Chapter 292

मन्त्रविद्याहरिं वक्ष्ये भुक्तिमुक्तिप्रदं शृणु

mantravidyāhariṃ vakṣye bhuktimuktipradaṃ śṛṇu

विंशत्यर्णाधिका मन्त्रा मालामन्त्राः स्मृता द्विज

viṃśatyarṇādhikā mantrā mālāmantrāḥ smṛtā dvija

दशाक्षराधिका मन्त्रास्तदर्वाग्वीजसंज्ञिताः

daśākṣarādhikā mantrāstadarvāgvījasaṃjñitāḥ

वर्धक्ये सिद्धिदा ह्य् एते मालामन्त्रास्तु यौवेन

vardhakye siddhidā hy ete mālāmantrāstu yauvena

पञ्चाक्षराधिका मन्त्राः सिद्धिदाः सर्वदापरे

pañcākṣarādhikā mantrāḥ siddhidāḥ sarvadāpare

स्त्रीपुंनपुंसकत्वेन त्रिधाः स्युर्मन्त्रजातयः

strīpuṃnapuṃsakatvena tridhāḥ syurmantrajātayaḥ

स्त्रीमन्त्रा वह्निजायन्ता नमोन्ताश् च नपुंसकाः

strīmantrā vahnijāyantā namontāś ca napuṃsakāḥ

शेषाः पुमांसस्ते शस्ता वक्ष्योच्चाटविषेषु च

śeṣāḥ pumāṃsaste śastā vakṣyoccāṭaviṣeṣu ca

क्षुद्रक्रियामयध्वंसे स्त्रियो ऽन्यत्र नपुंसकाः

kṣudrakriyāmayadhvaṃse striyo 'nyatra napuṃsakāḥ

मन्त्रावाग्नेयसौम्याख्यौ ताराद्यन्तार्द्वयोर्जपेत्

mantrāvāgneyasaumyākhyau tārādyantārdvayorjapet

तारान्त्याग्निवियत्प्रायो मन्त्र आग्नेय इष्यते

tārāntyāgniviyatprāyo mantra āgneya iṣyate

शिष्टः सौम्यः प्रशस्तौ तौ कर्मणोः क्रूरसौम्ययोः

śiṣṭaḥ saumyaḥ praśastau tau karmaṇoḥ krūrasaumyayoḥ

आग्नेयमन्त्रः सौम्यः स्यात्प्रायशो ऽन्ते नमो ऽन्वितः

āgneyamantraḥ saumyaḥ syātprāyaśo 'nte namo 'nvitaḥ

सौम्यमन्त्रस् तथाग्नेयः फट्कारेणान्ततो युतः

saumyamantras tathāgneyaḥ phaṭkāreṇāntato yutaḥ

सुप्तः प्रबुद्धमात्रो वा मन्त्रः सिद्धिं न यच्छति

suptaḥ prabuddhamātro vā mantraḥ siddhiṃ na yacchati

श्वापकालो महावाहो जागरो दक्षिणावहः

śvāpakālo mahāvāho jāgaro dakṣiṇāvahaḥ

आग्नेयस्य मनोः सौम्यमन्त्रस्यैतद्विपर्ययात्

āgneyasya manoḥ saumyamantrasyaitadviparyayāt

प्रबोधकालं जानीयादुभयोरुभयोरहः

prabodhakālaṃ jānīyādubhayorubhayorahaḥ

दुष्टर्क्षराशिविद्वेषिवर्णादीन् वर्जयेन्मनून्

duṣṭarkṣarāśividveṣivarṇādīn varjayenmanūn

राज्यलाभोपकाराय प्रारभ्यारिः स्वरः कुरून्

rājyalābhopakārāya prārabhyāriḥ svaraḥ kurūn

गोपालककुटीं प्रायात् पूर्णामित्युदिता लिपिः

gopālakakuṭīṃ prāyāt pūrṇāmityuditā lipiḥ

नक्षेत्रेक्षक्रमाद्योज्या स्वरान्त्यौ रेवतीयुजौ

nakṣetrekṣakramādyojyā svarāntyau revatīyujau

वेला गुरुः स्वराः शोणः कर्मणैवेतिभेदिताः

velā guruḥ svarāḥ śoṇaḥ karmaṇaivetibheditāḥ

लिप्यर्णा वशिषु ज्ञेया षष्ठेशादींश् च योजयेत्

lipyarṇā vaśiṣu jñeyā ṣaṣṭheśādīṃś ca yojayet

लिपौ चतुष्पथस्थायामाख्यवर्णपदान्तराः

lipau catuṣpathasthāyāmākhyavarṇapadāntarāḥ

सिद्धाः साध्या द्वितीयस्थाः सुसिद्धा वैरिणः परे

siddhāḥ sādhyā dvitīyasthāḥ susiddhā vairiṇaḥ pare

सिद्धादीन् कल्पयेदेवं सिद्धात्यन्तगुणैर् अपि

siddhādīn kalpayedevaṃ siddhātyantaguṇair api

सिद्धे सिद्धो जपात् साध्यो जपपूजाहुतादिना

siddhe siddho japāt sādhyo japapūjāhutādinā

सुसिद्धो ध्यानमात्रेण साधकं नाशयेदरिः

susiddho dhyānamātreṇa sādhakaṃ nāśayedariḥ

दुष्टार्णप्रचुरो यः स्यान्मन्त्रः सर्वविनिन्दितः

duṣṭārṇapracuro yaḥ syānmantraḥ sarvavininditaḥ

प्रविश्य विधिवद्दीक्षामभिषेकावसानिकाम्

praviśya vidhivaddīkṣāmabhiṣekāvasānikām

श्रुत्वा तन्त्रं गुरोर् लब्धं साधयेदीप्सितं मनुम्

śrutvā tantraṃ guror labdhaṃ sādhayedīpsitaṃ manum

धीरो दक्षः शुचिर्भक्तो जपध्यानादितत्परः

dhīro dakṣaḥ śucirbhakto japadhyānāditatparaḥ

सिद्धस्तपस्वी कुशलस्तन्त्रज्ञः सत्यभाषणः

siddhastapasvī kuśalastantrajñaḥ satyabhāṣaṇaḥ

निग्रहानुग्रहे शक्तो गुरुरित्यभिधीयते

nigrahānugrahe śakto gururityabhidhīyate

शान्तो दान्तः पटुश्चीर्णब्रह्मचर्यो हविष्यभुक्

śānto dāntaḥ paṭuścīrṇabrahmacaryo haviṣyabhuk

कुर्वन्नाचार्यशुश्रूषां सिद्धोत्साही स शिष्यकः

kurvannācāryaśuśrūṣāṃ siddhotsāhī sa śiṣyakaḥ

स तूपदेश्यः पुत्रश् च विनयी वसुदस् तथा

sa tūpadeśyaḥ putraś ca vinayī vasudas tathā

मन्त्रन्दद्यात् सुसिद्धौ तु सहस्रं देशिकं जपेत्

mantrandadyāt susiddhau tu sahasraṃ deśikaṃ japet

यदृच्छया श्रुतं मन्त्रं छलेनाथ बलेन वा

yadṛcchayā śrutaṃ mantraṃ chalenātha balena vā

पत्रे स्थितञ्च गाथाञ्च जनयेद्यद्यनर्थकम्

patre sthitañca gāthāñca janayedyadyanarthakam

मन्त्रं यः साधयेदेकं जपहोमार्चनादिभिः

mantraṃ yaḥ sādhayedekaṃ japahomārcanādibhiḥ

क्रियाभिर्भूरिभिस्तस्य सिध्यन्ते स्वल्पसाधनात्

kriyābhirbhūribhistasya sidhyante svalpasādhanāt

सम्यक्सिद्धैकमन्त्रस्य नासाध्यमिह किञ्चन

samyaksiddhaikamantrasya nāsādhyamiha kiñcana

बहुमन्त्रवतः पुंसः का कथा शिव एव सः

bahumantravataḥ puṃsaḥ kā kathā śiva eva saḥ

दशलक्षजपादेक वर्णो मन्त्रः प्रसिध्यति

daśalakṣajapādeka varṇo mantraḥ prasidhyati

वर्णवृद्ध्या जपह्रासस्तेनान्येषां समूहयेत्

varṇavṛddhyā japahrāsastenānyeṣāṃ samūhayet

वीजाद्द्वित्रिगुणान्मन्त्रान्मालामन्त्रे जपक्रिया

vījāddvitriguṇānmantrānmālāmantre japakriyā

सङ्ख्यानुक्तौ शतं साष्टं सहस्रं वा जपादिषु

saṅkhyānuktau śataṃ sāṣṭaṃ sahasraṃ vā japādiṣu

जपाद्दशांशं सर्वत्र साभिशेकं हुतं विदुः

japāddaśāṃśaṃ sarvatra sābhiśekaṃ hutaṃ viduḥ

द्रव्यानुक्तौ घृतं होमे जपो ऽशक्तस्य सर्वतः

dravyānuktau ghṛtaṃ home japo 'śaktasya sarvataḥ

मूलमन्त्राद्दशांशः स्यादङ्गादीनां जपादिकम्

mūlamantrāddaśāṃśaḥ syādaṅgādīnāṃ japādikam

जपात्सशक्तिमन्त्रस्य कामदा मन्त्रदेवताः

japātsaśaktimantrasya kāmadā mantradevatāḥ

साधकस्य भवेत् तृप्ता ध्यानहोमार्चनादिना

sādhakasya bhavet tṛptā dhyānahomārcanādinā

उच्चैर्जपाद्विशिष्टः स्यादुपांशुर्दशभिर्गुणैः

uccairjapādviśiṣṭaḥ syādupāṃśurdaśabhirguṇaiḥ

जिह्वाजपे शतगुणः सहस्रो मानसः स्मृतः

jihvājape śataguṇaḥ sahasro mānasaḥ smṛtaḥ

प्राङ्मुखो ऽवाङ्मुखो वापि मन्त्रकर्म समारभेत्

prāṅmukho 'vāṅmukho vāpi mantrakarma samārabhet

प्रणवाद्याः सर्वमन्त्रा वाग्यतो विहिताशनः

praṇavādyāḥ sarvamantrā vāgyato vihitāśanaḥ

आसीनस्तु जपेन्मन्त्रान्देवताचार्यतुल्यदृक्

āsīnastu japenmantrāndevatācāryatulyadṛk

कुटीविविक्ता देशाः स्युर्देवालयनदीह्रदाः

kuṭīviviktā deśāḥ syurdevālayanadīhradāḥ

सिद्धौ यवागूपूपैर् वा पयो भक्ष्यं हविष्यकम्

siddhau yavāgūpūpair vā payo bhakṣyaṃ haviṣyakam

मन्त्रस्य देवता तावत् तिथिवारेषु वै जपेत्

mantrasya devatā tāvat tithivāreṣu vai japet

कृष्णाष्टमीचतुर्दश्योर्ग्रहणादौ च साधकः

kṛṣṇāṣṭamīcaturdaśyorgrahaṇādau ca sādhakaḥ

दस्रो यमो ऽनलो धाता शशी रुद्रो गुरुर्दितिः

dasro yamo 'nalo dhātā śaśī rudro gururditiḥ

सर्पाः पितरो ऽथ भगो ऽर्यमा शोतेतरद्युतिः

sarpāḥ pitaro 'tha bhago 'ryamā śotetaradyutiḥ

त्वष्टा मरुत इन्द्राग्नी मित्रेन्द्रौ निरृतिर्जलम्

tvaṣṭā maruta indrāgnī mitrendrau nirṛtirjalam

विश्वेदेवा हृषीकेशो वायवः सलिलाधिपः

viśvedevā hṛṣīkeśo vāyavaḥ salilādhipaḥ

अजैकपादहिर्व्रध्नः पूषाश्विन्यादिदेवताः

ajaikapādahirvradhnaḥ pūṣāśvinyādidevatāḥ

अग्निदस्रावुमा निघ्नो नागश् चन्द्रो दिवाकरः

agnidasrāvumā nighno nāgaś candro divākaraḥ

मातृदुर्गा दिशामीशः कृष्णो वैवस्वतः शिवः

mātṛdurgā diśāmīśaḥ kṛṣṇo vaivasvataḥ śivaḥ

पञ्चदश्याः शशाङ्कस्तु पितरस्तिथिदेवताः

pañcadaśyāḥ śaśāṅkastu pitarastithidevatāḥ

हरो दुर्गा गुरुर्विष्णुर्ब्रह्मा लक्ष्मीर्धनेश्वरः

haro durgā gururviṣṇurbrahmā lakṣmīrdhaneśvaraḥ

एते सुर्यादिवारेशा लिपिन्यासो ऽथ कथ्यते

ete suryādivāreśā lipinyāso 'tha kathyate

केशान्तेषु च वृत्तेषु चक्षुषोः श्रवणद्वये

keśānteṣu ca vṛtteṣu cakṣuṣoḥ śravaṇadvaye

नासागण्डौष्ठदन्तानां द्वे द्वे मूर्धस्ययोः क्रमात्

nāsāgaṇḍauṣṭhadantānāṃ dve dve mūrdhasyayoḥ kramāt

वर्णान् पञ्चसुवर्गानां बाहुचरणसन्धिषु

varṇān pañcasuvargānāṃ bāhucaraṇasandhiṣu

पार्श्वयोः पृष्ठतो नाभौ हृदये च क्रमान्न्यसेत्

pārśvayoḥ pṛṣṭhato nābhau hṛdaye ca kramānnyaset

यादींश् च हृदये न्यस्येदेषां स्युः सप्तधातवः

yādīṃś ca hṛdaye nyasyedeṣāṃ syuḥ saptadhātavaḥ

त्वगसृङ्मांसकस्नायुमेदोमज्जाशुक्राणि धातवः

tvagasṛṅmāṃsakasnāyumedomajjāśukrāṇi dhātavaḥ

वसाः पयो वासको लिख्यन्ते चैव लिपीश्वराः

vasāḥ payo vāsako likhyante caiva lipīśvarāḥ

श्रीकण्ठो ऽनन्तसूक्ष्मौ च त्रिमूर्तिरमरेश्वरः

śrīkaṇṭho 'nantasūkṣmau ca trimūrtiramareśvaraḥ

अग्नीशो भावभूतिश् च तिथीशः स्थानुको हरः

agnīśo bhāvabhūtiś ca tithīśaḥ sthānuko haraḥ

दण्डीशो भौतिकः सद्योजातश्चानुग्रहेश्वरः

daṇḍīśo bhautikaḥ sadyojātaścānugraheśvaraḥ

अक्रूरश् च महासेनः शरण्या देवता अमूः

akrūraś ca mahāsenaḥ śaraṇyā devatā amūḥ

ततः क्रोधीशत्तण्डौ च पञ्चान्तकशिवोत्तमौ

tataḥ krodhīśattaṇḍau ca pañcāntakaśivottamau

तथैव रुद्रकूर्मौ च त्रिनेत्रौ चतुराननः

tathaiva rudrakūrmau ca trinetrau caturānanaḥ

अजेशः शर्मसोनेशौ तथा लाङ्गलिदारुकौ

ajeśaḥ śarmasoneśau tathā lāṅgalidārukau

अर्धनारीश्वरश्चोमा कान्तश्चाषाढिदण्डिनौ

ardhanārīśvaraścomā kāntaścāṣāḍhidaṇḍinau

अत्रिर्मोनश् च मेषश् च लोहितश् च शिखी तथा

atrirmonaś ca meṣaś ca lohitaś ca śikhī tathā

छगलण्डद्विरण्डौ द्वौ समहाकालवालिनौ

chagalaṇḍadviraṇḍau dvau samahākālavālinau

भुजङ्गश् च पिनाकी च खड्गीशश् च वकः पुनः

bhujaṅgaś ca pinākī ca khaḍgīśaś ca vakaḥ punaḥ

श्वेतो भृगुर्लगुडीशाक्षश् च सम्बर्तकः स्मृतः

śveto bhṛgurlaguḍīśākṣaś ca sambartakaḥ smṛtaḥ

रुद्रात्मशक्तान् लिख्यादीन् नमोन्तान् विन्यसेत् क्रमात्

rudrātmaśaktān likhyādīn namontān vinyaset kramāt

अङ्गानि विन्यसेत्सर्वे मन्त्राः साङ्गास्तु सिद्धिदाः

aṅgāni vinyasetsarve mantrāḥ sāṅgāstu siddhidāḥ

हृल्लेखाव्योमसपूर्वाण्येतान्यङ्गानि विन्यसेत्

hṛllekhāvyomasapūrvāṇyetānyaṅgāni vinyaset

हृदादीन्यङ्गमन्त्रान्तैर् यो जपेद्धृदये नमः

hṛdādīnyaṅgamantrāntair yo japeddhṛdaye namaḥ

स्वाहा शिरस्यथ वषट्शिखायां कवचे च् हूं

svāhā śirasyatha vaṣaṭśikhāyāṃ kavace c hūṃ

वौषत् नेत्रे ऽस्त्राय फटस्यात् पञ्चाङ्गं नेत्रवर्जितम्

vauṣat netre 'strāya phaṭasyāt pañcāṅgaṃ netravarjitam

निरङ्गस्यात्मना चाङ्गं न्यस्येमान्नियुतं जपेत्

niraṅgasyātmanā cāṅgaṃ nyasyemānniyutaṃ japet

क्रमाभ्यां देवीं वागीशीं यथोक्तांस्तु तिलान् हुनेत्

kramābhyāṃ devīṃ vāgīśīṃ yathoktāṃstu tilān hunet

लिपिदेवी साक्षसूत्रकुम्भपुस्तकपद्मधृक्

lipidevī sākṣasūtrakumbhapustakapadmadhṛk

कवित्वादि प्रयच्छेत कर्मादौ सिद्धये न्यसेत्

kavitvādi prayaccheta karmādau siddhaye nyaset