अथ ऊनत्रिंशो ऽध्यायः
atha ūnatriṃśo 'dhyāyaḥ
सर्वतोभद्रमण्डलकथनं
sarvatobhadramaṇḍalakathanaṃ
नारद उवाच
nārada uvāca
साधकः साधयेन्मन्त्रं देवतायतनादिके
sādhakaḥ sādhayenmantraṃ devatāyatanādike
शुद्धभूमौ गृहे प्रार्च्य मण्डले हरिमीश्वरं
śuddhabhūmau gṛhe prārcya maṇḍale harimīśvaraṃ
चतुरस्त्रीकृते क्षेत्रे मण्डलादीनि वै लिखेत्
caturastrīkṛte kṣetre maṇḍalādīni vai likhet
रसवाणाक्षिकोष्ठेषु सर्वतोभद्रमालिखेत्
rasavāṇākṣikoṣṭheṣu sarvatobhadramālikhet
षट्त्रिंशत्कोष्ठकैः पद्मं पीठं पङ्क्त्यावहिर्भवेत्
ṣaṭtriṃśatkoṣṭhakaiḥ padmaṃ pīṭhaṃ paṅktyāvahirbhavet
द्वाभ्यान्तु वीथिका तस्माद् द्वाभ्यां द्वाराणि दिक्षु च
dvābhyāntu vīthikā tasmād dvābhyāṃ dvārāṇi dikṣu ca
वर्तुलं भ्रामयित्वा तु पद्मक्षेत्रं पुरोदितम्
vartulaṃ bhrāmayitvā tu padmakṣetraṃ puroditam
पद्मार्धे भामयित्वा तु भागं द्वादशमं वहिः
padmārdhe bhāmayitvā tu bhāgaṃ dvādaśamaṃ vahiḥ
विभज्य भ्रामयेच्छेषं चतुःक्षेत्रन्तु वर्तुलं
vibhajya bhrāmayeccheṣaṃ catuḥkṣetrantu vartulaṃ
प्रथमं कर्णिकाक्षेत्रं केशराणां द्वितीयकम्
prathamaṃ karṇikākṣetraṃ keśarāṇāṃ dvitīyakam
तृतीयं दलसन्धीनां दलाग्राणां चतुर्थकम्
tṛtīyaṃ dalasandhīnāṃ dalāgrāṇāṃ caturthakam
प्रसार्य कोणसूत्राणि कोणदिङ्मध्यमन्ततः
prasārya koṇasūtrāṇi koṇadiṅmadhyamantataḥ
निधाय केशराग्रे तु दलसन्धींस्तु लाञ्छयेत्
nidhāya keśarāgre tu dalasandhīṃstu lāñchayet
पातयित्वाथ सूत्राणि तत्र पत्राष्टकं लिखेत्
pātayitvātha sūtrāṇi tatra patrāṣṭakaṃ likhet
दलसन्ध्यन्तरालन्तु मानं मध्ये निधाय तु
dalasandhyantarālantu mānaṃ madhye nidhāya tu
दलाग्रं भ्रामयेत्तेन तदग्रं तदनन्तरं
dalāgraṃ bhrāmayettena tadagraṃ tadanantaraṃ
तदन्तरालं तत्पार्श्वे कृत्वा वाह्यक्रमेण च
tadantarālaṃ tatpārśve kṛtvā vāhyakrameṇa ca
केशरे तु लिखेद्द्वौ द्वौ दलमध्ये ततः पुनः
keśare tu likheddvau dvau dalamadhye tataḥ punaḥ
पद्मलक्ष्मैतत् सामान्यं द्विषट्कदलमुच्यते
padmalakṣmaitat sāmānyaṃ dviṣaṭkadalamucyate
कर्णिकार्धेन मानेन प्राक्संस्थं भ्रामयेत् क्रमात्
karṇikārdhena mānena prāksaṃsthaṃ bhrāmayet kramāt
तत्पार्श्वे भ्रमयोगेन कुण्डल्यः षड् भवन्ति हि
tatpārśve bhramayogena kuṇḍalyaḥ ṣaḍ bhavanti hi
एवं द्वादश मत्स्याः स्युर्द्विषट्कदलकञ्च तैः
evaṃ dvādaśa matsyāḥ syurdviṣaṭkadalakañca taiḥ
पञ्चपत्राभिसिद्ध्यर्थं मत्स्यं कृत्वैवमब्जकम्
pañcapatrābhisiddhyarthaṃ matsyaṃ kṛtvaivamabjakam
व्योमरेखावहिः पीठन्तत्र कोष्टानि मार्जयेत्
vyomarekhāvahiḥ pīṭhantatra koṣṭāni mārjayet
त्रीणि कोणेषु पादार्थं द्विद्विकान्यपराणि तु
trīṇi koṇeṣu pādārthaṃ dvidvikānyaparāṇi tu
चतुर्दिक्षु विलिप्तानि गात्रकाणि भवन्त्युत
caturdikṣu viliptāni gātrakāṇi bhavantyuta
ततः पङ्क्तिद्वयं दिक्षु वीठ्यर्थन्तु विलोपयेत्
tataḥ paṅktidvayaṃ dikṣu vīṭhyarthantu vilopayet
द्वाराण्याशासु कुर्वीत चत्वारि चतसृष्वपि
dvārāṇyāśāsu kurvīta catvāri catasṛṣvapi
द्वाराणां पार्श्वतः शोभा अष्टौ कुर्याद्विचक्षणः
dvārāṇāṃ pārśvataḥ śobhā aṣṭau kuryādvicakṣaṇaḥ
तत्पार्श्व उपशोभास्तु तावत्यः परिकीर्तिताः
tatpārśva upaśobhāstu tāvatyaḥ parikīrtitāḥ
समीप उपशोभानां कोणास्तु परिकीर्तिताः
samīpa upaśobhānāṃ koṇāstu parikīrtitāḥ
चतुर्दिक्षु ततो द्वे द्वे चिन्तयेन्मध्यकोष्ठकैः
caturdikṣu tato dve dve cintayenmadhyakoṣṭhakaiḥ
चत्वारि वाह्यतो मृज्यादेकैकं पार्श्वयोरपि
catvāri vāhyato mṛjyādekaikaṃ pārśvayorapi
शोभार्थं पार्श्वयोस्त्रीणि त्रीणि लुम्पद्दलस्य तु
śobhārthaṃ pārśvayostrīṇi trīṇi lumpaddalasya tu
तद्वद्विपर्यये कुर्यादुपशोभां ततः परम्
tadvadviparyaye kuryādupaśobhāṃ tataḥ param
कोणस्यान्तर्वहिस्त्रीणि चिन्तयेद्द्विर्विभेदतः
koṇasyāntarvahistrīṇi cintayeddvirvibhedataḥ
एवं षोडशकोष्ठं स्यादेवमन्यत्तु मण्डलम्
evaṃ ṣoḍaśakoṣṭhaṃ syādevamanyattu maṇḍalam
द्विषट्कभागे षट्त्रिंशत्पदं पद्मन्तु वीथिका
dviṣaṭkabhāge ṣaṭtriṃśatpadaṃ padmantu vīthikā
एका पङ्क्तिः प्राभ्यां तु द्वारशोभादि पूर्ववत्
ekā paṅktiḥ prābhyāṃ tu dvāraśobhādi pūrvavat
द्वादशाङ्गुलिभिः पद्ममेकहस्ते तु मण्डले
dvādaśāṅgulibhiḥ padmamekahaste tu maṇḍale
द्विहस्ते हस्तमात्रं स्याद्वृद्ध्या द्वारेण वाचरेत्
dvihaste hastamātraṃ syādvṛddhyā dvāreṇa vācaret
अपीठञ्चतुरस्रं स्याद्विकरञ्चक्रपङ्कजम्
apīṭhañcaturasraṃ syādvikarañcakrapaṅkajam
पद्मार्धं नवभिः प्रोक्तं नाभिस्तु तिसृभिः स्मृता
padmārdhaṃ navabhiḥ proktaṃ nābhistu tisṛbhiḥ smṛtā
अष्टाभिर्द्वारकान् कुर्यान्नेमिन्तु चतुरङ्गुलैः
aṣṭābhirdvārakān kuryānnemintu caturaṅgulaiḥ
त्रिधा विभज्य च क्षेत्रमन्तर्द्वाभ्यामथाङ्कयेत्
tridhā vibhajya ca kṣetramantardvābhyāmathāṅkayet
पञ्चान्तस्वरसिद्ध्यर्थं तेष्वस्फाल्य लिखेदरान्
pañcāntasvarasiddhyarthaṃ teṣvasphālya likhedarān
इन्दीवरदलाकारानथवा मातुलाङ्गवत्
indīvaradalākārānathavā mātulāṅgavat
पद्मपत्रायतान्वापि लिखेदिच्छानुरूपतः
padmapatrāyatānvāpi likhedicchānurūpataḥ
भ्रामयित्वा वहिर् नेमावरसन्ध्यन्तरे स्थितः
bhrāmayitvā vahir nemāvarasandhyantare sthitaḥ
भ्रामयेदरमूलन्तु सन्धिमध्ये व्यवस्थितः
bhrāmayedaramūlantu sandhimadhye vyavasthitaḥ
अरमध्ये स्थितो मधमरणिं भ्रामयेत् समम्
aramadhye sthito madhamaraṇiṃ bhrāmayet samam
एवं सिद्ध्यन्तराः सम्यक् मातुलाङ्गनिभाः समाः
evaṃ siddhyantarāḥ samyak mātulāṅganibhāḥ samāḥ
विभज्य सप्तधा क्षेत्रं चतुर्दशकरं समम्
vibhajya saptadhā kṣetraṃ caturdaśakaraṃ samam
द्विधा कृते शतं ह्य् अत्र षण्नवत्यधिकानि तु
dvidhā kṛte śataṃ hy atra ṣaṇnavatyadhikāni tu
कोष्टकानि चतुर्भिस्तैर् मध्ये भद्रं समालिखेत्
koṣṭakāni caturbhistair madhye bhadraṃ samālikhet
परितो विसृजेद्वीथ्यै तथा दिक्षु समालिखेत्
parito visṛjedvīthyai tathā dikṣu samālikhet
कमलानि पुनर्वीथ्यै परितः परिमृज्य तु
kamalāni punarvīthyai paritaḥ parimṛjya tu
द्वे द्वे मध्यमकोष्ठे तु ग्रीवार्थं दिक्षु लोपयेत्
dve dve madhyamakoṣṭhe tu grīvārthaṃ dikṣu lopayet
चत्वारि वाह्यतः पश्चात्त्रीणि त्रीणि तु लोपयेत्
catvāri vāhyataḥ paścāttrīṇi trīṇi tu lopayet
ग्रीवापार्श्वे वहिस्त्वेका शोभा सा परिकीर्तिता
grīvāpārśve vahistvekā śobhā sā parikīrtitā
विमृज्य वाह्यकोणेषु सप्तान्तस्त्रीणि मार्जयेत्
vimṛjya vāhyakoṇeṣu saptāntastrīṇi mārjayet
मण्डलं नवभागं स्यान्नवव्यूहं हरिं यजेत्
maṇḍalaṃ navabhāgaṃ syānnavavyūhaṃ hariṃ yajet
पञ्चविंशतिकव्यूहं मण्डलं विश्वरूपगं
pañcaviṃśatikavyūhaṃ maṇḍalaṃ viśvarūpagaṃ
द्वात्रिंशद्धस्तकं क्षेत्रं भक्तं द्वात्रिंशता समं
dvātriṃśaddhastakaṃ kṣetraṃ bhaktaṃ dvātriṃśatā samaṃ
एवं कृते चतुर्विंशत्यधिकन्तु सहस्रकं
evaṃ kṛte caturviṃśatyadhikantu sahasrakaṃ
कोष्ठकानां समुद्दिष्टं मध्ये शोडशकोष्ठकैः
koṣṭhakānāṃ samuddiṣṭaṃ madhye śoḍaśakoṣṭhakaiḥ
भद्रकं परिलिख्याथ पार्श्वे पङ्क्तिं विमृज्य तु
bhadrakaṃ parilikhyātha pārśve paṅktiṃ vimṛjya tu
ततः षोडशभिः कोष्टैर् दिक्षु भद्राष्टकं लिखेत्
tataḥ ṣoḍaśabhiḥ koṣṭair dikṣu bhadrāṣṭakaṃ likhet
ततोपि पङ्क्तिं सम्मृज्य तद्वत् षोडशभद्रकं
tatopi paṅktiṃ sammṛjya tadvat ṣoḍaśabhadrakaṃ
लिखित्वा परितः पङ्क्तिं विमृज्याथ प्रकल्पयेत्
likhitvā paritaḥ paṅktiṃ vimṛjyātha prakalpayet
द्वारद्वादशकं दिक्षु त्रीणि त्रीणि यथाक्रमं
dvāradvādaśakaṃ dikṣu trīṇi trīṇi yathākramaṃ
षड्भिः परिलुप्यान्तर्मध्ये चत्वारि पार्श्वयोः
ṣaḍbhiḥ parilupyāntarmadhye catvāri pārśvayoḥ
चत्वार्यन्तर्वहिर्द्वे तु शोभार्थं परिमृज्य तु
catvāryantarvahirdve tu śobhārthaṃ parimṛjya tu
उपद्वारसिद्ध्यर्थं त्रीण्यन्तः पञ्च वाह्यतः
upadvārasiddhyarthaṃ trīṇyantaḥ pañca vāhyataḥ
परिमृज्य तथा शोभां पूर्ववत् परिकल्पयेत्
parimṛjya tathā śobhāṃ pūrvavat parikalpayet
वहिः कोणेषु सप्तान्तस्त्रीणि कोष्ठानि मार्जयेत्
vahiḥ koṇeṣu saptāntastrīṇi koṣṭhāni mārjayet
पञ्चविंशतिकव्यूहे परं ब्रह्म यजेत् कजे
pañcaviṃśatikavyūhe paraṃ brahma yajet kaje
मध्ये पूर्वादितः पद्मे वासुदेवादयः क्रमात्
madhye pūrvāditaḥ padme vāsudevādayaḥ kramāt
वराहं पूजयित्वा च पूर्वपद्मे ततः क्रमात्
varāhaṃ pūjayitvā ca pūrvapadme tataḥ kramāt
व्यूहान् सम्पूजयेत्तावत् यावत् षड्विंशमो भवेत्
vyūhān sampūjayettāvat yāvat ṣaḍviṃśamo bhavet
यथोक्तं व्यूहमखिलमेकस्मिन् पङ्कजे क्रमात्
yathoktaṃ vyūhamakhilamekasmin paṅkaje kramāt
यष्टव्यमिति यत्नेन प्रचेता मन्यते ऽध्वरं
yaṣṭavyamiti yatnena pracetā manyate 'dhvaraṃ
सत्पन्तु मूर्तिभेदेन विभक्तं मन्यते ऽच्युतं
satpantu mūrtibhedena vibhaktaṃ manyate 'cyutaṃ
चत्वारिंशत् करं क्षेत्रं ह्य् उत्तरं विभजेत् क्रमात्
catvāriṃśat karaṃ kṣetraṃ hy uttaraṃ vibhajet kramāt
एकैकं सप्तधा भूयस्तथैवैकं द्विधा पुनः
ekaikaṃ saptadhā bhūyastathaivaikaṃ dvidhā punaḥ
चतुःषष्ट्युत्तरं सप्तशतान्येकं सहस्रकं
catuḥṣaṣṭyuttaraṃ saptaśatānyekaṃ sahasrakaṃ
कोष्ठकानां भद्रकञ्च मध्ये षोडशकोष्ठकैः
koṣṭhakānāṃ bhadrakañca madhye ṣoḍaśakoṣṭhakaiḥ
पार्श्वे वीथीं ततश्चाष्टभद्राण्यथ च वीथिका
pārśve vīthīṃ tataścāṣṭabhadrāṇyatha ca vīthikā
षोडशाब्जान्यथो वीथी चतुर्विंशतिपङ्कजं
ṣoḍaśābjānyatho vīthī caturviṃśatipaṅkajaṃ
वीथीपद्मानि द्वात्रिंशत् पङ्क्तिवीथिकजान्यथ
vīthīpadmāni dvātriṃśat paṅktivīthikajānyatha
चत्वारिंशत्ततो वीथी शेषपङ्क्तित्रयेण च
catvāriṃśattato vīthī śeṣapaṅktitrayeṇa ca
द्वारशोभोपशोभाः स्युर्दिक्षु मध्ये विलोप्य च
dvāraśobhopaśobhāḥ syurdikṣu madhye vilopya ca
द्विचतुःषड्द्वारसिद्ध्यै चतुर्दिक्षु विलोपयेत्
dvicatuḥṣaḍdvārasiddhyai caturdikṣu vilopayet
पञ्च त्रीण्येककं वाह्ये शोभोपद्वारसिद्धये
pañca trīṇyekakaṃ vāhye śobhopadvārasiddhaye
द्वाराणां पार्श्वयोरन्तः षड् वा चत्वारि मध्यतः
dvārāṇāṃ pārśvayorantaḥ ṣaḍ vā catvāri madhyataḥ
द्वे द्वे लुम्पेदेवमेव षड् भवन्त्युपशोभिकाः
dve dve lumpedevameva ṣaḍ bhavantyupaśobhikāḥ
एकस्यां दिशि सङ्ख्याः स्युः चतस्रः प्रिसङ्ख्यया
ekasyāṃ diśi saṅkhyāḥ syuḥ catasraḥ prisaṅkhyayā
एकैकस्यां दिशि त्रीणि द्वाराण्यपि भवन्त्युत
ekaikasyāṃ diśi trīṇi dvārāṇyapi bhavantyuta
पञ्च पञ्च तु कोणेषु पङ्क्तौ पङ्क्तौ क्रमात् मृजेत्
pañca pañca tu koṇeṣu paṅktau paṅktau kramāt mṛjet
कोष्टकानि भवेदेवं मर्त्येष्ट्यं मण्डलं शुभं
koṣṭakāni bhavedevaṃ martyeṣṭyaṃ maṇḍalaṃ śubhaṃ
इत्य् आदिमहापुराणे आग्नेये मण्डलादिलक्षणं नाम ऊनत्रिंशो ऽध्यायः
ity ādimahāpurāṇe āgneye maṇḍalādilakṣaṇaṃ nāma ūnatriṃśo 'dhyāyaḥ
आग्नेयेब्जे च प्रकृतिं याम्येब्जे पुरुषं यजेत्
āgneyebje ca prakṛtiṃ yāmyebje puruṣaṃ yajet
पुरुषाद्दक्षिणे च वह्निं नैरृते वारुणेनिलं
puruṣāddakṣiṇe ca vahniṃ nairṛte vāruṇenilaṃ
आदित्यमैन्दवे पद्मे ऋग्यजुश् चैशपद्मके
ādityamaindave padme ṛgyajuś caiśapadmake
इन्द्रादींश् च द्वितीयायां पद्मे षोडशके तथा
indrādīṃś ca dvitīyāyāṃ padme ṣoḍaśake tathā
सामाथर्वाणमाकाशं वायुं तेजस् तथा जलं
sāmātharvāṇamākāśaṃ vāyuṃ tejas tathā jalaṃ
पृठिवीञ्च मनश् चैव श्रोत्रं त्वक् चक्षुरर्चयेत्
pṛṭhivīñca manaś caiva śrotraṃ tvak cakṣurarcayet
रसनाञ्च तथा घ्राणं भूर्भुवश् चैव षोडशं
rasanāñca tathā ghrāṇaṃ bhūrbhuvaś caiva ṣoḍaśaṃ
महर्जनस्तपः सत्यं तथाग्निष्टोममेव च
maharjanastapaḥ satyaṃ tathāgniṣṭomameva ca
अत्यग्निष्टोमकं चोक्थं षोडशीं वाजपेयकं
atyagniṣṭomakaṃ cokthaṃ ṣoḍaśīṃ vājapeyakaṃ
अतिरात्रञ्च सम्पूज्य तथाप्तोर्याममर्चयेत्
atirātrañca sampūjya tathāptoryāmamarcayet
मनो बुद्धिमहङ्कारं शब्दं स्पर्शञ्च रूपकं
mano buddhimahaṅkāraṃ śabdaṃ sparśañca rūpakaṃ
रसं गन्धञ्च पद्मेषु चतुर्विंशतिषु क्रमात्
rasaṃ gandhañca padmeṣu caturviṃśatiṣu kramāt
जीवं मनोधिपञ्चाहं प्रकृतिं शब्दमात्रकं
jīvaṃ manodhipañcāhaṃ prakṛtiṃ śabdamātrakaṃ
वासुदेवादिमूर्तीञ्च तथा चैव दशत्मकं
vāsudevādimūrtīñca tathā caiva daśatmakaṃ
मनः श्रोत्रं त्वचं प्रार्च्य चक्षुश् च रसनं तथा
manaḥ śrotraṃ tvacaṃ prārcya cakṣuś ca rasanaṃ tathā
घ्राणं वाक्पाणिपादञ्च द्वात्रिंशद्वारिजेष्विमान्
ghrāṇaṃ vākpāṇipādañca dvātriṃśadvārijeṣvimān
चतुर्थावरणे पूज्याः साङ्गाः सपरिवारकाः
caturthāvaraṇe pūjyāḥ sāṅgāḥ saparivārakāḥ
पायूपस्थौ च सम्पूज्य मासानां द्वादशाधिपान्
pāyūpasthau ca sampūjya māsānāṃ dvādaśādhipān
पुरुषोत्तमादिषड्विंशान् वाह्यावरणके यजेत्
puruṣottamādiṣaḍviṃśān vāhyāvaraṇake yajet
चक्राब्जे तेषु सम्पूज्या मासानां पतयः क्रमात्
cakrābje teṣu sampūjyā māsānāṃ patayaḥ kramāt
अष्टौ प्रकृतयः षड्वा पञ्चाथ चतुरो ऽपरे
aṣṭau prakṛtayaḥ ṣaḍvā pañcātha caturo 'pare
रजः पातं ततः कुर्याल्लिखिते मण्डले शृणु
rajaḥ pātaṃ tataḥ kuryāllikhite maṇḍale śṛṇu
कर्णिका पीतवर्णा स्याद्रेखाः सर्वाः सिताः समाः
karṇikā pītavarṇā syādrekhāḥ sarvāḥ sitāḥ samāḥ
द्विहस्ते ऽङ्गुष्टमात्राः स्युर्हस्ते चार्धसमाः सिताः
dvihaste 'ṅguṣṭamātrāḥ syurhaste cārdhasamāḥ sitāḥ
पद्मं शुक्लेन सन्धींस्तु कृष्णेन श्यामतोथवा
padmaṃ śuklena sandhīṃstu kṛṣṇena śyāmatothavā
केशरा रक्तपीताः स्युः कोणान् रक्तेन पूरयेत्
keśarā raktapītāḥ syuḥ koṇān raktena pūrayet
भूषयेद्योगपीठन्तु यथेष्टं सार्ववर्णिकैः
bhūṣayedyogapīṭhantu yatheṣṭaṃ sārvavarṇikaiḥ
लतावितानपत्राद्यैर् वीथिकामुपशोभयेत्
latāvitānapatrādyair vīthikāmupaśobhayet
पीठद्वारे तु शुक्लेन शोभारक्तेन पीततः
pīṭhadvāre tu śuklena śobhāraktena pītataḥ
उपशोभाञ्च नीलेन कोणशङ्ख्यांश् च वै सितान्
upaśobhāñca nīlena koṇaśaṅkhyāṃś ca vai sitān
भद्रके पूरणं प्रोक्तमेवमन्येषु पूरणं
bhadrake pūraṇaṃ proktamevamanyeṣu pūraṇaṃ
त्रिकोणं सितरक्तेन कृष्णेन च विभूषयेत्
trikoṇaṃ sitaraktena kṛṣṇena ca vibhūṣayet
द्विकोणं रक्तपीताभ्यां नाभिं कृष्णेन चक्रके
dvikoṇaṃ raktapītābhyāṃ nābhiṃ kṛṣṇena cakrake
अरकान् पीतरक्ताभिः श्यामान् नेमिन्तु रक्ततः
arakān pītaraktābhiḥ śyāmān nemintu raktataḥ
सितश्यामारुणाः कृष्णाः पीता रेखास्तु वाह्यतः
sitaśyāmāruṇāḥ kṛṣṇāḥ pītā rekhāstu vāhyataḥ
शालिपिष्टादि शुक्लं स्याद्रक्तं कौसुम्भकादिकम्
śālipiṣṭādi śuklaṃ syādraktaṃ kausumbhakādikam
हरिद्रया च हारिद्रं कृष्णं स्याद्दग्धधान्यतः
haridrayā ca hāridraṃ kṛṣṇaṃ syāddagdhadhānyataḥ
शमीपत्रादिकैः श्यामं वीजानां लक्षजाप्यतः
śamīpatrādikaiḥ śyāmaṃ vījānāṃ lakṣajāpyataḥ
चतुर्लक्षैस्तु मन्त्राणां विद्यानां लक्षसाधनम्
caturlakṣaistu mantrāṇāṃ vidyānāṃ lakṣasādhanam
अयुतं बुद्धिविद्यानां स्तोत्राणाञ्च सहस्रकम्
ayutaṃ buddhividyānāṃ stotrāṇāñca sahasrakam
पूर्वमेवाथ लक्षेण मन्त्रशुद्धिस् तथात्मनः
pūrvamevātha lakṣeṇa mantraśuddhis tathātmanaḥ
तथापरेण लक्षेण मन्त्रः क्षेत्रीकृतो भवेत्
tathāpareṇa lakṣeṇa mantraḥ kṣetrīkṛto bhavet
पूर्वमेवासमो होमो वीजानां सम्प्रकीर्तितः
pūrvamevāsamo homo vījānāṃ samprakīrtitaḥ
पूर्वसेवा दशांशेन मन्त्रादीनां प्रकीर्तिता
pūrvasevā daśāṃśena mantrādīnāṃ prakīrtitā
परश् चर्ये तु मन्त्रे तु मासिकं व्रतमाचरेत्
paraś carye tu mantre tu māsikaṃ vratamācaret
भुवि न्यसेद्वामपादं न गृह्णीयात् प्रतिग्रहम्
bhuvi nyasedvāmapādaṃ na gṛhṇīyāt pratigraham
एवं द्वित्रिगुणेनैव मध्यमोत्तमसिद्धयः
evaṃ dvitriguṇenaiva madhyamottamasiddhayaḥ
मन्त्रध्यानं प्रवक्ष्यामि येन स्यान्मन्त्रजं फलम्
mantradhyānaṃ pravakṣyāmi yena syānmantrajaṃ phalam
स्थूलं शब्दमयं रूपं विग्रहं वाह्यमिष्यते
sthūlaṃ śabdamayaṃ rūpaṃ vigrahaṃ vāhyamiṣyate
सुक्ष्मां ज्योतिर्मयं रूपं हार्दं चिन्तामयं भवेत्
sukṣmāṃ jyotirmayaṃ rūpaṃ hārdaṃ cintāmayaṃ bhavet
चिन्तया रहितं यत्तु तत् परं प्रकीर्तितम्
cintayā rahitaṃ yattu tat paraṃ prakīrtitam
वराहसिंहशक्तीनां स्थूलरूपं प्रधानतः
varāhasiṃhaśaktīnāṃ sthūlarūpaṃ pradhānataḥ
चिन्तया रहितं रूपं वासुदेवस्य कीर्तितम्
cintayā rahitaṃ rūpaṃ vāsudevasya kīrtitam
इतरेषां स्मृतं रूपं हार्दं चिन्तामयं सदा
itareṣāṃ smṛtaṃ rūpaṃ hārdaṃ cintāmayaṃ sadā
स्थूलं वैराजमाख्यातं सूक्ष्मं वै लिङ्गितं भवेत्
sthūlaṃ vairājamākhyātaṃ sūkṣmaṃ vai liṅgitaṃ bhavet
चिन्तया रहितं रूपमैश्वरं परिकीर्तितम्
cintayā rahitaṃ rūpamaiśvaraṃ parikīrtitam
हृत्पुण्डरीकनिलयञ्चैतन्यं ज्योतिरव्ययम्
hṛtpuṇḍarīkanilayañcaitanyaṃ jyotiravyayam
वीजं वीजात्मकं ध्यायेत् कदम्बकुसुमाकृतिं
vījaṃ vījātmakaṃ dhyāyet kadambakusumākṛtiṃ
कुम्भान्तरगतो दीपो निरुद्धप्रसवो यथा
kumbhāntaragato dīpo niruddhaprasavo yathā
संहतः केवलस्तिष्ठेदेवं मन्त्रेश्वरो हृदि
saṃhataḥ kevalastiṣṭhedevaṃ mantreśvaro hṛdi
अनेकशुषिरे कुम्भे तावन्मात्रा गभस्तयः
anekaśuṣire kumbhe tāvanmātrā gabhastayaḥ
प्रसरन्ति वहिस्तद्वन्नाडीभिर्वीजरश्मयः
prasaranti vahistadvannāḍībhirvījaraśmayaḥ
अथावभासतो दैवीमात्मीकृत्य तनुं स्थिताः
athāvabhāsato daivīmātmīkṛtya tanuṃ sthitāḥ
हृदयात् प्रस्थिता नाड्यो दर्शनेन्द्रियगोचराः
hṛdayāt prasthitā nāḍyo darśanendriyagocarāḥ
अग्नीषोमात्मके तासां नाड्यौ नासाग्रसंस्थिते
agnīṣomātmake tāsāṃ nāḍyau nāsāgrasaṃsthite
सम्यग्गुह्येन योगेन जित्वा देहसमीरणम्
samyagguhyena yogena jitvā dehasamīraṇam
जपध्यानरतो मन्त्री मन्त्रलक्षणमश्नुते
japadhyānarato mantrī mantralakṣaṇamaśnute
संशुद्धभूततन्मात्रः सकामो योगमभ्यसन्
saṃśuddhabhūtatanmātraḥ sakāmo yogamabhyasan
अणिमादिमवाप्नोति विरक्तः प्रविलङ्घ्य च
aṇimādimavāpnoti viraktaḥ pravilaṅghya ca
देवात्मके भूतमात्रान्मुच्यते चेन्द्रियग्रहात्
devātmake bhūtamātrānmucyate cendriyagrahāt
इत्य् आदिमहापुराणे आग्नेये मण्डलादिवर्णनं नाम त्रिंशो ऽध्यायः
ity ādimahāpurāṇe āgneye maṇḍalādivarṇanaṃ nāma triṃśo 'dhyāyaḥ
