Chapter 303

मेषः संज्ञा विषं साद्यमस्ति दीर्घोदकं रसः

meṣaḥ saṃjñā viṣaṃ sādyamasti dīrghodakaṃ rasaḥ

एतत् पञ्चाक्षरं मन्त्रं शिवदञ्च शिवात्मकं

etat pañcākṣaraṃ mantraṃ śivadañca śivātmakaṃ

तारकादि समभ्यर्च्य देवत्वादि समाप्नुयात्

tārakādi samabhyarcya devatvādi samāpnuyāt

ज्ञानात्मकं परं ब्रह्म परं बुद्धिः शिवो हृदि

jñānātmakaṃ paraṃ brahma paraṃ buddhiḥ śivo hṛdi

तच्छक्तिभूतः सर्वेशो भिन्नो ब्रह्मादिमूर्तिभिः

tacchaktibhūtaḥ sarveśo bhinno brahmādimūrtibhiḥ

मन्त्रार्णाः पञ्च भूतानि तन्मन्त्रा विषयास् तथा

mantrārṇāḥ pañca bhūtāni tanmantrā viṣayās tathā

प्राणादिवायवः पञ्च ज्ञानकर्मेन्द्रियाणि च

prāṇādivāyavaḥ pañca jñānakarmendriyāṇi ca

सर्वं पञ्चाक्षरं ब्रह्म तद्वदष्टाक्षरान्तकः

sarvaṃ pañcākṣaraṃ brahma tadvadaṣṭākṣarāntakaḥ

गव्येन प्रक्षयेद्दीक्षास्थानं मन्त्रेण चोदितं

gavyena prakṣayeddīkṣāsthānaṃ mantreṇa coditaṃ

तन्त्रसम्भूतसम्भावः शिवमिष्ट्वा विधानतः

tantrasambhūtasambhāvaḥ śivamiṣṭvā vidhānataḥ

मूलमूर्त्यङ्गविद्याभिस्तण्डुलक्षेपणादिकम्

mūlamūrtyaṅgavidyābhistaṇḍulakṣepaṇādikam

कृत्वा चरुञ्च यत् क्षीरं पुनस्तद्विभजेत् त्रिधा

kṛtvā caruñca yat kṣīraṃ punastadvibhajet tridhā

निवेद्यैकं परं हुत्वा सशिष्यो ऽन्यद्भजेद्गुरुः

nivedyaikaṃ paraṃ hutvā saśiṣyo 'nyadbhajedguruḥ

आचम्य सकलीकृत्य दद्याच्च्छिष्याय देशिकः

ācamya sakalīkṛtya dadyāccchiṣyāya deśikaḥ

दन्तकाष्ठं हृदा जप्तं क्षीरवृक्षादिसम्भवम्

dantakāṣṭhaṃ hṛdā japtaṃ kṣīravṛkṣādisambhavam

संशोध्य दन्तान् संक्षिप्त्वा प्रज्ञाल्यैतत् क्षिपेद्भुवि

saṃśodhya dantān saṃkṣiptvā prajñālyaitat kṣipedbhuvi

पूर्वेण सौम्यवारीशगतं शुभमतौ शुभम्

pūrveṇa saumyavārīśagataṃ śubhamatau śubham

पुनस्तं शिष्यमायान्तं शिश्वाबन्धादिरक्षितं

punastaṃ śiṣyamāyāntaṃ śiśvābandhādirakṣitaṃ

कृत्वा वेद्यां सहानेन स्वपेद्दर्भास्तरे बुधः

kṛtvā vedyāṃ sahānena svapeddarbhāstare budhaḥ

सुषुप्तं वीक्ष्य तं शिष्यः प्रभाते श्रावयेद्गुरुं

suṣuptaṃ vīkṣya taṃ śiṣyaḥ prabhāte śrāvayedguruṃ

शुभैः सिद्धिपदैर् भक्तिस्तैः पुनर्मण्डलार्चनम्

śubhaiḥ siddhipadair bhaktistaiḥ punarmaṇḍalārcanam

मण्डलं भद्रकाद्युक्तं पूजयेत्सर्वसिद्धिदं

maṇḍalaṃ bhadrakādyuktaṃ pūjayetsarvasiddhidaṃ

स्नात्वाचम्य मृदा देहं मन्त्रैर् आलिप्य कल्प्यते

snātvācamya mṛdā dehaṃ mantrair ālipya kalpyate

शिवतीर्थे नरः स्नायादघमर्षणपूर्वकम्

śivatīrthe naraḥ snāyādaghamarṣaṇapūrvakam

हस्ताभिषेकं कृत्वाथ प्रायात् पूजादिकं बुधः

hastābhiṣekaṃ kṛtvātha prāyāt pūjādikaṃ budhaḥ

मूलेनाब्जासनं कुर्यात्तेन पूरककुम्भकान्

mūlenābjāsanaṃ kuryāttena pūrakakumbhakān

आत्मानं योजयित्वोर्ध्वं शिखान्ते द्वादशाङ्गुले

ātmānaṃ yojayitvordhvaṃ śikhānte dvādaśāṅgule

संशोष्य दग्ध्वा स्वतनुं प्लावयेदमृतेन च

saṃśoṣya dagdhvā svatanuṃ plāvayedamṛtena ca

ध्मात्वा दिव्यं वपुस्तस्मिन्नात्मानञ्च पुनर्नयेत्

dhmātvā divyaṃ vapustasminnātmānañca punarnayet

कृत्वेवं चात्मशुद्धिः स्याद्विन्यस्यार्चनमारभेत्

kṛtvevaṃ cātmaśuddhiḥ syādvinyasyārcanamārabhet

क्रमात् कृष्णसितश्यामरक्तपीता नगादयः

kramāt kṛṣṇasitaśyāmaraktapītā nagādayaḥ

मन्त्रार्णा दण्डिनाङ्गानि तेषु सर्वास्तु मूर्तयः

mantrārṇā daṇḍināṅgāni teṣu sarvāstu mūrtayaḥ

अङ्गुष्ठादिकनिष्ठान्तं विन्यस्याङ्गानि सर्वतः

aṅguṣṭhādikaniṣṭhāntaṃ vinyasyāṅgāni sarvataḥ

न्यसेन्मन्त्राक्षरं पादगुह्यहृद्वक्त्रमूर्धसु

nyasenmantrākṣaraṃ pādaguhyahṛdvaktramūrdhasu

व्यापकं न्यस्य मूर्धादि मूलमङ्गानि विन्यसेत्

vyāpakaṃ nyasya mūrdhādi mūlamaṅgāni vinyaset

रक्तपीतश्यामसितान् पीठपादान् स्वकालजान्

raktapītaśyāmasitān pīṭhapādān svakālajān

स्वाङ्गान्मन्त्रैर् न्यसेद्गात्राण्यधर्मादीनि दिक्षु च

svāṅgānmantrair nyasedgātrāṇyadharmādīni dikṣu ca

तत्र पद्मञ्च सुर्यादिमण्डले त्रितयं गुणान्

tatra padmañca suryādimaṇḍale tritayaṃ guṇān

पूर्वादिपत्रे कामाद्या नवकं कर्णिकोपरि

pūrvādipatre kāmādyā navakaṃ karṇikopari

वामा ज्येष्ठा क्रमाद्रौद्रो काली कलविकारिणी

vāmā jyeṣṭhā kramādraudro kālī kalavikāriṇī

बलविकारिणी चार्थ बलप्रमथनी तथा

balavikāriṇī cārtha balapramathanī tathā

सर्वभूतदमनी च नवमी च मनोन्मनी

sarvabhūtadamanī ca navamī ca manonmanī

श्वेता रक्ता सिता पीता श्यामा वह्निनिभाषिता

śvetā raktā sitā pītā śyāmā vahninibhāṣitā

कृष्णारुणाश् च ताः शक्तीर्ज्वालारूपाः स्मरेत् क्रमात्

kṛṣṇāruṇāś ca tāḥ śaktīrjvālārūpāḥ smaret kramāt

अनन्तयोगपीठाय आवाह्याथ हृदब्जतः

anantayogapīṭhāya āvāhyātha hṛdabjataḥ

स्फटिकाभं चतुर्वाहुं फलशूलधरं शिवम्

sphaṭikābhaṃ caturvāhuṃ phalaśūladharaṃ śivam

साभयं वरदं पञ्चवदंनञ्च त्रिलोचनम्

sābhayaṃ varadaṃ pañcavadaṃnañca trilocanam

पत्रेषु मुर्तयः पञ्च स्थाप्यास्तत्पुरुषादयः

patreṣu murtayaḥ pañca sthāpyāstatpuruṣādayaḥ

पूर्वे तत्पुरुषः श्वेतो अघोरो ऽष्टभुजो ऽसिताः

pūrve tatpuruṣaḥ śveto aghoro 'ṣṭabhujo 'sitāḥ

चतुर्वाहुमुखः पीताः सद्योजातश् च पश्चिमे

caturvāhumukhaḥ pītāḥ sadyojātaś ca paścime

वामदेवः स्त्रीविलासी चतुर्वक्त्रभुजो ऽरुणः

vāmadevaḥ strīvilāsī caturvaktrabhujo 'ruṇaḥ

सौम्ये पञ्चास्य ईशाने ईशानः सर्वदः सितः

saumye pañcāsya īśāne īśānaḥ sarvadaḥ sitaḥ

इष्टाङ्गानि यथान्यायमनन्तं सूक्ष्ममर्चयेत्

iṣṭāṅgāni yathānyāyamanantaṃ sūkṣmamarcayet

सिद्धेश्वरं त्वेकनेत्रं पूर्वादौ दिश पूजयेत्

siddheśvaraṃ tvekanetraṃ pūrvādau diśa pūjayet

एकरुद्रं त्रिनेत्रञ्च श्रीकण्ठञ्च शिखण्डिनम्

ekarudraṃ trinetrañca śrīkaṇṭhañca śikhaṇḍinam

ऐशान्यादिविदिक्ष्वेते विद्येशाः कमलासनाः

aiśānyādividikṣvete vidyeśāḥ kamalāsanāḥ

श्वेतः पीतः सितो रक्तो धूम्रो रक्तो ऽरुणः शितः

śvetaḥ pītaḥ sito rakto dhūmro rakto 'ruṇaḥ śitaḥ

शूलाशनिशरेश्वासवाहवश् चतुराननाः

śūlāśaniśareśvāsavāhavaś caturānanāḥ

उमा वण्डेशनन्दीशौ महाकालो गणेश्वरः

umā vaṇḍeśanandīśau mahākālo gaṇeśvaraḥ

वृषो भृङ्गरिटिस्कन्दानुत्तरादौ प्रपूजयेत्

vṛṣo bhṛṅgariṭiskandānuttarādau prapūjayet

कुलिशं शक्तिदण्डौ च खड्गपाशध्वजौ गदां

kuliśaṃ śaktidaṇḍau ca khaḍgapāśadhvajau gadāṃ

शूलं चक्रं यजेत् पद्मं पूव्वादौ देवमर्च्य च

śūlaṃ cakraṃ yajet padmaṃ pūvvādau devamarcya ca

ततो ऽधिवासितं शिष्यं पाययेद्गव्यपञ्चकम्

tato 'dhivāsitaṃ śiṣyaṃ pāyayedgavyapañcakam

आचान्तं प्रोक्ष्ये नेत्रान्तैर् नेत्रे नेत्रेण बन्धयेत्

ācāntaṃ prokṣye netrāntair netre netreṇa bandhayet

द्वारं प्रवेशयेच्छिप्यं मण्डपस्याथ दक्षिणे

dvāraṃ praveśayecchipyaṃ maṇḍapasyātha dakṣiṇe

सासनादिकुशासीनं तत्र संशोधयेद्गुरुः

sāsanādikuśāsīnaṃ tatra saṃśodhayedguruḥ

आदितत्त्वानि संहृत्य परमार्थे लयः क्रमात्

āditattvāni saṃhṛtya paramārthe layaḥ kramāt

पुनरुत्पादयेच्छिष्यं सृष्टिमार्गेण देशिकः

punarutpādayecchiṣyaṃ sṛṣṭimārgeṇa deśikaḥ

न्यासं शिष्ये ततः कृत्वा तं प्रदक्षिणमानयेत्

nyāsaṃ śiṣye tataḥ kṛtvā taṃ pradakṣiṇamānayet

पश्चिमद्वारमानीय क्षेपयेत् कुसुमाञ्जलिम्

paścimadvāramānīya kṣepayet kusumāñjalim

यस्मिन् पतन्ति पुष्पाणि तन्नामाद्यं विनिर्दिशेत्

yasmin patanti puṣpāṇi tannāmādyaṃ vinirdiśet

पार्श्वेयागभुवः खाते कुण्डे सन्नभिमेखले

pārśveyāgabhuvaḥ khāte kuṇḍe sannabhimekhale

शिवाग्निं जनयित्वेष्ट्वा पुनः शिष्येण चार्चयेत्

śivāgniṃ janayitveṣṭvā punaḥ śiṣyeṇa cārcayet

ध्यानेनात्मनिभं शिष्यं संहृत्य प्रलयः क्रमात्

dhyānenātmanibhaṃ śiṣyaṃ saṃhṛtya pralayaḥ kramāt

पुनरुत्पाद्य तत्पाणौ दद्याद्दर्भांश् च मन्त्रितान्

punarutpādya tatpāṇau dadyāddarbhāṃś ca mantritān

पृथिव्यादीनि तत्त्वानि जुहुयाद्धृदयादिभिः

pṛthivyādīni tattvāni juhuyāddhṛdayādibhiḥ

एकैकस्य शतं हुत्वा व्योममूलेन होमयेत्

ekaikasya śataṃ hutvā vyomamūlena homayet

हुत्वा पूर्णाहुतिं कुर्यादस्त्रेणाष्टाहुतीर्हुनेत्

hutvā pūrṇāhutiṃ kuryādastreṇāṣṭāhutīrhunet

प्रायश्चित्तं विशुद्ध्यर्थं ततः शेषं समापयेत्

prāyaścittaṃ viśuddhyarthaṃ tataḥ śeṣaṃ samāpayet

कुम्भं समन्त्रितं प्रार्च्य शिशुं पीठे ऽभिषेचयेत्

kumbhaṃ samantritaṃ prārcya śiśuṃ pīṭhe 'bhiṣecayet

शिष्ये तु समयं दत्वा स्वर्णाद्यैः स्वगुरुं यजेत्

śiṣye tu samayaṃ datvā svarṇādyaiḥ svaguruṃ yajet

दीक्षा पञ्चाक्षरस्योक्ता विष्ण्वादेरेवमेव हि

dīkṣā pañcākṣarasyoktā viṣṇvāderevameva hi