Chapter 34

विशेदनेन मन्त्रेण यागस्थानञ्च भूषयेत्

viśedanena mantreṇa yāgasthānañca bhūṣayet

नमो ब्रह्मण्यदेवाय श्रीधरायाव्ययात्मने

namo brahmaṇyadevāya śrīdharāyāvyayātmane

ऋग्यजुःसामरूपाय शब्ददेहाय

ṛgyajuḥsāmarūpāya śabdadehāya

विलिख्य मण्डलं सायं यागद्रव्यादि चाहरेत्

vilikhya maṇḍalaṃ sāyaṃ yāgadravyādi cāharet

प्रक्षालितकराङ्घ्रिः सन् विन्यस्यार्घ्यकरो नरः

prakṣālitakarāṅghriḥ san vinyasyārghyakaro naraḥ

अर्घ्यादिभिस्तु शिरः प्रोक्ष्य द्वारदेशादिकं यथा

arghyādibhistu śiraḥ prokṣya dvāradeśādikaṃ yathā

आरभेद् द्वारयागञ्च तोरणेशान् प्रपूजयेत्

ārabhed dvārayāgañca toraṇeśān prapūjayet

अश्वत्थोदुम्बरवटप्रक्षाः पूर्वादिगा नगाः

aśvatthodumbaravaṭaprakṣāḥ pūrvādigā nagāḥ

ऋगिन्द्रशोभनं प्रास्यां युजुर्यमसुभद्रकम्

ṛgindraśobhanaṃ prāsyāṃ yujuryamasubhadrakam

सामापश् च सुधन्वाख्यं सोमाथर्वसुहोत्रकम्

sāmāpaś ca sudhanvākhyaṃ somātharvasuhotrakam

तोरणान्तः पताकाश् च कुमुदाद्या घटद्वयम्

toraṇāntaḥ patākāś ca kumudādyā ghaṭadvayam

द्वारि द्वारि स्वनाम्नार्च्याः पूर्वे पूर्णश् च पुष्करः

dvāri dvāri svanāmnārcyāḥ pūrve pūrṇaś ca puṣkaraḥ

आनन्दनन्दनौ दक्षे वीरसेनः सुषेणकः

ānandanandanau dakṣe vīrasenaḥ suṣeṇakaḥ

सम्भवप्रभवौ सौम्ये द्वारपांश् चैव पूजयेत्

sambhavaprabhavau saumye dvārapāṃś caiva pūjayet

अस्त्रजप्तपुष्पक्षेपाद्विघ्नानुत्सार्य संविशेत्

astrajaptapuṣpakṣepādvighnānutsārya saṃviśet

भूतशुद्धिं विधायाथ विन्यस्य कृतमुद्रवः

bhūtaśuddhiṃ vidhāyātha vinyasya kṛtamudravaḥ

फट्कारान्तां शिखां जप्त्वा सर्षपान् दिक्षु निक्षिपेत्

phaṭkārāntāṃ śikhāṃ japtvā sarṣapān dikṣu nikṣipet

वासुदेवेन गोमूत्रं सङ्कर्षणेन गोमयम्

vāsudevena gomūtraṃ saṅkarṣaṇena gomayam

प्रद्युम्नेन पयस्तज्जात् दधि नारायणाद् घृतम्

pradyumnena payastajjāt dadhi nārāyaṇād ghṛtam

एकद्वित्र्यादिवाराणि घृताद्वै भागतोधिकम्

ekadvitryādivārāṇi ghṛtādvai bhāgatodhikam

घृतपात्रे तदेकत्र पञ्चगव्यमुदाहृतम्

ghṛtapātre tadekatra pañcagavyamudāhṛtam

मण्डपप्रोक्षणायैकञ्चापरम्प्राशनाय च

maṇḍapaprokṣaṇāyaikañcāparamprāśanāya ca

आनीय दशकुम्भेषु इन्द्राद्यान् लोकपान् यजेत्

ānīya daśakumbheṣu indrādyān lokapān yajet

पूज्याज्ञां श्रावयेत्तांश् च स्थातव्यं चाज्ञया हरेः

pūjyājñāṃ śrāvayettāṃś ca sthātavyaṃ cājñayā hareḥ

यागद्रव्यादि संरक्ष्य विकिरान् विकिरेत्ततः

yāgadravyādi saṃrakṣya vikirān vikirettataḥ

मूलाष्टशतसञ्जप्तान् कुशकूर्चान् हरेश् च तान्

mūlāṣṭaśatasañjaptān kuśakūrcān hareś ca tān

ऐशान्यां दिशि तत्रस्थं स्थाप्यं कुम्भञ्च वर्धनीं

aiśānyāṃ diśi tatrasthaṃ sthāpyaṃ kumbhañca vardhanīṃ

कुम्भे साङ्गं हरिं प्रार्च्य वर्धन्यामस्त्रमर्चयेत्

kumbhe sāṅgaṃ hariṃ prārcya vardhanyāmastramarcayet

प्रदक्षिणं यागगृहं वर्धन्याच्छिन्नधारया

pradakṣiṇaṃ yāgagṛhaṃ vardhanyācchinnadhārayā

सिञ्चन्नयेत्ततः कुम्भं पूजयेच्च स्थिरासने

siñcannayettataḥ kumbhaṃ pūjayecca sthirāsane

सपञ्चरत्नवस्त्राढ्यकुम्भे गन्धादिभिर्हरिम्

sapañcaratnavastrāḍhyakumbhe gandhādibhirharim

वर्धन्यां हेमगर्भायां यजेदस्त्रञ्च वामतः

vardhanyāṃ hemagarbhāyāṃ yajedastrañca vāmataḥ

तत्समीपे वास्तुलक्ष्मीं भूविनायकमर्चयेत्

tatsamīpe vāstulakṣmīṃ bhūvināyakamarcayet

स्रपनं कल्पयेद्विष्णोः सङ्क्रान्त्यादौ तथैव च

srapanaṃ kalpayedviṣṇoḥ saṅkrāntyādau tathaiva ca

पूर्णकुम्भान् नव स्थाप्य नवकोणेषु निर्ब्रणान्

pūrṇakumbhān nava sthāpya navakoṇeṣu nirbraṇān

पूर्वादिकलसेग्न्यादौ पञ्चामृतजलादिकम्

pūrvādikalasegnyādau pañcāmṛtajalādikam

दधि क्षीरं मधूष्णीदं पाद्यं स्याच्चतुरङ्गकम्

dadhi kṣīraṃ madhūṣṇīdaṃ pādyaṃ syāccaturaṅgakam

पद्मश्यामाकदूर्वाश् च विष्णुपत्नी च पाद्यकम्

padmaśyāmākadūrvāś ca viṣṇupatnī ca pādyakam

तथाष्टाङ्गार्घ्यमाख्यातं यवगन्धफलाक्षतम्

tathāṣṭāṅgārghyamākhyātaṃ yavagandhaphalākṣatam

कुशाः सिद्धार्थपुष्पानि तिला द्रव्याणि चार्हणम्

kuśāḥ siddhārthapuṣpāni tilā dravyāṇi cārhaṇam

लवङ्गकक्कोलयुते दद्यादाचमनीयकम्

lavaṅgakakkolayute dadyādācamanīyakam

स्नापयेन्मूलमन्त्रेण देवं पञ्चामृतैर् अपि

snāpayenmūlamantreṇa devaṃ pañcāmṛtair api

शुद्धोदं मध्यकुम्भेन देवमूर्ध्नि विनिःक्षिपेत्

śuddhodaṃ madhyakumbhena devamūrdhni viniḥkṣipet

कलशान्निःसृतं तोयं कूर्चाग्रं संस्पृशेन्नरः

kalaśānniḥsṛtaṃ toyaṃ kūrcāgraṃ saṃspṛśennaraḥ

शुद्धोदकेन पाद्यञ्च अर्घ्यमाचमनन्ददेत्

śuddhodakena pādyañca arghyamācamanandadet

परिमृज्य पटेनाङ्गं सवस्त्रं मण्डलं नयेत्

parimṛjya paṭenāṅgaṃ savastraṃ maṇḍalaṃ nayet

तत्राभ्यर्च्याचरेद्धोमं कुण्डादौ प्राणसंयमी

tatrābhyarcyācareddhomaṃ kuṇḍādau prāṇasaṃyamī

प्रक्षाल्य हस्तौ रेखाश् च तिस्रः पूर्वाग्रगामिनीः

prakṣālya hastau rekhāś ca tisraḥ pūrvāgragāminīḥ

दक्षिणादुत्तराश् च तिस्रश् चैवओत्तराग्रगाः

dakṣiṇāduttarāś ca tisraś caivaottarāgragāḥ

अर्घ्योदकेन सम्प्रोक्ष्य योनिमुद्राम्प्रदर्शयेत्

arghyodakena samprokṣya yonimudrāmpradarśayet

ध्यात्वाग्निरूपञ्चाग्निन्तु योन्यां कुण्डे क्षिपेन्नरः

dhyātvāgnirūpañcāgnintu yonyāṃ kuṇḍe kṣipennaraḥ

पात्राण्यासादयेत् पश्चाद्दर्भश्रुक्श्रुवकादिभिः

pātrāṇyāsādayet paścāddarbhaśrukśruvakādibhiḥ

बाहुमात्राः परिधय इध्मव्रश् चनमेव च

bāhumātrāḥ paridhaya idhmavraś canameva ca

प्रणीता प्रोक्षणीपात्रमाज्यस्थाली घृतादिकम्

praṇītā prokṣaṇīpātramājyasthālī ghṛtādikam

प्रस्थद्वयं तण्डुलानां युग्मं युग्ममधोमुखम्

prasthadvayaṃ taṇḍulānāṃ yugmaṃ yugmamadhomukham

प्रणीताप्रोक्षणीपात्रे न्यसेत् प्रागग्रगं कुशम्

praṇītāprokṣaṇīpātre nyaset prāgagragaṃ kuśam

अद्भिः पूर्यप्रणीतान्तु ध्यात्वा देवं प्रपूज्य च

adbhiḥ pūryapraṇītāntu dhyātvā devaṃ prapūjya ca

प्रणीतां स्थापयेदग्रे द्रव्याणाञ्चैव मध्यतः

praṇītāṃ sthāpayedagre dravyāṇāñcaiva madhyataḥ

प्रोक्षणीमद्भिः सम्पूर्य प्रार्च्य दक्षे तु विन्यसेत्

prokṣaṇīmadbhiḥ sampūrya prārcya dakṣe tu vinyaset

चरुञ्च श्रपयेदग्नौ ब्रह्माणं दक्षिणे न्यसेत्

caruñca śrapayedagnau brahmāṇaṃ dakṣiṇe nyaset

कुशानास्तीर्य पूर्वादौ परिधीन् स्थापयेत्ततः

kuśānāstīrya pūrvādau paridhīn sthāpayettataḥ

वैष्णवीकरणं कुर्याद् गर्भाधानादिना नरः

vaiṣṇavīkaraṇaṃ kuryād garbhādhānādinā naraḥ

गर्भाधानं पुंसवनं सीमन्तोन्नयनञ्जनिः

garbhādhānaṃ puṃsavanaṃ sīmantonnayanañjaniḥ

नामादिसमावर्तनान्तं जुहुयादष्ट चाहुतीः

nāmādisamāvartanāntaṃ juhuyādaṣṭa cāhutīḥ

पूर्णाहुतीः प्रतिकर्म श्रुचा स्रुवसुयुक्तया

pūrṇāhutīḥ pratikarma śrucā sruvasuyuktayā

कुण्डमध्ये ऋतुमतीं लक्ष्मीं सञ्चिन्त्य होमयेत्

kuṇḍamadhye ṛtumatīṃ lakṣmīṃ sañcintya homayet

कुण्डलक्ष्मीः समाख्याता प्रकृतिस्त्रिगुणात्मका

kuṇḍalakṣmīḥ samākhyātā prakṛtistriguṇātmakā

सा योनिः सर्वभूतानां विद्यामन्त्रगणस्य च

sā yoniḥ sarvabhūtānāṃ vidyāmantragaṇasya ca

विमुक्तेः कारणं वह्निः परमात्मा च मुक्तिदः

vimukteḥ kāraṇaṃ vahniḥ paramātmā ca muktidaḥ

प्राच्यां शिरः समाख्यातं बाहू कोणे व्यवस्थितौ

prācyāṃ śiraḥ samākhyātaṃ bāhū koṇe vyavasthitau

ईशानाग्नेयकोणे तु जङ्घे वायव्यनैरृते

īśānāgneyakoṇe tu jaṅghe vāyavyanairṛte

उदरं कुण्डमित्युक्तं योनिर्योनिर्विधीयते

udaraṃ kuṇḍamityuktaṃ yoniryonirvidhīyate

गुणत्रयं मेखलाः स्युर्ध्यात्वैवं समिधो दश

guṇatrayaṃ mekhalāḥ syurdhyātvaivaṃ samidho daśa

पञ्चाधिकांस्तु जुहुयात् प्रणवान्मुष्टिमुद्रया

pañcādhikāṃstu juhuyāt praṇavānmuṣṭimudrayā

पुनराघारौ जुहुयाद्वाय्वग्न्यन्तं ततः श्रपेत्

punarāghārau juhuyādvāyvagnyantaṃ tataḥ śrapet

ईशान्तं मूलमन्त्रेण आज्यभागौ तु होमयेत्

īśāntaṃ mūlamantreṇa ājyabhāgau tu homayet

उत्तरे द्वादशान्तेन दक्षिणे तेन मध्यतः

uttare dvādaśāntena dakṣiṇe tena madhyataḥ

व्याहृत्या पद्ममध्यस्थं ध्यायेद्वह्निन्तु संस्कृतम्

vyāhṛtyā padmamadhyasthaṃ dhyāyedvahnintu saṃskṛtam

वैष्णवं सप्तजिह्वं च सूर्यकोटिसमप्रभम्

vaiṣṇavaṃ saptajihvaṃ ca sūryakoṭisamaprabham

चन्द्रवक्त्रञ्च सूर्याक्षं जुहुयाच्छतमष्ट च

candravaktrañca sūryākṣaṃ juhuyācchatamaṣṭa ca

तदर्धञ्चाष्ट मूलेन अङ्गानाञ्च दशांशतः

tadardhañcāṣṭa mūlena aṅgānāñca daśāṃśataḥ