अथ त्रयस्त्रिंशो ऽध्यायः
atha trayastriṃśo 'dhyāyaḥ
पवित्रारोहणविधानं
pavitrārohaṇavidhānaṃ
अग्निर् उवाच
agnir uvāca
पवित्रारोहणं वक्ष्ये वर्षपूजाकलं हरेः
pavitrārohaṇaṃ vakṣye varṣapūjākalaṃ hareḥ
आषाढादौ कार्तिकान्ते प्रतिपद्वनदा तिथिः
āṣāḍhādau kārtikānte pratipadvanadā tithiḥ
श्रिया गौर्या गणेशस्य सरस्वत्या गुहस्य च
śriyā gauryā gaṇeśasya sarasvatyā guhasya ca
मार्तण्डमातृदुर्गाणां नागर्षिहरिमन्मथैः
mārtaṇḍamātṛdurgāṇāṃ nāgarṣiharimanmathaiḥ
शिवस्य ब्रह्मणस्तद्वद्द्वितीयादितिथेः क्रमात्
śivasya brahmaṇastadvaddvitīyādititheḥ kramāt
यस्य देवस्य यो भक्तः पवित्रा तस्य सा तिथिः
yasya devasya yo bhaktaḥ pavitrā tasya sā tithiḥ
आरोहणे तुल्यविधिः पृथक् मन्त्रादिकं यदि
ārohaṇe tulyavidhiḥ pṛthak mantrādikaṃ yadi
सौवर्णे राजतं ताम्रं नेत्रकार्पासिकादिकं
sauvarṇe rājataṃ tāmraṃ netrakārpāsikādikaṃ
ब्राह्मण्या कर्तितं सूत्रं तदलाभे तु संस्कृतं
brāhmaṇyā kartitaṃ sūtraṃ tadalābhe tu saṃskṛtaṃ
त्रिगुणं त्रिगुणीकृत्य तेन कुर्यात् पवित्रकं
triguṇaṃ triguṇīkṛtya tena kuryāt pavitrakaṃ
अष्तोत्तरशतादूर्ध्वं तदर्धं चोत्तमादिकं
aṣtottaraśatādūrdhvaṃ tadardhaṃ cottamādikaṃ
क्रियालोपाविघातार्थं यत्त्वयाभिहितं प्रभो
kriyālopāvighātārthaṃ yattvayābhihitaṃ prabho
मया तत् क्रियते देव यथा यत्र पावित्रकं
mayā tat kriyate deva yathā yatra pāvitrakaṃ
अविघ्नं तु भवेदत्र कुरु नाथ जयाव्यय
avighnaṃ tu bhavedatra kuru nātha jayāvyaya
प्रार्थ्य तन्मण्डलायादौ गायत्र्या बन्धयेन्नरः
prārthya tanmaṇḍalāyādau gāyatryā bandhayennaraḥ
ओं नारायणाय विद्महे वासुदेवाय धीमहि
oṃ nārāyaṇāya vidmahe vāsudevāya dhīmahi
तन्नो विष्णुः प्रचोदयात् देवदेवानुरूपतः
tanno viṣṇuḥ pracodayāt devadevānurūpataḥ
जानूरुनाभिनामान्तं प्रतिमासु पवित्रकं
jānūrunābhināmāntaṃ pratimāsu pavitrakaṃ
पादान्ता वनमाला स्यादष्टोत्त्रसहस्रतः
pādāntā vanamālā syādaṣṭottrasahasrataḥ
माला तु कल्पसाध्यं वा द्विगुणं षोडशाङ्गुलात्
mālā tu kalpasādhyaṃ vā dviguṇaṃ ṣoḍaśāṅgulāt
कर्णिका केशरं पत्रं मन्त्राद्यं मण्डलान्तकं
karṇikā keśaraṃ patraṃ mantrādyaṃ maṇḍalāntakaṃ
मण्डलाङ्गुलमात्रैकचक्राब्जाद्यौ पवित्रकं
maṇḍalāṅgulamātraikacakrābjādyau pavitrakaṃ
स्थण्डिले ऽङ्गुलमानेन आत्मनः सप्तविंशतिः
sthaṇḍile 'ṅgulamānena ātmanaḥ saptaviṃśatiḥ
आचार्याणां च सूत्राणि पितृमात्रादिपुस्तके
ācāryāṇāṃ ca sūtrāṇi pitṛmātrādipustake
नाभ्यन्तं द्वादशग्रन्थिं तथा गन्धपवित्रके
nābhyantaṃ dvādaśagranthiṃ tathā gandhapavitrake
द्व्यङ्गुलात् कल्पनादौ द्विर्माला चाष्टोत्तरं शतं
dvyaṅgulāt kalpanādau dvirmālā cāṣṭottaraṃ śataṃ
अथवार्कचतुर्विंशषड्त्रिंशन्मालिका द्विजः
athavārkacaturviṃśaṣaḍtriṃśanmālikā dvijaḥ
अनामामध्यमाङ्गुष्ठैर् मन्दाद्यैः मालिकार्थिभिः
anāmāmadhyamāṅguṣṭhair mandādyaiḥ mālikārthibhiḥ
कनिष्टादौ द्वादश वा ग्रन्थयः स्युः पवित्रके
kaniṣṭādau dvādaśa vā granthayaḥ syuḥ pavitrake
रवेः कुम्भहुताशादेः सम्भवे विष्णुवन्मतम्
raveḥ kumbhahutāśādeḥ sambhave viṣṇuvanmatam
पीठस्य पीठमानं स्यान्मेखलान्ते च कुण्डकं
pīṭhasya pīṭhamānaṃ syānmekhalānte ca kuṇḍakaṃ
यथाशक्ति सूत्रग्रन्थिपरिचारेथ वैष्णवे
yathāśakti sūtragranthiparicāretha vaiṣṇave
सूत्राणि वा सप्तदश सूत्रेण त्रिविभक्तके
sūtrāṇi vā saptadaśa sūtreṇa trivibhaktake
रोचनागुरुकर्पूरहरिद्राकुङ्कुमादिभिः
rocanāgurukarpūraharidrākuṅkumādibhiḥ
रञ्जयेच्चन्दनाद्यैर् वा स्नानसन्ध्यादिकृन्नरः
rañjayeccandanādyair vā snānasandhyādikṛnnaraḥ
एकादश्यां यागगृहे भगवन्तं हरिं जयेत्
ekādaśyāṃ yāgagṛhe bhagavantaṃ hariṃ jayet
समस्तपरिवाराय बलिं पीठे समर्चयेत्
samastaparivārāya baliṃ pīṭhe samarcayet
क्ष्यौं क्षेत्रपालाय द्वारान्ते द्वारोपरि तथा श्रियं
kṣyauṃ kṣetrapālāya dvārānte dvāropari tathā śriyaṃ
धात्रे दक्षे विधात्रे च गङ्गाञ्च यमुनां तथा
dhātre dakṣe vidhātre ca gaṅgāñca yamunāṃ tathā
शङ्खपद्मनिधी पूज्य मध्ये वास्त्वपसारणं
śaṅkhapadmanidhī pūjya madhye vāstvapasāraṇaṃ
सारङ्गायेति भूतानां भूतशुद्धिं स्थितश् चरेत्
sāraṅgāyeti bhūtānāṃ bhūtaśuddhiṃ sthitaś caret
ओं ह्रूं हः फट् ह्रूं गन्धतन्मात्रं संहरामि नमः ॥
oṃ hrūṃ haḥ phaṭ hrūṃ gandhatanmātraṃ saṃharāmi namaḥ ||
ओं ह्रूं हः फट् ह्रूं रसतन्मात्रं संहरामि
oṃ hrūṃ haḥ phaṭ hrūṃ rasatanmātraṃ saṃharāmi
नमः ओं ह्रूं हः फट् ह्रूं रूपतन्मात्रं संहरामि नमः ॥
namaḥ oṃ hrūṃ haḥ phaṭ hrūṃ rūpatanmātraṃ saṃharāmi namaḥ ||
ओं ह्रूं हः फट् ह्रूं स्पर्शतन्मात्रं संहरामि नमः
oṃ hrūṃ haḥ phaṭ hrūṃ sparśatanmātraṃ saṃharāmi namaḥ
ओं ह्रूं हः फट् ह्रूं शब्दतन्मात्रं संहरामि नमः ॥
oṃ hrūṃ haḥ phaṭ hrūṃ śabdatanmātraṃ saṃharāmi namaḥ ||
पञ्चोद्घातैर् गन्धतन्मात्ररूपं भूमिमण्डलं
pañcodghātair gandhatanmātrarūpaṃ bhūmimaṇḍalaṃ
चतुरस्रञ्च पीतञ्च कठिनं वज्रलाञ्छितम्
caturasrañca pītañca kaṭhinaṃ vajralāñchitam
इन्द्राधिदैवतं पादयुग्ममध्यगतं स्मरेत्
indrādhidaivataṃ pādayugmamadhyagataṃ smaret
शुद्धञ्च रसतन्मात्रं प्रविलिप्याथ संहरेत्
śuddhañca rasatanmātraṃ pravilipyātha saṃharet
रसमात्ररूपमात्रे क्रमेणानेन पूजकः
rasamātrarūpamātre krameṇānena pūjakaḥ
ओं ह्रीं हः फट् ह्रूं रसतन्मात्रं संहरामि नमः
oṃ hrīṃ haḥ phaṭ hrūṃ rasatanmātraṃ saṃharāmi namaḥ
ओं ह्रूं हः फट् रूपतन्मात्रं संहरामि नमः
oṃ hrūṃ haḥ phaṭ rūpatanmātraṃ saṃharāmi namaḥ
ओं ह्रीं हः फट् ह्रूं स्पर्शतन्मात्रं संहरामि नमः
oṃ hrīṃ haḥ phaṭ hrūṃ sparśatanmātraṃ saṃharāmi namaḥ
ओं ह्रीं हः फट् ह्रूं शब्दतन्मात्रं संहरामि नमः
oṃ hrīṃ haḥ phaṭ hrūṃ śabdatanmātraṃ saṃharāmi namaḥ
जानुनाभिमध्यगतं श्वेतं वै पद्मलाञ्छितं
jānunābhimadhyagataṃ śvetaṃ vai padmalāñchitaṃ
शुक्लवर्णं चार्धचन्द्रं ध्यायेद्वरुणदैवतं
śuklavarṇaṃ cārdhacandraṃ dhyāyedvaruṇadaivataṃ
चतुर्भिश् च तदुद्घातैः शुद्धं तद्रसमात्रकं
caturbhiś ca tadudghātaiḥ śuddhaṃ tadrasamātrakaṃ
संहरेद्रूपतन्मात्रै रूपमात्रे च संहरेत्
saṃharedrūpatanmātrai rūpamātre ca saṃharet
ओं ह्रूं हः फट् ह्रूं रूपतन्मात्रं संहरामि नमः
oṃ hrūṃ haḥ phaṭ hrūṃ rūpatanmātraṃ saṃharāmi namaḥ
ओं ह्रूं हः फट् ह्रूं स्पर्शतन्मात्रं संहरामि नमः
oṃ hrūṃ haḥ phaṭ hrūṃ sparśatanmātraṃ saṃharāmi namaḥ
ओं ह्रूं हः फट् ह्रूं शब्दतन्मात्रं संहरामि नमः
oṃ hrūṃ haḥ phaṭ hrūṃ śabdatanmātraṃ saṃharāmi namaḥ
इति त्रिभिस्तदुद्घातैस्त्रिकोणं वह्निमण्डलम्
iti tribhistadudghātaistrikoṇaṃ vahnimaṇḍalam
नाभिकण्ठमध्यगतं रक्तं स्वस्तिकलाञ्छितं
nābhikaṇṭhamadhyagataṃ raktaṃ svastikalāñchitaṃ
ध्यात्वानलाधिदैवन्तच्छुद्धं स्पर्शे लयं नयत्
dhyātvānalādhidaivantacchuddhaṃ sparśe layaṃ nayat
ओं ह्रौं हः फट् ह्रूं स्पर्शतन्मात्रं संहरामि
oṃ hrauṃ haḥ phaṭ hrūṃ sparśatanmātraṃ saṃharāmi
नमः ओं ह्रौं हः फट् ह्रूं शब्दतन्मात्रं संहरामि नमः ॥
namaḥ oṃ hrauṃ haḥ phaṭ hrūṃ śabdatanmātraṃ saṃharāmi namaḥ ||
कण्ठनासामध्यगतं वृत्तं वै वायुमण्डलम्
kaṇṭhanāsāmadhyagataṃ vṛttaṃ vai vāyumaṇḍalam
द्विरुद्घातैर् धूम्रवर्णं ध्यायेच्छुद्धेन्दुलाञ्छितम्
dvirudghātair dhūmravarṇaṃ dhyāyecchuddhendulāñchitam
स्पर्शमात्रं शब्दमात्रैः संहरेद्ध्यानयोगतः
sparśamātraṃ śabdamātraiḥ saṃhareddhyānayogataḥ
ओं ह्रौं हः फट् ह्रूं शब्दतन्मात्रं संहरामि नमः
oṃ hrauṃ haḥ phaṭ hrūṃ śabdatanmātraṃ saṃharāmi namaḥ
एकोद्घातेन चाकाशं शुद्धस्फटिकसन्निभम्
ekodghātena cākāśaṃ śuddhasphaṭikasannibham
नासापुटशिखान्तस्थमाकाशमुपसंहरेत्
nāsāpuṭaśikhāntasthamākāśamupasaṃharet
शोषणाद्यैर् देहशुद्धिं कुर्यादेवम् क्रमात्ततः
śoṣaṇādyair dehaśuddhiṃ kuryādevam kramāttataḥ
शुष्कं कलेवरं ध्यायेत् पादाद्यञ्च शिखान्तकम्
śuṣkaṃ kalevaraṃ dhyāyet pādādyañca śikhāntakam
यं वीजेन वं वीजेन ज्वालामालासमायुतम्
yaṃ vījena vaṃ vījena jvālāmālāsamāyutam
देहं रमित्यनेनैव ब्रह्मरन्ध्राद्विनिर्गतम्
dehaṃ ramityanenaiva brahmarandhrādvinirgatam
विन्दुन्ध्यात्वा चामृतस्य तेन भस्मकलेवरम्
vindundhyātvā cāmṛtasya tena bhasmakalevaram
सम्प्लावयेल्लमित्यस्मात् देहं सम्पाद्य दिव्यकम्
samplāvayellamityasmāt dehaṃ sampādya divyakam
न्यासं कृत्वा करे देहे मानसं यागमाचरेत्
nyāsaṃ kṛtvā kare dehe mānasaṃ yāgamācaret
विष्णुं साङ्गं हृदि पद्मे मानसैः कुसुमादिभिः
viṣṇuṃ sāṅgaṃ hṛdi padme mānasaiḥ kusumādibhiḥ
मूलमन्त्रेण देवेशम्प्रार्चयेद्भुक्तिमुक्तिदम्
mūlamantreṇa deveśamprārcayedbhuktimuktidam
स्वागतं देवदेवेश सन्निधौ भव केशव
svāgataṃ devadeveśa sannidhau bhava keśava
गृहाण मानसीं पूजां यथार्थं परिभाविताम्
gṛhāṇa mānasīṃ pūjāṃ yathārthaṃ paribhāvitām
आधारशक्तिः कूर्माथ पूज्योनन्तो मही ततः
ādhāraśaktiḥ kūrmātha pūjyonanto mahī tataḥ
मध्येग्न्यादौ च धर्माद्या अधर्मादीन्द्रमुख्यगम्
madhyegnyādau ca dharmādyā adharmādīndramukhyagam
सत्त्वादि मध्ये पद्मञ्च मायाविद्याख्यतत्त्वके
sattvādi madhye padmañca māyāvidyākhyatattvake
कालतत्त्वञ्च सूर्यादिमण्डलं पक्षिराजकः
kālatattvañca sūryādimaṇḍalaṃ pakṣirājakaḥ
मध्ये ततश् च वायव्यादीशान्ता गुरुपङ्क्तिकाः
madhye tataś ca vāyavyādīśāntā gurupaṅktikāḥ
गणः सरस्वती पूज्या नारदो नलकूवरः
gaṇaḥ sarasvatī pūjyā nārado nalakūvaraḥ
गुरुर्गुरुपादुका च परो गुरुश् च पादुका
gururgurupādukā ca paro guruś ca pādukā
पूर्वसिद्धाः परसिद्धाः केशरेषु च शक्तयः
pūrvasiddhāḥ parasiddhāḥ keśareṣu ca śaktayaḥ
लक्ष्मीः सरस्वती प्रीतिः कीर्तिः शान्तिश् च कान्तिका
lakṣmīḥ sarasvatī prītiḥ kīrtiḥ śāntiś ca kāntikā
पुष्टिस्तुष्टिर्महेन्द्राद्या मध्ये वाचाहितो हरिः
puṣṭistuṣṭirmahendrādyā madhye vācāhito hariḥ
धृतिः श्रीरतिकान्त्याद्या मूलेन स्थापितो ऽच्युतः
dhṛtiḥ śrīratikāntyādyā mūlena sthāpito 'cyutaḥ
ओं अभिमुखो भवेति प्रार्थ्य सन्निहितो भव
oṃ abhimukho bhaveti prārthya sannihito bhava
विन्यस्यार्घ्यादिकं दत्वा गन्धाद्यैर् मूलतो यजेत्
vinyasyārghyādikaṃ datvā gandhādyair mūlato yajet
ओं भीषय भीषय हृत् शिरस्त्रासय वै पुनः
oṃ bhīṣaya bhīṣaya hṛt śirastrāsaya vai punaḥ
मर्दय मर्दय शिखा अग्न्यादौ शस्त्रतोस्त्रकं
mardaya mardaya śikhā agnyādau śastratostrakaṃ
रक्ष रक्ष प्रध्वंसय प्रध्वंसय कवचाय नमस्ततः
rakṣa rakṣa pradhvaṃsaya pradhvaṃsaya kavacāya namastataḥ
ओं ह्रूं फट् अस्त्राय नमो मूलवीजेन चाङ्गकं
oṃ hrūṃ phaṭ astrāya namo mūlavījena cāṅgakaṃ
पूर्वदक्षाप्यसौम्येषु मूर्त्यावरणमर्चयेत्
pūrvadakṣāpyasaumyeṣu mūrtyāvaraṇamarcayet
वासुदेवः सङ्कर्षणः प्रद्युम्नश्चानिरुद्धकः
vāsudevaḥ saṅkarṣaṇaḥ pradyumnaścāniruddhakaḥ
अग्न्यादौ श्रीधृतिरतिकान्तयो मूर्तयो हरेः
agnyādau śrīdhṛtiratikāntayo mūrtayo hareḥ
शङ्खचक्रगदापद्ममग्न्यादौ पूर्वकादिकं
śaṅkhacakragadāpadmamagnyādau pūrvakādikaṃ
शार्ङ्गञ्च मुषलं खड्गं वनमालाञ्च तद्वहिः
śārṅgañca muṣalaṃ khaḍgaṃ vanamālāñca tadvahiḥ
इन्द्राद्याश् च तयानन्तो नैरृत्यां वरुणस्ततः
indrādyāś ca tayānanto nairṛtyāṃ varuṇastataḥ
ब्रह्मेन्द्रेशानयोर्मध्ये अस्त्रावरणकं वहिः
brahmendreśānayormadhye astrāvaraṇakaṃ vahiḥ
ऐरावतस्ततश्छागो महिषो वानरो झषः
airāvatastataśchāgo mahiṣo vānaro jhaṣaḥ
मृगः शशो ऽथ वृषभः कूर्मो हंसस्ततो वहिः
mṛgaḥ śaśo 'tha vṛṣabhaḥ kūrmo haṃsastato vahiḥ
पृश्निगर्भः कुमुदाद्या द्वारपाला द्वयं द्वयं
pṛśnigarbhaḥ kumudādyā dvārapālā dvayaṃ dvayaṃ
पूर्वाद्युत्तरद्वारान्तं हरिं नत्वा बलिं वहिः
pūrvādyuttaradvārāntaṃ hariṃ natvā baliṃ vahiḥ
विष्णुपार्षदेभ्यो नमो बलिपीठे बलिं ददेत्
viṣṇupārṣadebhyo namo balipīṭhe baliṃ dadet
विश्वाय विश्वक्सेनात्मने ईशानके यजेत्
viśvāya viśvaksenātmane īśānake yajet
देवस्य दक्षिणे हस्ते रक्षासूत्रञ्च बन्धयेत्
devasya dakṣiṇe haste rakṣāsūtrañca bandhayet
संवत्सरकृताचार्याः सम्पूर्णफलदायिने
saṃvatsarakṛtācāryāḥ sampūrṇaphaladāyine
पवित्रारोहणायेदं कौतुकं धारय ओं नमः
pavitrārohaṇāyedaṃ kautukaṃ dhāraya oṃ namaḥ
उपवासादिनियमं कुर्याद्वै देवसन्निधौ
upavāsādiniyamaṃ kuryādvai devasannidhau
उपवासादिनियतो देवं सन्तोषयाम्यहम्
upavāsādiniyato devaṃ santoṣayāmyaham
कामक्रोधादयः सर्वे मा मे तिष्ठन्तु सर्वथा
kāmakrodhādayaḥ sarve mā me tiṣṭhantu sarvathā
अद्यप्रभृति देवेश यावद्वैशेषिकं दिनम्
adyaprabhṛti deveśa yāvadvaiśeṣikaṃ dinam
यजमानो ह्य् अशक्तश्चेत् कुर्यान्नक्तादिकं व्रती
yajamāno hy aśaktaścet kuryānnaktādikaṃ vratī
हुत्वा विसर्जयेत् स्तुत्वा श्रीकरन्नित्यपूजनम्
hutvā visarjayet stutvā śrīkarannityapūjanam
ओं ह्रीं श्रीं श्रीधराय त्रैलोक्यमोहनाय नमः
oṃ hrīṃ śrīṃ śrīdharāya trailokyamohanāya namaḥ
इत्य् आदिमहापुराणे आग्नेये पवित्रारोहणे श्रीधरनित्यपूजाकथनं नाम त्रयस्त्रिंशोध्यायः
ity ādimahāpurāṇe āgneye pavitrārohaṇe śrīdharanityapūjākathanaṃ nāma trayastriṃśodhyāyaḥ