃśritā

प्रार्च्य विप्रांश् च शिःशल्पां खातपूर्वन्तु कल्पयेत्

prārcya viprāṃś ca śiḥśalpāṃ khātapūrvantu kalpayet

चतुःषष्टिपदं कृत्वा मध्ये ब्रह्मा चतुष्पदः

catuḥṣaṣṭipadaṃ kṛtvā madhye brahmā catuṣpadaḥ

प्राक् तेषां वै गृहस्वामी कथितस्तु तथार्यमा

prāk teṣāṃ vai gṛhasvāmī kathitastu tathāryamā

दक्षिणेन विवस्वांश् च मित्रः पश्चिमतस् तथा

dakṣiṇena vivasvāṃś ca mitraḥ paścimatas tathā

उदङ्महीधरश् चैव आपवत्सौ च वह्निगे

udaṅmahīdharaś caiva āpavatsau ca vahnige

सावित्रश् चैव सविता जयेन्द्रौ नैरृते ऽम्बुधौ

sāvitraś caiva savitā jayendrau nairṛte 'mbudhau

रुद्रव्याधी च वायव्ये पूर्वादौ कोणगाद्वहिः

rudravyādhī ca vāyavye pūrvādau koṇagādvahiḥ

महेन्द्रश् च रविः सत्यो भृशः पूर्वे ऽथ दक्षिणे

mahendraś ca raviḥ satyo bhṛśaḥ pūrve 'tha dakṣiṇe

गृहक्षतो ऽर्यमधृती गन्धर्वाश्चाथ वारुणे

gṛhakṣato 'ryamadhṛtī gandharvāścātha vāruṇe

पुष्पदन्तो ऽसुराश् चैव वरुणो यक्ष एव च

puṣpadanto 'surāś caiva varuṇo yakṣa eva ca

सौम्ये भल्लाटसोमौ च अदितिर्धनदस् तथा

saumye bhallāṭasomau ca aditirdhanadas tathā

नागः करग्रहश् चैशे अष्टौ दिशि दिशि स्मृताः

nāgaḥ karagrahaś caiśe aṣṭau diśi diśi smṛtāḥ

आद्यन्तौ तु तयोर्देवौ प्रोक्तावत्र गृहेश्वरौ

ādyantau tu tayordevau proktāvatra gṛheśvarau

पर्जन्यः प्रथमो देवो द्वितीयश् च करग्रहः

parjanyaḥ prathamo devo dvitīyaś ca karagrahaḥ

महेन्द्ररविसत्याश् च भृशो ऽथ गगनन्तथा

mahendraravisatyāś ca bhṛśo 'tha gaganantathā

पवनः पूर्वतश् चैव अन्तरीक्षधनेश्वरौ

pavanaḥ pūrvataś caiva antarīkṣadhaneśvarau

आग्नेये चाथ नैरृत्ये मृगसुग्रीवकौ सुरौ

āgneye cātha nairṛtye mṛgasugrīvakau surau

रोगो मुख्यश् च वायव्ये दक्षिणे पुष्पवित्तदौ

rogo mukhyaś ca vāyavye dakṣiṇe puṣpavittadau

गृहक्षतो यमभृशौ गन्धर्वो नागपैतृकः

gṛhakṣato yamabhṛśau gandharvo nāgapaitṛkaḥ

आप्ये दौवारिकसुग्रीवौ पुष्पदन्तो ऽसुरो जलं

āpye dauvārikasugrīvau puṣpadanto 'suro jalaṃ

यक्ष्मा रोगश् च शोषश् च उत्तरे नागराजकः

yakṣmā rogaś ca śoṣaś ca uttare nāgarājakaḥ

मुख्यो भल्लाटशशिनौ अदितिश् च कुवेरकः

mukhyo bhallāṭaśaśinau aditiś ca kuverakaḥ

नागो हुताशः श्रेष्ठो वै शक्रसूर्यौ च पूर्वतः

nāgo hutāśaḥ śreṣṭho vai śakrasūryau ca pūrvataḥ

दक्षे गृहक्षतः पुष्प आप्ये सुग्रीव उत्तमः

dakṣe gṛhakṣataḥ puṣpa āpye sugrīva uttamaḥ

पुष्पदन्तो ह्य् उदग्द्वारि भल्लाटः पुष्पदन्तकः

puṣpadanto hy udagdvāri bhallāṭaḥ puṣpadantakaḥ

शिलेष्टकादिविन्यासं मन्त्रैः प्रार्च्य सुरांश् चरेत्

śileṣṭakādivinyāsaṃ mantraiḥ prārcya surāṃś caret

नन्दे नन्दय वासिष्ठे वसुभिः प्रजया सह

nande nandaya vāsiṣṭhe vasubhiḥ prajayā saha

जये भार्गववदायादे प्रजानाञ्जयमाहवे

jaye bhārgavavadāyāde prajānāñjayamāhave

पूर्णे ऽङ्गिरसदायादे पूर्णकामं कुरुध्व मां

pūrṇe 'ṅgirasadāyāde pūrṇakāmaṃ kurudhva māṃ

भद्रे काश्यपदायादे कुरु भद्रां मतिं मम

bhadre kāśyapadāyāde kuru bhadrāṃ matiṃ mama

सर्ववीजसमायुक्ते सर्वरत्नौषधैर् वृते

sarvavījasamāyukte sarvaratnauṣadhair vṛte

रुचिरे नन्दने नन्दे वासिष्ठे रम्यतामिह

rucire nandane nande vāsiṣṭhe ramyatāmiha

प्रजापतिसुते देवि चतुरस्रे महीमये

prajāpatisute devi caturasre mahīmaye

सुभगे सुव्रते भद्रे गृहे कश्यपि रम्यतां

subhage suvrate bhadre gṛhe kaśyapi ramyatāṃ

पूजिते परमाचार्यैर् गन्धमाल्यैर् अलङ्कृते

pūjite paramācāryair gandhamālyair alaṅkṛte

भवभूतिकरे देवि गृहे भार्गवि रम्यतां

bhavabhūtikare devi gṛhe bhārgavi ramyatāṃ

अव्यङ्ग्ये चाक्षते पूर्णे मुनेरङ्गिरसः सुते

avyaṅgye cākṣate pūrṇe muneraṅgirasaḥ sute

इष्टके त्वं प्रयच्छेष्टं प्रतिष्टाङ्कारयम्यहं

iṣṭake tvaṃ prayaccheṣṭaṃ pratiṣṭāṅkārayamyahaṃ

देशस्वामिपुरस्वामिगृहस्वामिपरिग्रहे

deśasvāmipurasvāmigṛhasvāmiparigrahe

मनुष्यधनहस्त्यश्वपशुवृद्धिकरी भव

manuṣyadhanahastyaśvapaśuvṛddhikarī bhava

गृहप्रवेशे ऽपि तथा शिलान्यासं समाचरेत्

gṛhapraveśe 'pi tathā śilānyāsaṃ samācaret

उत्तरेण शुभः प्लक्षो वटः प्राक् स्याद् गृहादितः

uttareṇa śubhaḥ plakṣo vaṭaḥ prāk syād gṛhāditaḥ

उदुम्वरश् च याम्येन पश्चिमे ऽश्वत्थ उत्तमः

udumvaraś ca yāmyena paścime 'śvattha uttamaḥ

वामभागे तथोद्यानं कुर्याद्वासं गृहे शुभं

vāmabhāge tathodyānaṃ kuryādvāsaṃ gṛhe śubhaṃ

सायं प्रातस्तु घर्माप्तौ शीतकाले दिनान्तरे

sāyaṃ prātastu gharmāptau śītakāle dināntare

वर्षारात्रे भुयः शोषे सेक्तव्या रोपितद्रुमाः

varṣārātre bhuyaḥ śoṣe sektavyā ropitadrumāḥ

विडङ्गघृटसंयुक्तान् सेचयेच्छीतवारिणा

viḍaṅgaghṛṭasaṃyuktān secayecchītavāriṇā

फलनाशे कुलत्थैश् च माषैर् मुद्गैस्तिलैर् यवैः

phalanāśe kulatthaiś ca māṣair mudgaistilair yavaiḥ

घृतशीतपयःसेकः फलपुष्पाय दर्वदा

ghṛtaśītapayaḥsekaḥ phalapuṣpāya darvadā

मत्स्याम्भसा तु सेकेन वृद्धिर्भवति शाखिनः

matsyāmbhasā tu sekena vṛddhirbhavati śākhinaḥ

आविकाजसकृच्चूर्णं यवचूर्णं तिलानि च

āvikājasakṛccūrṇaṃ yavacūrṇaṃ tilāni ca

गोमांसमुदकञ्चेति सप्तरात्रं निधापयेत्

gomāṃsamudakañceti saptarātraṃ nidhāpayet

उत्सेकं सर्ववृक्षाणां फलपुष्पादिवृद्धिदं

utsekaṃ sarvavṛkṣāṇāṃ phalapuṣpādivṛddhidaṃ

मत्स्योदकेन शीतेन आम्राणां सेक इष्यते

matsyodakena śītena āmrāṇāṃ seka iṣyate

प्रशस्तं चाप्यशोकानां कामिनीपादताडनं

praśastaṃ cāpyaśokānāṃ kāminīpādatāḍanaṃ

खर्जूरनारिकेलादेर्लवणाद्भिर्विवर्धनं

kharjūranārikelāderlavaṇādbhirvivardhanaṃ

विडङ्गमत्स्यमांसाद्भिः सर्वेषु दोहदं शुभं

viḍaṅgamatsyamāṃsādbhiḥ sarveṣu dohadaṃ śubhaṃ