अथैकाशीत्यधिकद्विशततमो ऽध्यायः
athaikāśītyadhikadviśatatamo 'dhyāyaḥ
वृक्षायुर्वेदः
vṛkṣāyurvedaḥ
धन्वन्तरिर् उवाच
dhanvantarir uvāca
वृक्षायुर्वेदमाख्यास्ये प्लक्षश्चोत्तरतः शुभः
vṛkṣāyurvedamākhyāsye plakṣaścottarataḥ śubhaḥ
प्राग्वटो याम्यतस्त्वाम्र आप्ये ऽश्वत्थः कर्मेण तु
prāgvaṭo yāmyatastvāmra āpye 'śvatthaḥ karmeṇa tu
दक्षिणां दिशमुत्पन्नाः समीपे कण्टकद्रुमाः
dakṣiṇāṃ diśamutpannāḥ samīpe kaṇṭakadrumāḥ
उद्यानं गृहवासे स्यात् तिलान् वाप्यथ पुष्पितान्
udyānaṃ gṛhavāse syāt tilān vāpyatha puṣpitān
गृह्णीयाद्रोपयेद्वृक्षान् द्विजञ्चन्द्रं प्रपूज्य च
gṛhṇīyādropayedvṛkṣān dvijañcandraṃ prapūjya ca
ध्रुवाणि पञ्च वायव्यं हस्तं प्राजेशवैष्णवं
dhruvāṇi pañca vāyavyaṃ hastaṃ prājeśavaiṣṇavaṃ
नक्षत्राणि तथा मूलं शस्यन्ते द्रुमरोपणे
nakṣatrāṇi tathā mūlaṃ śasyante drumaropaṇe
प्रवेशयेन्नदीवाहान् पुष्करिण्यान्तु कारयेत्
praveśayennadīvāhān puṣkariṇyāntu kārayet
हस्ता मघा तथा मैत्रमाद्यं पुष्यं सवासवं
hastā maghā tathā maitramādyaṃ puṣyaṃ savāsavaṃ
जलाशयसमारम्भे वारुणञ्चोत्तरात्रयम्
jalāśayasamārambhe vāruṇañcottarātrayam
संपूज्य वरुणं विष्णुं पर्जन्यं तत् समाचरेत्
saṃpūjya varuṇaṃ viṣṇuṃ parjanyaṃ tat samācaret
अरिष्टाशोकपुन्नागशिरीषाः सप्रियङ्गवः
ariṣṭāśokapunnāgaśirīṣāḥ sapriyaṅgavaḥ
अशोकः कदली जम्बुस् तथा वकुलदाडिमाः
aśokaḥ kadalī jambus tathā vakuladāḍimāḥ
सायं प्रातस्तु घर्मर्तौ शीतकाले दिनान्तरे
sāyaṃ prātastu gharmartau śītakāle dināntare
वर्षारत्रौ भुवः शोषे सेक्तव्या रोपिता द्रुमाः
varṣāratrau bhuvaḥ śoṣe sektavyā ropitā drumāḥ
उत्तमं विंशतिर्हस्ता मध्यमं षोडशान्तरम्
uttamaṃ viṃśatirhastā madhyamaṃ ṣoḍaśāntaram
स्थानात् स्थानान्तरं कार्यं वृक्षाणां द्वादशावरं
sthānāt sthānāntaraṃ kāryaṃ vṛkṣāṇāṃ dvādaśāvaraṃ
विफलाः स्युर्घना वृक्षाः शस्त्रेणादौ हि शोधनम्
viphalāḥ syurghanā vṛkṣāḥ śastreṇādau hi śodhanam
विडङ्गघृतपङ्काक्तान् सेचयेच्छीतवारिणा
viḍaṅgaghṛtapaṅkāktān secayecchītavāriṇā
फलनाशे कुलथैश् च मासैर् मुद्गैर् यवैस्तिलैः
phalanāśe kulathaiś ca māsair mudgair yavaistilaiḥ
घृतशीतपयःसेकः फलपुष्पाय सर्वदा
ghṛtaśītapayaḥsekaḥ phalapuṣpāya sarvadā
आविकाजशकृच्चूर्णम् यवचूर्णं तिलानि च
āvikājaśakṛccūrṇam yavacūrṇaṃ tilāni ca
गोमांसमुदकञ्चैव सप्तरात्रं निधापयेत्
gomāṃsamudakañcaiva saptarātraṃ nidhāpayet
उत्सेकः सर्ववृक्षाणां फलपुष्पादिवृद्धिदः
utsekaḥ sarvavṛkṣāṇāṃ phalapuṣpādivṛddhidaḥ
मत्स्याम्भसा तु सेकेन वृद्धिर्भवति शाखिनः
matsyāmbhasā tu sekena vṛddhirbhavati śākhinaḥ
विडङ्गतण्डुलोपेतं मत्स्यं मांसं हि दोहदं
viḍaṅgataṇḍulopetaṃ matsyaṃ māṃsaṃ hi dohadaṃ
सर्वेषामविशेषेण वृक्षाणां रोगमर्दनम्
sarveṣāmaviśeṣeṇa vṛkṣāṇāṃ rogamardanam
इत्य् आग्नेये महापुराणे वृक्षायुर्वेदो नामैकाशीत्यधिकद्विशततमो ऽध्यायः ॥
ity āgneye mahāpurāṇe vṛkṣāyurvedo nāmaikāśītyadhikadviśatatamo 'dhyāyaḥ ||