अथ षट्पञ्चाशदधिकत्रिशततमो ऽध्यायः
atha ṣaṭpañcāśadadhikatriśatatamo 'dhyāyaḥ
उणादिसिद्धरूपम्
uṇādisiddharūpam
कुमार उवाच
kumāra uvāca
उणादयो ऽभिधास्यन्ते प्रत्यया धातुतः परे
uṇādayo 'bhidhāsyante pratyayā dhātutaḥ pare
उणि कारुश् च शिल्पी स्यात् जायुर्मायुश् च पित्तकं
uṇi kāruś ca śilpī syāt jāyurmāyuś ca pittakaṃ
गोमायुर्वायुर्वेदेषु वहुलं स्युरुणादयः
gomāyurvāyurvedeṣu vahulaṃ syuruṇādayaḥ
आयुः स्वादुश् च हेत्वाद्याः किंशारुर्धान्यशूककः
āyuḥ svāduś ca hetvādyāḥ kiṃśārurdhānyaśūkakaḥ
कृकवाकुः कुक्कुटः स्याद् गुरुर्भर्ता मरुस् तथा
kṛkavākuḥ kukkuṭaḥ syād gururbhartā marus tathā
शयुश्चाजगरो ज्ञेयः स हरायुधमुच्यते
śayuścājagaro jñeyaḥ sa harāyudhamucyate
स्वरुर्वंज्ञं त्रपुरुसि समसारं फल्गुरीरितं
svarurvaṃjñaṃ trapurusi samasāraṃ phalgurīritaṃ
गृध्नश् च क्रनि किरचि मन्दिरं तिमिरं तमः
gṛdhnaś ca krani kiraci mandiraṃ timiraṃ tamaḥ
इलचि सलिलं वारि कल्याणं भण्डिलं स्मृतं
ilaci salilaṃ vāri kalyāṇaṃ bhaṇḍilaṃ smṛtaṃ
बुधो विद्वान् क्वसौ स्याच्च शिविरं गुप्तसंस्थितिः
budho vidvān kvasau syācca śiviraṃ guptasaṃsthitiḥ
ओतुर्विडालश् च तुनि अभिधानादुगादयः
oturviḍālaś ca tuni abhidhānādugādayaḥ
कर्णः कामी च गृहभूर्वास्तुर्जैवातृकः स्मृतः
karṇaḥ kāmī ca gṛhabhūrvāsturjaivātṛkaḥ smṛtaḥ
अनड्वान् वहतेर्विनि स्याज्जातौ जीवार्णवौषधं
anaḍvān vahatervini syājjātau jīvārṇavauṣadhaṃ
नौ वह्निरिननि हरिणः मृगः कामी च भाजनम्
nau vahnirinani hariṇaḥ mṛgaḥ kāmī ca bhājanam
कम्बोजो भाजनम्भाण्डं सरण्डश् च चतुष्पदः
kambojo bhājanambhāṇḍaṃ saraṇḍaś ca catuṣpadaḥ
तरुरेरण्डः सङ्घातो वरूडः साम निर्भरं
tarureraṇḍaḥ saṅghāto varūḍaḥ sāma nirbharaṃ
स्फारं प्रभूतं स्यान्नान्तप्रत्यये चीरवल्कलं
sphāraṃ prabhūtaṃ syānnāntapratyaye cīravalkalaṃ
कातरो भीरुरुग्रस्तु प्रचण्डो जवसं तृणं
kātaro bhīrurugrastu pracaṇḍo javasaṃ tṛṇaṃ
जगच्चैव तु भूर्लोको कृशानुर्ज्योतिरर्ककः
jagaccaiva tu bhūrloko kṛśānurjyotirarkakaḥ
वर्वरः कुटिलो धूर्तश् चत्वरञ्च चतुष्पथं
varvaraḥ kuṭilo dhūrtaś catvarañca catuṣpathaṃ
चीवरं भिक्षुप्रावृत्तिरादित्यो मित्र ईरितः
cīvaraṃ bhikṣuprāvṛttirādityo mitra īritaḥ
पुत्र सूनुः पिता तातः पृदाकुर्व्याघ्रवृश्चिके
putra sūnuḥ pitā tātaḥ pṛdākurvyāghravṛścike
गर्तो ऽवटो ऽथ भरतो नटो ऽपरेप्युणादयः
garto 'vaṭo 'tha bharato naṭo 'parepyuṇādayaḥ
इत्य् आग्नेये महापुराणे व्याकरणे उणादिसिद्धरूपं नाम षत्पञ्चाशटधिकत्रिशततमो ऽध्यायः
ity āgneye mahāpurāṇe vyākaraṇe uṇādisiddharūpaṃ nāma ṣatpañcāśaṭadhikatriśatatamo 'dhyāyaḥ