अथ चतुर्नवत्यधिकद्विशततमो ऽध्यायः
atha caturnavatyadhikadviśatatamo 'dhyāyaḥ
दष्टचिकित्सा
daṣṭacikitsā
अग्निर् उवाच
agnir uvāca
मन्त्रध्यानौषधैर् दष्टचिकित्सां प्रवदामि ते
mantradhyānauṣadhair daṣṭacikitsāṃ pravadāmi te
ओं नमो भगवते नीलकण्ठायेति
oṃ namo bhagavate nīlakaṇṭhāyeti
जपनाद्विषहानिः स्यदौषधं जीवरक्षणं
japanādviṣahāniḥ syadauṣadhaṃ jīvarakṣaṇaṃ
साज्यं सकृद्रसं पेयं द्विविधं विषमुच्यते
sājyaṃ sakṛdrasaṃ peyaṃ dvividhaṃ viṣamucyate
जङ्गमं सर्पभूषादि शृङ्ग्यादि स्थावरं विषं
jaṅgamaṃ sarpabhūṣādi śṛṅgyādi sthāvaraṃ viṣaṃ
शान्तस्वरान्वितो ब्रह्मा लोहितं तारकं शिवः
śāntasvarānvito brahmā lohitaṃ tārakaṃ śivaḥ
वियतेर्नाममन्त्रो ऽयं तार्क्षः शब्दमयः स्मृतः
viyaternāmamantro 'yaṃ tārkṣaḥ śabdamayaḥ smṛtaḥ
ओं ज्वल महामते हृदयाय गरुडविरालशिरसे गरुडशिखायै गरुड विषभञ्जन प्रभेदन प्रभेदन वित्रासय वित्रासय विम-[!!!]
oṃ jvala mahāmate hṛdayāya garuḍavirālaśirase garuḍaśikhāyai garuḍa viṣabhañjana prabhedana prabhedana vitrāsaya vitrāsaya vima-[!!!]
र्दय विमर्दय कवचाय अप्रतिहतशामनं वं हूं फट् अस्त्राय उग्ररूपवारक सर्वभयङ्कर भीषय सर्वं दह दह भस्मीकुरु कुरु स्वाहा नेत्राय
rdaya vimardaya kavacāya apratihataśāmanaṃ vaṃ hūṃ phaṭ astrāya ugrarūpavāraka sarvabhayaṅkara bhīṣaya sarvaṃ daha daha bhasmīkuru kuru svāhā netrāya
सप्तवर्गान्तयुग्माष्टदिग्दलस्वर केशरादिवर्णरुद्धं वह्निराभूतकर्णकं मातृकाम्बुजं
saptavargāntayugmāṣṭadigdalasvara keśarādivarṇaruddhaṃ vahnirābhūtakarṇakaṃ mātṛkāmbujaṃ
कृत्वा हृदिस्थं तन्मन्त्री वामहस्ततले स्मरेत्
kṛtvā hṛdisthaṃ tanmantrī vāmahastatale smaret
अङ्गष्ठादौ न्यसेद्वर्णान्वियतेर्भेदिताः कलाः
aṅgaṣṭhādau nyasedvarṇānviyaterbheditāḥ kalāḥ
पीतं वज्रचतुष्कोणं पार्थिवं शक्रदैवतं
pītaṃ vajracatuṣkoṇaṃ pārthivaṃ śakradaivataṃ
वृत्तार्धमाप्यपद्मार्धं शुक्लं वरूणदैवतं
vṛttārdhamāpyapadmārdhaṃ śuklaṃ varūṇadaivataṃ
त्र्यस्त्रं स्वस्तिकयुक्तञ्च तैजसं वह्निदैवतं
tryastraṃ svastikayuktañca taijasaṃ vahnidaivataṃ
वृत्तं विन्दुवृतं वायुदैवतं कृष्णमालिनम्
vṛttaṃ vinduvṛtaṃ vāyudaivataṃ kṛṣṇamālinam
अङ्गुष्ठाद्यङ्गुलीमध्ये पर्यस्तेषु स्ववेश्मसु
aṅguṣṭhādyaṅgulīmadhye paryasteṣu svaveśmasu
सुवर्णनागवाहेन वेष्ठितेषु न्यसेत् क्रमात्
suvarṇanāgavāhena veṣṭhiteṣu nyaset kramāt
वियतेश् चतुरो वर्णान् सुमण्डलसमत्विषः
viyateś caturo varṇān sumaṇḍalasamatviṣaḥ
अरूपे रवतन्मात्रे आकाशेशिवदेवते
arūpe ravatanmātre ākāśeśivadevate
कनिष्ठामध्यपर्वस्थे न्यसेत्तस्याद्यमक्षरम्
kaniṣṭhāmadhyaparvasthe nyasettasyādyamakṣaram
नागानामादिवर्णांश् च स्वमण्डलगतान्न्यसेत्
nāgānāmādivarṇāṃś ca svamaṇḍalagatānnyaset
भूतादिवर्णान् विन्यसेदङ्गुष्टाद्यन्तपर्वसु
bhūtādivarṇān vinyasedaṅguṣṭādyantaparvasu
तन्मात्रादिगुणाभ्यर्णानङ्गुलीषु न्यसेद्बुधः
tanmātrādiguṇābhyarṇānaṅgulīṣu nyasedbudhaḥ
स्पर्शनादेवतार्क्षेण हस्ते हन्याद्विषद्वयं
sparśanādevatārkṣeṇa haste hanyādviṣadvayaṃ
मण्डलादिषु तान् वर्णान् वियतेः कवयो जितान्
maṇḍalādiṣu tān varṇān viyateḥ kavayo jitān
श्रेष्ठद्व्यङ्गुलिभिर्देहनाभिस्थानेषु पर्वसु
śreṣṭhadvyaṅgulibhirdehanābhisthāneṣu parvasu
आजानुतः सुवर्णाभमानाभेस्तुहिनप्रभम्
ājānutaḥ suvarṇābhamānābhestuhinaprabham
कुङ्कुमारुणमाकण्ठादाकेशान्तात् सितेतरं
kuṅkumāruṇamākaṇṭhādākeśāntāt sitetaraṃ
ब्रह्माण्डव्यापिनं तार्क्षञ्चन्द्राख्यं नागभूषणम्
brahmāṇḍavyāpinaṃ tārkṣañcandrākhyaṃ nāgabhūṣaṇam
नीलोग्रनाशमात्मानं महापक्षं स्मरेद्बुधः
nīlogranāśamātmānaṃ mahāpakṣaṃ smaredbudhaḥ
एवन्तात्क्षात्मनो वाक्यान्मन्त्रः स्यान्मन्त्रिणो विषे
evantātkṣātmano vākyānmantraḥ syānmantriṇo viṣe
सुष्टिस्तार्क्षकरस्यान्तःस्थिताङ्गुष्ठविषापहा
suṣṭistārkṣakarasyāntaḥsthitāṅguṣṭhaviṣāpahā
तार्क्षं हस्तं समुद्यम्य तत्पञ्चाङ्गुलिचालनात्
tārkṣaṃ hastaṃ samudyamya tatpañcāṅgulicālanāt
कुर्याद्विषस्य स्तम्भादींस्तदुक्तमदवीषया
kuryādviṣasya stambhādīṃstaduktamadavīṣayā
आकाशादेष भूवीजः पञ्चार्णाधिपतिर्मनुः
ākāśādeṣa bhūvījaḥ pañcārṇādhipatirmanuḥ
संस्तम्भयेतिविषतो भाषया स्तम्भ्येद्विषम्
saṃstambhayetiviṣato bhāṣayā stambhyedviṣam
व्यत्यस्तभूषया वीजो मन्त्रो ऽयं साधुसाधितः
vyatyastabhūṣayā vījo mantro 'yaṃ sādhusādhitaḥ
संप्लवः प्लावय यमः शब्दाद्यः संहरेद्विषं
saṃplavaḥ plāvaya yamaḥ śabdādyaḥ saṃharedviṣaṃ
दण्डमुत्थापयेदेष सुजप्ताम्भो ऽभिषेकतः
daṇḍamutthāpayedeṣa sujaptāmbho 'bhiṣekataḥ
सुजप्तशङ्खभेर्यादिनिस्वनश्रवणेन वा
sujaptaśaṅkhabheryādinisvanaśravaṇena vā
संदहत्येव संयुक्तो भूतेजोव्यत्ययात् स्थितः
saṃdahatyeva saṃyukto bhūtejovyatyayāt sthitaḥ
भूवायुव्यत्ययान्मन्त्रो विषं संक्रामयत्यसौ
bhūvāyuvyatyayānmantro viṣaṃ saṃkrāmayatyasau
अन्तस्थो निजवेश्मस्थो वीजाग्नीन्दुजलात्मभिः
antastho nijaveśmastho vījāgnīndujalātmabhiḥ
एतत् कर्म नयेन्मन्त्री गरुडाकृतिविग्रहः
etat karma nayenmantrī garuḍākṛtivigrahaḥ
तार्क्षवर्णगेहस्थस्तज्जपान्नाशयेद्विषम्
tārkṣavarṇagehasthastajjapānnāśayedviṣam
जामुदण्डीदमुदितं स्वधाश्रीवीजलाञ्छितं
jāmudaṇḍīdamuditaṃ svadhāśrīvījalāñchitaṃ
स्नानपानात्सर्वविषं ज्वरातोगापमृत्युजित्
snānapānātsarvaviṣaṃ jvarātogāpamṛtyujit
पक्षि पक्षि महापक्षि महापक्षि विधि स्वाहा
pakṣi pakṣi mahāpakṣi mahāpakṣi vidhi svāhā
पक्षि पक्षि महापक्षि महापक्षि क्षि क्षि स्वाहा
pakṣi pakṣi mahāpakṣi mahāpakṣi kṣi kṣi svāhā
द्वावेतौ पक्षिराड्मन्त्रौ विषघ्नावभिमन्त्रणात्
dvāvetau pakṣirāḍmantrau viṣaghnāvabhimantraṇāt
पक्षिराजाय विध्महे पक्षिदेवाय धीमहि तत्रो गरुड प्रचोदयात् वह्निस्थौ पार्श्वतत्पूर्वौ दन्तश्रीकौ च दण्डिनौ ॥
pakṣirājāya vidhmahe pakṣidevāya dhīmahi tatro garuḍa pracodayāt vahnisthau pārśvatatpūrvau dantaśrīkau ca daṇḍinau ||
सकालो लाङ्गली चेति नीलकण्ठाद्यमीरितं
sakālo lāṅgalī ceti nīlakaṇṭhādyamīritaṃ
वक्षःकण्ठशिखाश्वेतं न्यसेत्स्तम्भे सुसंस्कृतौ
vakṣaḥkaṇṭhaśikhāśvetaṃ nyasetstambhe susaṃskṛtau
हर हर हृदयाय नमः कपर्दिने च शिरसे नीलकण्ठाय वै शिखां कालकूटविषभक्षणाय स्वाहा
hara hara hṛdayāya namaḥ kapardine ca śirase nīlakaṇṭhāya vai śikhāṃ kālakūṭaviṣabhakṣaṇāya svāhā
अथ वर्म च कण्ठे नेत्रं कृत्तिवासास्त्रिनेत्रं पूर्वाद्यैर् आननैर् युक्तं श्वेतपीतारुणासितैः
atha varma ca kaṇṭhe netraṃ kṛttivāsāstrinetraṃ pūrvādyair ānanair yuktaṃ śvetapītāruṇāsitaiḥ
अभयं वरदं चापं वासुकिञ्च दधद्भुजैः
abhayaṃ varadaṃ cāpaṃ vāsukiñca dadhadbhujaiḥ
यस्योपरीतपार्श्वस्थगौरीरुद्रो ऽस्य देवता
yasyoparītapārśvasthagaurīrudro 'sya devatā
पादजानुगुहानाभिहृत्कण्ठाननमूर्धसु
pādajānuguhānābhihṛtkaṇṭhānanamūrdhasu
मन्त्रार्णान्न्यस्य करयोरङ्गुष्ठाद्यङ्गुलीषु च
mantrārṇānnyasya karayoraṅguṣṭhādyaṅgulīṣu ca
तर्जन्यादितदन्तासु सर्वमङ्गुष्ठयोर् न्यसेत्
tarjanyāditadantāsu sarvamaṅguṣṭhayor nyaset
ध्यात्वैवं संहरेत् क्षिप्रं वद्धया शूलमुद्रया
dhyātvaivaṃ saṃharet kṣipraṃ vaddhayā śūlamudrayā
कनिष्ठा ज्येष्ठया वद्धा तिश्रो ऽन्याः प्रसृतेर्जवाः
kaniṣṭhā jyeṣṭhayā vaddhā tiśro 'nyāḥ prasṛterjavāḥ
विषनाशे वामहस्तमन्यस्मिन् दक्षिणं करं
viṣanāśe vāmahastamanyasmin dakṣiṇaṃ karaṃ
ओं नमो भगवते नीलकण्ठाय चिः अमलकण्ठाय चिः
oṃ namo bhagavate nīlakaṇṭhāya ciḥ amalakaṇṭhāya ciḥ
सर्वज्ञकण्ठाय चिः क्षिप ओं स्वाहा
sarvajñakaṇṭhāya ciḥ kṣipa oṃ svāhā
अमलनीलकण्ठाय नैकसर्वविषापहाय
amalanīlakaṇṭhāya naikasarvaviṣāpahāya
नमस्ते रुद्रमन्यव इतिसर्मार्जनाद्विषं विनश्यति न सन्देहः कर्णजाप्या उपानहावा :प् 96
namaste rudramanyava itisarmārjanādviṣaṃ vinaśyati na sandehaḥ karṇajāpyā upānahāvā :p 96
यजेद्रुद्रविधानेन नीलग्रीवं महेश्वरम्
yajedrudravidhānena nīlagrīvaṃ maheśvaram
विषव्याधिविनाशः स्यात् कृत्वा रुद्रविधानकं
viṣavyādhivināśaḥ syāt kṛtvā rudravidhānakaṃ
इत्य् आग्नेये महापुराणे दष्टचिकित्सा नाम चतुर्णवत्यधिकद्विशततमो ऽध्यायः ॥
ity āgneye mahāpurāṇe daṣṭacikitsā nāma caturṇavatyadhikadviśatatamo 'dhyāyaḥ ||