Chapter 370

उक्तानि यममार्गाणि वक्ष्ये ऽथ मरणे नृणां

uktāni yamamārgāṇi vakṣye 'tha maraṇe nṛṇāṃ

ऊष्मा प्रकुपितः काये तीव्रवायुसमीरितः

ūṣmā prakupitaḥ kāye tīvravāyusamīritaḥ

शरीरमुपरुध्याथ कृत्स्नान्दोषान्रुणद्धि वै

śarīramuparudhyātha kṛtsnāndoṣānruṇaddhi vai

छिनत्ति प्राणस्थानानि पुनर्मर्माणि चैव हि

chinatti prāṇasthānāni punarmarmāṇi caiva hi

शैत्यात् प्रकुपितो वायुश्छिद्रमन्विष्यते ततः

śaityāt prakupito vāyuśchidramanviṣyate tataḥ

द्वे नेत्रे द्वौ तथा कर्णौ द्वौ तु नासापुटौ तथा

dve netre dvau tathā karṇau dvau tu nāsāpuṭau tathā

ऊर्ध्वन्तु सप्त च्छिद्राणि अष्टमं वदनं तथा

ūrdhvantu sapta cchidrāṇi aṣṭamaṃ vadanaṃ tathā

एतैः प्राणो विनिर्याति प्रायशः शुभकर्मणां

etaiḥ prāṇo viniryāti prāyaśaḥ śubhakarmaṇāṃ

अधः पायुरुपस्थञ्च अनेनाशुभकारिणां

adhaḥ pāyurupasthañca anenāśubhakāriṇāṃ

मूर्धानं योगिनो भित्त्वा जीवो यात्यथ चेच्छया

mūrdhānaṃ yogino bhittvā jīvo yātyatha cecchayā

अन्तकाले तु सम्प्राप्रे प्राणे ऽपानमुपस्थिते

antakāle tu samprāpre prāṇe 'pānamupasthite

तमसा संवृते ज्ञाने संवृतेषु च मर्मसु

tamasā saṃvṛte jñāne saṃvṛteṣu ca marmasu

स जिवो नाभ्यधिष्टानश्चाल्यते मातरिश्वना

sa jivo nābhyadhiṣṭānaścālyate mātariśvanā

बाध्यमाणश्चानयते अष्टाङ्गाः प्राणवृत्तिकाः

bādhyamāṇaścānayate aṣṭāṅgāḥ prāṇavṛttikāḥ

च्यवन्तं जायमानं वा प्रविशन्तञ्च योनिषु

cyavantaṃ jāyamānaṃ vā praviśantañca yoniṣu

प्रपश्यन्ति च तं सिद्धा देवा दिव्येन चक्षुपा

prapaśyanti ca taṃ siddhā devā divyena cakṣupā

गृह्णाति तत्क्षणाद्योगे शरीरञ्चातिवाहिकम्

gṛhṇāti tatkṣaṇādyoge śarīrañcātivāhikam

आकाशवायुतेजांसि विग्रहादूर्ध्वगामिनः

ākāśavāyutejāṃsi vigrahādūrdhvagāminaḥ

जलं मही च पञ्चत्वमापन्नः पुरुषः स्मृतः

jalaṃ mahī ca pañcatvamāpannaḥ puruṣaḥ smṛtaḥ

आतिवाहिकदेहन्तु यमदूता नयन्ति तं

ātivāhikadehantu yamadūtā nayanti taṃ

याम्यं मार्गं महाघोरं षडशीतिसहस्रकम्

yāmyaṃ mārgaṃ mahāghoraṃ ṣaḍaśītisahasrakam

अन्नोदकं नीयमानो बान्धवैर् दत्तमश्नुते

annodakaṃ nīyamāno bāndhavair dattamaśnute

यमं दृष्ट्वा यमोक्तेन चित्रगुप्तेन चेरितान्

yamaṃ dṛṣṭvā yamoktena citraguptena ceritān

प्राप्नोति नरकान्रौद्रान्धर्मी शुभपथैर् दिवम्

prāpnoti narakānraudrāndharmī śubhapathair divam

भुज्यन्ते पापिभिर्वक्ष्ये नरकांस्ताश् च यातनाः

bhujyante pāpibhirvakṣye narakāṃstāś ca yātanāḥ

अष्टाविंशतिरेवाधःक्षितेर्नरककोटयः

aṣṭāviṃśatirevādhaḥkṣiternarakakoṭayaḥ

सप्तमस्य तलस्यान्ते घोरे तमसि संस्थिताः

saptamasya talasyānte ghore tamasi saṃsthitāḥ

घोराख्या प्रथमाकोटिः सुघोरा तदधःस्थिता

ghorākhyā prathamākoṭiḥ sughorā tadadhaḥsthitā

अतिघोरा महाघोरा घोररूपा च पञ्चमी

atighorā mahāghorā ghorarūpā ca pañcamī

षष्ठी तरलताराख्या सप्तमी च भयानका

ṣaṣṭhī taralatārākhyā saptamī ca bhayānakā

भयोत्कटा कालरात्री महाचण्डा च चण्डया

bhayotkaṭā kālarātrī mahācaṇḍā ca caṇḍayā

कोलाहला प्रचण्डाख्या पद्मा नरकनायिका

kolāhalā pracaṇḍākhyā padmā narakanāyikā

पद्मावती भीषणा च भीमा चैव करालिका

padmāvatī bhīṣaṇā ca bhīmā caiva karālikā

विकराला महावज्रा त्रिकोणा पञ्चकोणिका

vikarālā mahāvajrā trikoṇā pañcakoṇikā

सदीर्घा वर्तुला सप्तभूमा चैव सुभूमिका

sadīrghā vartulā saptabhūmā caiva subhūmikā

दीप्तमायाष्टाविंशतयः कोटयः पापिदुःखदाः

dīptamāyāṣṭāviṃśatayaḥ koṭayaḥ pāpiduḥkhadāḥ

अष्टाविंशतिकोटीनां पञ्च पञ्च च नायकाः

aṣṭāviṃśatikoṭīnāṃ pañca pañca ca nāyakāḥ

रौरवाद्याः शतञ्चैकं चत्वारिंशच्चतुष्टयं

rauravādyāḥ śatañcaikaṃ catvāriṃśaccatuṣṭayaṃ

तामिश्रमन्धतामिश्रं महारौरवरौरवौ

tāmiśramandhatāmiśraṃ mahārauravarauravau

असिपत्रं वनञ्चैव लोहभारं तथैव च

asipatraṃ vanañcaiva lohabhāraṃ tathaiva ca

नरकं कालसूत्रञ्च महानरकमेव व

narakaṃ kālasūtrañca mahānarakameva va

सञ्जीवनं महावीचि तपनं सम्प्रतापनं

sañjīvanaṃ mahāvīci tapanaṃ sampratāpanaṃ

सङ्घातञ्च सकाकोलं कुद्मलं पूतिमृत्तिकं

saṅghātañca sakākolaṃ kudmalaṃ pūtimṛttikaṃ

लोहशङ्कुमृजीषञ्च प्रधानं शाल्मलीं नदीम्

lohaśaṅkumṛjīṣañca pradhānaṃ śālmalīṃ nadīm

नरकान्विद्धि कोटीशनागन्वै घोरदर्शनान्

narakānviddhi koṭīśanāganvai ghoradarśanān

पात्यन्ते पापकर्माण एकैकस्मिन्बहुष्वपि

pātyante pāpakarmāṇa ekaikasminbahuṣvapi

मार्जारोलूकगोमायुगृघ्रादिवदनाश् च ते

mārjārolūkagomāyugṛghrādivadanāś ca te

तैलद्रोण्यां नरं क्षिप्त्वा ज्वालयन्ति हुताशनं

tailadroṇyāṃ naraṃ kṣiptvā jvālayanti hutāśanaṃ

अम्बरीषेषु चैवान्यांस्ताम्रपात्रेषु चापरान्

ambarīṣeṣu caivānyāṃstāmrapātreṣu cāparān

अयःपात्रेषु चैवान्यान् बहुवह्निकणेषु च

ayaḥpātreṣu caivānyān bahuvahnikaṇeṣu ca

शूलाग्रारोपिताश्चान्ये छिद्यन्ते नरके ऽपरे

śūlāgrāropitāścānye chidyante narake 'pare

ताड्यन्ते च कशाभिस्तु भोज्यन्ते चाप्ययोगुडान्

tāḍyante ca kaśābhistu bhojyante cāpyayoguḍān

यमदूतैर् नराः पांशून्विष्ठारक्तकफादिकान्

yamadūtair narāḥ pāṃśūnviṣṭhāraktakaphādikān

तप्तं मद्यं पाययन्ति पाटयन्ति पुनर्नरान्

taptaṃ madyaṃ pāyayanti pāṭayanti punarnarān

यन्त्रेषु पीडयन्ति स्म भक्ष्यन्ते वायसादिभिः

yantreṣu pīḍayanti sma bhakṣyante vāyasādibhiḥ

तैलेनोष्णेन सिच्यन्ते छिद्यन्ते नैकघा शिरः

tailenoṣṇena sicyante chidyante naikaghā śiraḥ

हा तातेति क्रन्दमानाः स्वकन्निदन्ति कर्म ते

hā tāteti krandamānāḥ svakannidanti karma te

महापातकजान्घोरान्नरकान्प्राप्य गर्हितान्

mahāpātakajānghorānnarakānprāpya garhitān

कर्मक्षयात्प्रजायन्ते महापातकिनस्त्विह

karmakṣayātprajāyante mahāpātakinastviha

मृगश्वशूकरोष्ट्राणां ब्रह्महा योनिमृच्छति

mṛgaśvaśūkaroṣṭrāṇāṃ brahmahā yonimṛcchati

खरपुक्कशम्लेच्छानां मद्यपः स्वर्णहार्यपि

kharapukkaśamlecchānāṃ madyapaḥ svarṇahāryapi

कृमिकीटपतङ्गत्वं गुरुगस्तृणगुल्मतां

kṛmikīṭapataṅgatvaṃ gurugastṛṇagulmatāṃ

ब्रह्महा क्षयरोगी स्यात् सुरापः श्यावदन्तकः

brahmahā kṣayarogī syāt surāpaḥ śyāvadantakaḥ

स्वर्णहारी तु कुनखी दुश् चर्मा गुरुतल्पगः

svarṇahārī tu kunakhī duś carmā gurutalpagaḥ

यो येन संस्पृशत्येषां स तल्लिङ्गो ऽभिजायते

yo yena saṃspṛśatyeṣāṃ sa talliṅgo 'bhijāyate

अन्नहर्ता मायावी स्यान्मूको वागपहारकः

annahartā māyāvī syānmūko vāgapahārakaḥ

धान्यं हृत्वातिरिक्ताङ्गः पिशुनः पूतिनासिकः

dhānyaṃ hṛtvātiriktāṅgaḥ piśunaḥ pūtināsikaḥ

तैलहृत्तैलपायी स्यात् पूतिवक्त्रस्तु सूचकः

tailahṛttailapāyī syāt pūtivaktrastu sūcakaḥ

परस्य योषितं हृत्वा ब्रह्मस्वमपहृत्य च

parasya yoṣitaṃ hṛtvā brahmasvamapahṛtya ca

अरण्ये निर्जने देशे जायते ब्रह्मराक्षसः

araṇye nirjane deśe jāyate brahmarākṣasaḥ

रत्नहारी हीनजातिर्गन्धान् छुछुन्दरी शुभान्

ratnahārī hīnajātirgandhān chuchundarī śubhān

पत्रं शाकं शिखी हृत्वा मुखरो धान्यहारकः

patraṃ śākaṃ śikhī hṛtvā mukharo dhānyahārakaḥ

अजः पशुंपयः काको यानमुष्ट्रः फलं कपिः

ajaḥ paśuṃpayaḥ kāko yānamuṣṭraḥ phalaṃ kapiḥ

मधु दंशः फलं गृध्रो गृहकाक उपस्करं

madhu daṃśaḥ phalaṃ gṛdhro gṛhakāka upaskaraṃ

शिवत्री वस्त्रं सारसञ्च झल्ली लवणहारकः

śivatrī vastraṃ sārasañca jhallī lavaṇahārakaḥ

उक्त आध्यात्मिकस्तापः शस्त्राद्यैर् आधिभौतिकः

ukta ādhyātmikastāpaḥ śastrādyair ādhibhautikaḥ

ग्रहाग्निदेवपीडाद्यैर् आधिकैविक ईरितः

grahāgnidevapīḍādyair ādhikaivika īritaḥ

त्रिथा तापं हि संसारं ज्ञानयोगाद्विनाशयेत्

trithā tāpaṃ hi saṃsāraṃ jñānayogādvināśayet