Chapter 254

तपस्विनो दानशीलाः कुलीनाः सत्यवादिनः

tapasvino dānaśīlāḥ kulīnāḥ satyavādinaḥ

धर्मप्रधाना ऋजवः पुत्रवन्तो धनान्विताः

dharmapradhānā ṛjavaḥ putravanto dhanānvitāḥ

पञ्चयज्ञक्रियायुक्ताः साक्षिणः पञ्च वा त्रयः

pañcayajñakriyāyuktāḥ sākṣiṇaḥ pañca vā trayaḥ

यथाजाति यथावर्ण सर्वे सर्वेषु वा स्मृताः

yathājāti yathāvarṇa sarve sarveṣu vā smṛtāḥ

स्त्रीवृद्धबालकितवमत्तोन्मत्ताभिशस्तकाः

strīvṛddhabālakitavamattonmattābhiśastakāḥ

रङ्गावतारिपाषण्डिकूटकृद्विकलेन्द्रियाः

raṅgāvatāripāṣaṇḍikūṭakṛdvikalendriyāḥ

पतिताप्तान्नसम्बन्धिसहायरिपुतस्कराः

patitāptānnasambandhisahāyariputaskarāḥ

अमाक्षिणः सर्वसाक्षी चौर्यपारुष्यसाहसे

amākṣiṇaḥ sarvasākṣī cauryapāruṣyasāhase

उभयानुमतः साक्षी भवत्येकोपि धर्मवित्

ubhayānumataḥ sākṣī bhavatyekopi dharmavit

अब्रुवन् हि नरः साक्ष्यमृणं सदशबन्धकम्

abruvan hi naraḥ sākṣyamṛṇaṃ sadaśabandhakam

राज्ञा सर्वं प्रदाप्यः स्यात् षट्चत्वारिंशके ऽह्ननि

rājñā sarvaṃ pradāpyaḥ syāt ṣaṭcatvāriṃśake 'hnani

न ददाति हि यः साक्ष्यं जानन्नपि नराधमः

na dadāti hi yaḥ sākṣyaṃ jānannapi narādhamaḥ

स कूटसाक्षिणां पापैस्तुल्यो दण्डेन चैव हि

sa kūṭasākṣiṇāṃ pāpaistulyo daṇḍena caiva hi

साक्षिणः श्रावयेद्वादिप्रतिवादिसमीपगान्

sākṣiṇaḥ śrāvayedvādiprativādisamīpagān

ये पातककृतां लोका महापातकिनां तथा

ye pātakakṛtāṃ lokā mahāpātakināṃ tathā

अग्निदानाञ्च ये लोका ये च स्त्रीबालघातिनां

agnidānāñca ye lokā ye ca strībālaghātināṃ

तान् सर्वान् समवाप्नोति यः साक्ष्यमनृतं वदेत्

tān sarvān samavāpnoti yaḥ sākṣyamanṛtaṃ vadet

सुकृतं यत्त्वया किञ्चिज्जन्मान्तरशतैः कृतम्

sukṛtaṃ yattvayā kiñcijjanmāntaraśataiḥ kṛtam

तत्सर्वं तस्य जानीहि यं पराजयसे मृषा

tatsarvaṃ tasya jānīhi yaṃ parājayase mṛṣā

द्वैधे बहूनां वचनं समेषु गुणिनान्तथा

dvaidhe bahūnāṃ vacanaṃ sameṣu guṇināntathā

गुणिद्वैधे तु वचनं ग्राह्यं ये गुणवत्तराः

guṇidvaidhe tu vacanaṃ grāhyaṃ ye guṇavattarāḥ

यस्योचुः साक्षिणः सत्यां प्रतिज्ञां स जयी भवेत्

yasyocuḥ sākṣiṇaḥ satyāṃ pratijñāṃ sa jayī bhavet

अन्यथा वादिनो यस्य ध्रूवस्तस्य पराजयः

anyathā vādino yasya dhrūvastasya parājayaḥ

उक्ते ऽपि साक्षिभिः साक्ष्ये यद्यन्ये गुणवत्तराः

ukte 'pi sākṣibhiḥ sākṣye yadyanye guṇavattarāḥ

द्विगुणा वान्यथा ब्रूयुः कूटाः स्युःपूर्वसाक्षिणः

dviguṇā vānyathā brūyuḥ kūṭāḥ syuḥpūrvasākṣiṇaḥ

पृथक् पृथग्दण्डनीयाः कूटकृत्साक्षिणस् तथा

pṛthak pṛthagdaṇḍanīyāḥ kūṭakṛtsākṣiṇas tathā

विवादाद्द्विगुणं दण्डं विवास्यो ब्राह्मणः स्मृतः

vivādāddviguṇaṃ daṇḍaṃ vivāsyo brāhmaṇaḥ smṛtaḥ

यः साक्ष्यं श्रावितो ऽन्येभ्यो निह्नुते तत्तमोवृतः

yaḥ sākṣyaṃ śrāvito 'nyebhyo nihnute tattamovṛtaḥ

स दाप्यो ऽष्टगुणम् दण्डं ब्राह्मणन्तु विवासयेत्

sa dāpyo 'ṣṭaguṇam daṇḍaṃ brāhmaṇantu vivāsayet

वर्णिनां हि बधो यत्र तत्र साक्ष्य.अनृतं वदेत्

varṇināṃ hi badho yatra tatra sākṣya.anṛtaṃ vadet

यः कश्चिदर्थो ऽभिमतः स्वरुच्या तु परस्परं

yaḥ kaścidartho 'bhimataḥ svarucyā tu parasparaṃ

लेख्यं तु साक्षिमत् कार्यं तस्मिन् धनिकपूर्वकम्

lekhyaṃ tu sākṣimat kāryaṃ tasmin dhanikapūrvakam

समामासतदर्हाहर् नामजातिस्वगोत्रजैः

samāmāsatadarhāhar nāmajātisvagotrajaiḥ

सब्रह्मचारिकात्मीयपितृनामादिचिह्नितम्

sabrahmacārikātmīyapitṛnāmādicihnitam

समाप्ते ऽर्थे ऋणी नाम स्वहस्तेन निवेशयेत्

samāpte 'rthe ṛṇī nāma svahastena niveśayet

मतं मे ऽमुकपुत्रस्य यदत्रोपरिलेखितं

mataṃ me 'mukaputrasya yadatroparilekhitaṃ

साक्षिणश् च स्वहस्तेन पितृनामकपूर्वकम्

sākṣiṇaś ca svahastena pitṛnāmakapūrvakam

अत्राहममुकः साक्षी लिखेयुरिति ते समाः

atrāhamamukaḥ sākṣī likheyuriti te samāḥ

अलिपिज्ञ ऋणी यः स्यालेकयेत् स्वमतन्तु सः

alipijña ṛṇī yaḥ syālekayet svamatantu saḥ

साक्षी वा साक्षिणान्येन सर्वसाक्षिसमीपतः

sākṣī vā sākṣiṇānyena sarvasākṣisamīpataḥ

उभयाभ्यर्थितेनैतन्मया ह्य् अमुकसूनुना

ubhayābhyarthitenaitanmayā hy amukasūnunā

लिखितं ह्य् अमुकेनेति लेखको ऽथान्ततो लिखेत्

likhitaṃ hy amukeneti lekhako 'thāntato likhet

विनापि साक्षिभिर् लेख्यं स्वहस्तलिखितञ्च यत्

vināpi sākṣibhir lekhyaṃ svahastalikhitañca yat

तत् प्रमाणं स्मृतं सर्वं बलोपधिकृतादृते

tat pramāṇaṃ smṛtaṃ sarvaṃ balopadhikṛtādṛte

ऋणं लेख्यकृतं देयं पुरुषैस्त्रिभिरेव तु

ṛṇaṃ lekhyakṛtaṃ deyaṃ puruṣaistribhireva tu

आधिस्तु भुज्यते तावद्यावत्तन्न प्रदीयते

ādhistu bhujyate tāvadyāvattanna pradīyate

देशान्तरस्थे दुर्लेख्ये नष्टोन्मृष्टे हृते तथा

deśāntarasthe durlekhye naṣṭonmṛṣṭe hṛte tathā

भिन्ने च्छिन्ने तथा दग्धे लेख्यमन्यत्तु कारयेत्

bhinne cchinne tathā dagdhe lekhyamanyattu kārayet

सन्दिग्धार्थविशुद्ध्यर्थं स्वहस्तलिखितन्तु यत्

sandigdhārthaviśuddhyarthaṃ svahastalikhitantu yat

युक्तिप्राप्तिक्रियाचिह्नसम्बन्धागमहेतुभिः

yuktiprāptikriyācihnasambandhāgamahetubhiḥ

लेख्यस्य पृष्ठे ऽभिलिखेत् प्रविष्टमधमर्णिनः

lekhyasya pṛṣṭhe 'bhilikhet praviṣṭamadhamarṇinaḥ

धनी चोपगतं दद्यात् स्वहस्तपरिचिह्नितम्

dhanī copagataṃ dadyāt svahastaparicihnitam

दत्वर्णं पाटयेल्लेख्यं शुद्ध्यै चान्यत्तु कारयेत्

datvarṇaṃ pāṭayellekhyaṃ śuddhyai cānyattu kārayet

साक्षिमच्च भवेद्यत्तु तद्दातव्यं ससाक्षिकं

sākṣimacca bhavedyattu taddātavyaṃ sasākṣikaṃ

तुलाग्न्यापो विषं कोषो दिव्यानीह विशुद्धये

tulāgnyāpo viṣaṃ koṣo divyānīha viśuddhaye

महाभियोगेष्वेतानि शीर्षकस्थे ऽभियोक्तरि

mahābhiyogeṣvetāni śīrṣakasthe 'bhiyoktari

रुच्या वान्यतरः कुर्यादितरो वर्तयेच्छिरः

rucyā vānyataraḥ kuryāditaro vartayecchiraḥ

विनापि शीर्षकात् कुर्यान्नृपद्रोहे ऽथ पातके

vināpi śīrṣakāt kuryānnṛpadrohe 'tha pātake

नासहस्राद्धरेत् फालं न तुलान्न विषन्तथा

nāsahasrāddharet phālaṃ na tulānna viṣantathā

नृपार्थेष्वभियोगेषु वहेयुः शुचयः सदा

nṛpārtheṣvabhiyogeṣu vaheyuḥ śucayaḥ sadā

सहस्रार्थे तुलादीनि कोषमल्पे ऽपि दापयेत्

sahasrārthe tulādīni koṣamalpe 'pi dāpayet

शतार्धं दापयेच्छुद्धमशुद्धो दण्डभाग् भवेत्

śatārdhaṃ dāpayecchuddhamaśuddho daṇḍabhāg bhavet

सचेलस्नातमाहूय सूर्योदय उपोषितम्

sacelasnātamāhūya sūryodaya upoṣitam

कारयेत्दर्वदिव्यानि नृपब्राह्मणसन्निधौ

kārayetdarvadivyāni nṛpabrāhmaṇasannidhau

तुला स्त्रीबालवृद्धान्धपङ्गुब्राह्मणरोगिणां

tulā strībālavṛddhāndhapaṅgubrāhmaṇarogiṇāṃ

अग्निर्ज्वलं वा शूद्रस्य यवाः सप्त विषस्य वा

agnirjvalaṃ vā śūdrasya yavāḥ sapta viṣasya vā

तुलाधारणविद्वद्भिरभियुक्तस्तुलाश्रितः

tulādhāraṇavidvadbhirabhiyuktastulāśritaḥ

प्रतिमानसमीभूतो रेखां कृत्वावतारितः

pratimānasamībhūto rekhāṃ kṛtvāvatāritaḥ

आदित्यचन्द्रावनिलो ऽनलश् च द्यौर्भूमिरापोहृदयं यमश् च

ādityacandrāvanilo 'nalaś ca dyaurbhūmirāpohṛdayaṃ yamaś ca

अहश् च रात्रिश् च उभे च सन्ध्ये धर्मश् च जानाति नरस्य वृत्तम्

ahaś ca rātriś ca ubhe ca sandhye dharmaś ca jānāti narasya vṛttam

त्वं तुले सत्यधामासि पुरा देवैर् विनिर्मिता

tvaṃ tule satyadhāmāsi purā devair vinirmitā

सत्यं वदस्व कल्याणि संशयान्मां विमोचय

satyaṃ vadasva kalyāṇi saṃśayānmāṃ vimocaya

यद्यस्मि पापकृन्मातस्ततो मां त्वमधो नय

yadyasmi pāpakṛnmātastato māṃ tvamadho naya

शुद्धश्चेद्गमयोर्ध्वम्मां तुलामित्यभिमन्त्रयेत्

śuddhaścedgamayordhvammāṃ tulāmityabhimantrayet

करौ विमृदितव्रीहेर्लक्षयित्वा ततो न्यसेत्

karau vimṛditavrīherlakṣayitvā tato nyaset

सप्ताश्वप्त्यस्य पत्राणि तावत् सूत्रेण वेष्टयेत्

saptāśvaptyasya patrāṇi tāvat sūtreṇa veṣṭayet

त्वमेव सर्वभूतानामन्तश् चरसि पावक

tvameva sarvabhūtānāmantaś carasi pāvaka

साक्षिवत् पुण्यपापेभ्यो ब्रूहि सत्यङ्गरे मम

sākṣivat puṇyapāpebhyo brūhi satyaṅgare mama

तस्येत्युक्तवतो लौहं पञ्चाशत्पलिकं समम्

tasyetyuktavato lauhaṃ pañcāśatpalikaṃ samam

अग्निर्वर्णं न्यसेत् पिण्डं हस्तयोरुभयोरपि

agnirvarṇaṃ nyaset piṇḍaṃ hastayorubhayorapi

स तमादाय सप्तैव मण्डलानि शतैर् व्रजेत्

sa tamādāya saptaiva maṇḍalāni śatair vrajet

षोडशाङ्गुलकं ज्ञेयं मण्डलं तावदन्तरम्

ṣoḍaśāṅgulakaṃ jñeyaṃ maṇḍalaṃ tāvadantaram

मुक्त्वाग्निं मृदितव्रीहिरदग्धः शुद्धिमाप्नुयात्

muktvāgniṃ mṛditavrīhiradagdhaḥ śuddhimāpnuyāt

अन्तरा पतिते पिण्डे सन्देहे वा पुनर्हरेत्

antarā patite piṇḍe sandehe vā punarharet

पवित्राणां पवित्र त्वं शोध्यं शोधय पावन

pavitrāṇāṃ pavitra tvaṃ śodhyaṃ śodhaya pāvana

सत्येन माभिरक्षस्व वरुणेत्यभिशस्तकम्

satyena mābhirakṣasva varuṇetyabhiśastakam

नाभिदघ्नोदकस्थस्य गृहीत्वोरू जलं विशेत्

nābhidaghnodakasthasya gṛhītvorū jalaṃ viśet

समकालमिषुं मुक्तमानीयान्यो जवो नरः

samakālamiṣuṃ muktamānīyānyo javo naraḥ

यदि तस्मिन्निमग्नाङ्गं पश्येच्च शुद्धिमाप्नुयात्

yadi tasminnimagnāṅgaṃ paśyecca śuddhimāpnuyāt

त्वं विष ब्रह्मणः पुत्र सत्यधर्मे व्यवस्थित

tvaṃ viṣa brahmaṇaḥ putra satyadharme vyavasthita

त्रायस्वास्मादभीशापात् सत्येन भव मे ऽमृतम्

trāyasvāsmādabhīśāpāt satyena bhava me 'mṛtam

एवमुक्त्वा विषं सार्ङ्गं भक्षयेद्धिमशैलजं

evamuktvā viṣaṃ sārṅgaṃ bhakṣayeddhimaśailajaṃ

यस्य वेगैर् विना जीर्णं शुद्धिं तस्य विनिर्दिशेत्

yasya vegair vinā jīrṇaṃ śuddhiṃ tasya vinirdiśet

देवानुग्रान् समभ्यर्च्य तत्स्नानोदकमाहरेत्

devānugrān samabhyarcya tatsnānodakamāharet

संश्राव्य पापयेत्तस्माज्जलात्तु प्रसृतित्रयम्

saṃśrāvya pāpayettasmājjalāttu prasṛtitrayam

आचतुर्दशमादह्नो यस्य नो राजदैविकम्

ācaturdaśamādahno yasya no rājadaivikam

व्यसनं जायते घोरं स शुद्धः स्यादसंशयम्

vyasanaṃ jāyate ghoraṃ sa śuddhaḥ syādasaṃśayam

सत्यवाहनशस्त्राणि गोवीजकनकानि च

satyavāhanaśastrāṇi govījakanakāni ca

देवतागुरुपादाश् च इष्टापूर्तकृतानि च

devatāgurupādāś ca iṣṭāpūrtakṛtāni ca

इत्येते सुकराः प्रोक्ताः शपथाः स्वल्पसंशये

ityete sukarāḥ proktāḥ śapathāḥ svalpasaṃśaye