Chapter 298

बालतन्त्रं प्रवक्ष्यामि बालादिग्रहमर्दनं

bālatantraṃ pravakṣyāmi bālādigrahamardanaṃ

अथ जातदिने वत्सं ग्रही गृह्णाति पापिनी

atha jātadine vatsaṃ grahī gṛhṇāti pāpinī

गात्रोद्वेगो निराहारो नानाग्रीवाविवर्तनं

gātrodvego nirāhāro nānāgrīvāvivartanaṃ

तच्चेष्टितमिदं तस्यान्मातॄणाञ्च बलं हरेत्

tacceṣṭitamidaṃ tasyānmātṝṇāñca balaṃ haret

सत्स्यमांससुराभक्ष्यगन्धस्रग्धूपदीपकैः

satsyamāṃsasurābhakṣyagandhasragdhūpadīpakaiḥ

लिम्पेच्च धातकीलोध्रमञ्जिष्ठातालचन्दनैः

limpecca dhātakīlodhramañjiṣṭhātālacandanaiḥ

महिषाक्षेण धूपश् च द्विरात्रे भौषणी ग्रही

mahiṣākṣeṇa dhūpaś ca dvirātre bhauṣaṇī grahī

तच्चेष्टा कासनिश्वासौ गात्रसङ्कोचनं मुहुः

tacceṣṭā kāsaniśvāsau gātrasaṅkocanaṃ muhuḥ

आजमूत्रैर् लिपेत् कृष्णासेव्यापामार्गचन्दनैः

ājamūtrair lipet kṛṣṇāsevyāpāmārgacandanaiḥ

गोशृङ्गदन्तकेशैश् च धूपयेत् पूर्ववद्बलिः

gośṛṅgadantakeśaiś ca dhūpayet pūrvavadbaliḥ

ग्रही त्रिरात्रे घण्ठाली तच्चेष्टा क्रन्दनं मुहुः

grahī trirātre ghaṇṭhālī tacceṣṭā krandanaṃ muhuḥ

जृम्भणं स्वनितन्त्रासो गात्रोद्वेगमरोचनं

jṛmbhaṇaṃ svanitantrāso gātrodvegamarocanaṃ

केशराञ्जनगोहस्तिदन्तं साजपयो लिपेत्

keśarāñjanagohastidantaṃ sājapayo lipet

नखराजीबिल्वदलैर् धूपयेच्च बलिं हरेत्

nakharājībilvadalair dhūpayecca baliṃ haret

ग्रही चतुर्थी काकोली गात्रोद्वेगप्ररोचनं

grahī caturthī kākolī gātrodvegaprarocanaṃ

फेनोद्गारो दिशो दृष्टिः कुल्माषैः सासवैर् बलिः

phenodgāro diśo dṛṣṭiḥ kulmāṣaiḥ sāsavair baliḥ

गजदन्ताहिनिर्मोकवाजिमूत्रप्रलेपनं

gajadantāhinirmokavājimūtrapralepanaṃ

सराजीनिम्बपत्रेण धूतकेशेन छूपयेत्

sarājīnimbapatreṇa dhūtakeśena chūpayet

हंसाधिका पञ्चमी स्याज्जृम्भाश्वासोर्धधारिणी

haṃsādhikā pañcamī syājjṛmbhāśvāsordhadhāriṇī

मुष्टिबन्धश् च तच्चेष्टा बलिं मत्स्यादिना हरेत्

muṣṭibandhaś ca tacceṣṭā baliṃ matsyādinā haret

मेषशृङ्गबलालोध्रशिलातालैः शिशुं लिपेत्

meṣaśṛṅgabalālodhraśilātālaiḥ śiśuṃ lipet

फट्कारी तु ग्रही षष्ठी भयमोहप्ररोदनं

phaṭkārī tu grahī ṣaṣṭhī bhayamohaprarodanaṃ

निराहारो ऽङ्गविक्षेपो हरेन्मत्स्यादिना बलिं

nirāhāro 'ṅgavikṣepo harenmatsyādinā baliṃ

राजीगुग्गुलुकुष्ठेभदन्ताद्यैर् धूपलेपनैः

rājīguggulukuṣṭhebhadantādyair dhūpalepanaiḥ

सप्तमे मुक्तकेश्यार्तः पूतिगन्धो विजृम्भणं

saptame muktakeśyārtaḥ pūtigandho vijṛmbhaṇaṃ

सादः प्ररोदनङ्कासो धूपो व्याघ्रनखैर् लिपेत्

sādaḥ prarodanaṅkāso dhūpo vyāghranakhair lipet

वचागोमयगोमूत्रैः श्रीदण्डी चाष्टमे ग्रही

vacāgomayagomūtraiḥ śrīdaṇḍī cāṣṭame grahī

दिशो निरीक्षणं जिह्वाचालनङ्कासरोदनं

diśo nirīkṣaṇaṃ jihvācālanaṅkāsarodanaṃ

बलिः पूर्वैव मत्स्याद्यैर् धूपलेपे च हिङ्गुला

baliḥ pūrvaiva matsyādyair dhūpalepe ca hiṅgulā

वचासिद्धर्थलशुनैश्चोर्ध्वग्राही महाग्रही

vacāsiddharthalaśunaiścordhvagrāhī mahāgrahī

उद्वेजनोर्ध्वनिःश्वासः स्वमुष्टिद्वयखादनं

udvejanordhvaniḥśvāsaḥ svamuṣṭidvayakhādanaṃ

रक्तचन्दनकुष्ठाद्यैर् धूपयेल्लेपयेच्छिशुं

raktacandanakuṣṭhādyair dhūpayellepayecchiśuṃ

कपिरोमनखैर् धूपो दशमी रोदनी ग्रही

kapiromanakhair dhūpo daśamī rodanī grahī

तच्चेष्टा रोदनं शश्वत् सुगन्धो नीलवर्णता

tacceṣṭā rodanaṃ śaśvat sugandho nīlavarṇatā

धूपो निम्बेन भूतोग्रराजीसर्जरसैर् लिपेत्

dhūpo nimbena bhūtograrājīsarjarasair lipet

बलिं वहिर्हरेल्लाजकुल्माषकवकोदनम्

baliṃ vahirharellājakulmāṣakavakodanam

यावत्त्रयोदशाहं स्यादेवं धूपादिका क्रिया

yāvattrayodaśāhaṃ syādevaṃ dhūpādikā kriyā

गृह्नाति मासिकं वत्सं पूतनासङ्कुली ग्रही

gṛhnāti māsikaṃ vatsaṃ pūtanāsaṅkulī grahī

काकवद्रोदनं श्वासो मूत्रगन्धो ऽक्षिमीलनं

kākavadrodanaṃ śvāso mūtragandho 'kṣimīlanaṃ

गोमूत्रस्नपनं तस्य गोदन्तेन च धूपनम्

gomūtrasnapanaṃ tasya godantena ca dhūpanam

पीतवस्त्रं ददेद्रक्तस्रग्गन्धौ तैलदीपकः

pītavastraṃ dadedraktasraggandhau tailadīpakaḥ

त्रिविधं पायसम्मद्यं तिलमासञ्चतुर्विधम्

trividhaṃ pāyasammadyaṃ tilamāsañcaturvidham

करञ्जाधो यमदिशि सप्ताहं तैर् बलिं हरेत्

karañjādho yamadiśi saptāhaṃ tair baliṃ haret

द्विमासिकञ्च मुकुटा वपुः शीतञ्च शीतलं

dvimāsikañca mukuṭā vapuḥ śītañca śītalaṃ

छर्धिः स्यान्मुखशोषादिपुष्पगन्धांशुकानि च

chardhiḥ syānmukhaśoṣādipuṣpagandhāṃśukāni ca

अपूपमोदनं दीपः कृष्णं नीरादि धूपकम्

apūpamodanaṃ dīpaḥ kṛṣṇaṃ nīrādi dhūpakam

तृतीये गोमुखी निद्रा सविन्मूत्रप्ररोदनम्

tṛtīye gomukhī nidrā savinmūtraprarodanam

यवाः प्रियङ्गुः पलनं कुल्माषं शाकमोदनम्

yavāḥ priyaṅguḥ palanaṃ kulmāṣaṃ śākamodanam

क्षीरं पूर्वे ददेन्मध्ये ऽहनि धूपश् च सर्पिषा

kṣīraṃ pūrve dadenmadhye 'hani dhūpaś ca sarpiṣā

पञ्चभङ्गेन तत् स्नानं चतुर्थे पिङ्गलार्तिहृत्

pañcabhaṅgena tat snānaṃ caturthe piṅgalārtihṛt

तनुः शीता पूतिगन्धः शोषः स म्रियते ध्रुवम्

tanuḥ śītā pūtigandhaḥ śoṣaḥ sa mriyate dhruvam

पञ्चमी ललना गात्रसादः स्यान्मुखशोषणं

pañcamī lalanā gātrasādaḥ syānmukhaśoṣaṇaṃ

अपानः पीतवर्णश् च मत्स्याद्यैर् दक्षिणे बलिः

apānaḥ pītavarṇaś ca matsyādyair dakṣiṇe baliḥ

षण्मासे पङ्कजा चेष्टा रोदनं विकृतः स्वरः

ṣaṇmāse paṅkajā ceṣṭā rodanaṃ vikṛtaḥ svaraḥ

मत्स्यमांससुराभक्तपुष्पगन्धादिभिर्बलिः

matsyamāṃsasurābhaktapuṣpagandhādibhirbaliḥ

सप्रमे तु निराहारा पूतिगन्धादिदन्तरुक्

saprame tu nirāhārā pūtigandhādidantaruk

पिष्टमांससुरामांसैर् बलिः स्याद्यमुनाष्टमे

piṣṭamāṃsasurāmāṃsair baliḥ syādyamunāṣṭame

विस्फोटशोषणाद्यं स्यात् तच्चिकित्सान्न कारयेत्

visphoṭaśoṣaṇādyaṃ syāt taccikitsānna kārayet

नवमे कुम्भकर्ण्यार्तो ज्वरी च्छर्दति पालकम्

navame kumbhakarṇyārto jvarī cchardati pālakam

रोदनं मांसकुल्माषमद्याद्यैर् वैश्वके बलिः

rodanaṃ māṃsakulmāṣamadyādyair vaiśvake baliḥ

दशमे तापसी चेष्टा निराहारोक्षिमीलनम्

daśame tāpasī ceṣṭā nirāhārokṣimīlanam

घण्टा पताका पिष्टोक्ता सुरामांसबलिः समे

ghaṇṭā patākā piṣṭoktā surāmāṃsabaliḥ same

राक्षस्येकादशी पीडा नेत्राद्यं न चिकित्सनम्

rākṣasyekādaśī pīḍā netrādyaṃ na cikitsanam

चञ्चला द्वादशे श्वासः त्रासादिकविचेष्टितम्

cañcalā dvādaśe śvāsaḥ trāsādikaviceṣṭitam

बलिः पूर्वे ऽथ मध्याह्ने कुल्मापाद्यैस्तिलादिभिः

baliḥ pūrve 'tha madhyāhne kulmāpādyaistilādibhiḥ

यातना तु द्वितीये ऽब्दे यातनं रोदनादिकम्

yātanā tu dvitīye 'bde yātanaṃ rodanādikam

तिलमांसमद्यमांसैर् बलिः स्नानादि पूर्ववत्

tilamāṃsamadyamāṃsair baliḥ snānādi pūrvavat

तृतीये रोदनी कम्पो रोदनं रक्तमूत्रकं

tṛtīye rodanī kampo rodanaṃ raktamūtrakaṃ

गुडौदनं तिलापूपः प्रतिमा तिलपिष्टजा

guḍaudanaṃ tilāpūpaḥ pratimā tilapiṣṭajā

तिलस्नानं पञ्चपत्रैर् धूपो राजफलत्वचा

tilasnānaṃ pañcapatrair dhūpo rājaphalatvacā

चतुर्थे चटकाशोफो ज्वरः सर्वाङ्गसादनम्

caturthe caṭakāśopho jvaraḥ sarvāṅgasādanam

मत्स्यमांसतिलाद्यैश् च बलिः स्नानञ्च धूपनम्

matsyamāṃsatilādyaiś ca baliḥ snānañca dhūpanam

चञ्चला पञ्चमे ऽब्दे तु ज्वरस्त्रासो ऽङ्गसादनम्

cañcalā pañcame 'bde tu jvarastrāso 'ṅgasādanam

मांसौदनाद्यैश् च बलिर्मेषशृङ्गेण धूपनम्

māṃsaudanādyaiś ca balirmeṣaśṛṅgeṇa dhūpanam

पलाशोदुम्बराश्वत्थवटबिल्वदलाम्बुधृक्

palāśodumbarāśvatthavaṭabilvadalāmbudhṛk

षष्ठे ऽब्दे धावनीशोषो वैरस्यं गात्रसादनम्

ṣaṣṭhe 'bde dhāvanīśoṣo vairasyaṃ gātrasādanam

सप्ताहोभिर्बलिः पूर्वैर् धुपस्नानञ्च भङ्गकैः

saptāhobhirbaliḥ pūrvair dhupasnānañca bhaṅgakaiḥ

सप्तमे यमुनाच्छर्दिरवचोहासरोदनम्

saptame yamunācchardiravacohāsarodanam

मांसपाद्यसमद्याद्यैर् बलिः स्नानञ्च धूपनम्

māṃsapādyasamadyādyair baliḥ snānañca dhūpanam

अष्टमे वा जातवेदा निराहारं प्ररोदनम्

aṣṭame vā jātavedā nirāhāraṃ prarodanam

कृशरापूपदध्याद्यैर् बलिः स्नानञ्च धूपनम्

kṛśarāpūpadadhyādyair baliḥ snānañca dhūpanam

कालाब्दे नवमे वाह्वोरास्फोटो गर्जनं भयम्

kālābde navame vāhvorāsphoṭo garjanaṃ bhayam

बलिः स्यात् कृशरापूपशक्तुकुल्मासपायसैः

baliḥ syāt kṛśarāpūpaśaktukulmāsapāyasaiḥ

दशमे ऽब्दे कलहंसी दाहो ऽङ्गकृशता ज्वरः

daśame 'bde kalahaṃsī dāho 'ṅgakṛśatā jvaraḥ

पौलिकापूपदध्यन्नैः पञ्चरात्रं बलिं हरेत्

paulikāpūpadadhyannaiḥ pañcarātraṃ baliṃ haret

निम्बधूपकुष्ठलेप एकादशमके ग्रही

nimbadhūpakuṣṭhalepa ekādaśamake grahī

देवदूती निष्ठुरवाक् बलिर्लेपादि पूर्ववत्

devadūtī niṣṭhuravāk balirlepādi pūrvavat

बलिका द्वादशे बलिर्लेपादि पूर्ववत्

balikā dvādaśe balirlepādi pūrvavat

त्रयोदशे वायवी च मुखवाह्याङ्गसादनम्

trayodaśe vāyavī ca mukhavāhyāṅgasādanam

रक्तान्नगन्धमाल्याद्यैर् बलिः पञ्चदलैः स्नपेत्

raktānnagandhamālyādyair baliḥ pañcadalaiḥ snapet

राजीनिस्वदलैर् धूपो यक्षिणी च चतुर्दशे

rājīnisvadalair dhūpo yakṣiṇī ca caturdaśe

चेष्टा शूलं ज्वरो दाहो मांसभक्षादिकैर् बलिः

ceṣṭā śūlaṃ jvaro dāho māṃsabhakṣādikair baliḥ

स्नानादि पूर्ववच्छान्त्यै मुण्डिकार्तिस्त्रिपञ्चके

snānādi pūrvavacchāntyai muṇḍikārtistripañcake

तच्चेष्टासृक्श्रवः शश्वत्कुर्याम्मातृचिकित्सनम्

tacceṣṭāsṛkśravaḥ śaśvatkuryāmmātṛcikitsanam

वानरी षोडशी भूमौ पतेन्निद्रा सदा ज्वरः

vānarī ṣoḍaśī bhūmau patennidrā sadā jvaraḥ

पायसाद्यैस्त्रिरात्रञ्च वलिः स्नानादि पूर्ववत्

pāyasādyaistrirātrañca valiḥ snānādi pūrvavat

गन्धवती सप्तदशे गात्रोद्वेगः प्ररोदनम्

gandhavatī saptadaśe gātrodvegaḥ prarodanam

कुल्माषाद्यैर् बलिः स्नानधूपलेपादि पूर्ववत्

kulmāṣādyair baliḥ snānadhūpalepādi pūrvavat

दिनेशाः पूतना नाम वर्षेशाः सुकुमारिकाः

dineśāḥ pūtanā nāma varṣeśāḥ sukumārikāḥ

सर्वबालग्रहेषु स्यान्मन्त्रो ऽयं सर्वकामिकः

sarvabālagraheṣu syānmantro 'yaṃ sarvakāmikaḥ

बलिं गृह्ण गृह्ण जय जय वस वस

baliṃ gṛhṇa gṛhṇa jaya jaya vasa vasa

सर्वत्र बलिदाने ऽयं रक्षाकृत् पठ्यते मनुः

sarvatra balidāne 'yaṃ rakṣākṛt paṭhyate manuḥ

रक्षन्तु च ज्वराभ्यान्तं मुञ्चन्तु च कुमारकम्

rakṣantu ca jvarābhyāntaṃ muñcantu ca kumārakam

ब्रह्मा विष्णुः शिवः स्कन्दो गौरो गौरीलक्ष्मीर्गणादयः ॥AP_298.051घ्

brahmā viṣṇuḥ śivaḥ skando gauro gaurīlakṣmīrgaṇādayaḥ //AP_298.051gh