अथोनचत्वारिंशो ऽध्यायः
athonacatvāriṃśo 'dhyāyaḥ
भूपरिग्रहविधानं
bhūparigrahavidhānaṃ
हयग्रीव उवाच
hayagrīva uvāca
विष्ण्वादीनां प्रतिष्ठादि वक्ष्ये ब्रह्मन् शृणुष्व मे
viṣṇvādīnāṃ pratiṣṭhādi vakṣye brahman śṛṇuṣva me
प्रोक्तानि पञ्चरातराणि सप्तरात्राणि वै मया
proktāni pañcarātarāṇi saptarātrāṇi vai mayā
व्यस्तानि मुनिभिर्लोके पञ्चविंशतिसङ्ख्यया
vyastāni munibhirloke pañcaviṃśatisaṅkhyayā
हयशीर्षं तन्त्रमाद्यं तन्त्रं त्रैलोक्यमोहनं
hayaśīrṣaṃ tantramādyaṃ tantraṃ trailokyamohanaṃ
वैभवं पौष्करं तन्त्रं प्रह्रादङ्गार्ग्यगालवं
vaibhavaṃ pauṣkaraṃ tantraṃ prahrādaṅgārgyagālavaṃ
नारदीयञ्च सम्प्रश्नं शाण्डिल्यं वैश्वकं तथा
nāradīyañca sampraśnaṃ śāṇḍilyaṃ vaiśvakaṃ tathā
सत्योक्तं शौनकं तन्त्रं वासिष्ठं ज्ञानसागरं
satyoktaṃ śaunakaṃ tantraṃ vāsiṣṭhaṃ jñānasāgaraṃ
स्वायम्भुवं कपिलञ्च तार्क्षं नारायणीयकं
svāyambhuvaṃ kapilañca tārkṣaṃ nārāyaṇīyakaṃ
आत्रेयं नारसिंहाख्यमानन्दाख्यं तथारुणं
ātreyaṃ nārasiṃhākhyamānandākhyaṃ tathāruṇaṃ
बौधायनं तथार्षं तु विश्वोक्तं तस्य सारतः
baudhāyanaṃ tathārṣaṃ tu viśvoktaṃ tasya sārataḥ
प्रतिष्ठां हि द्विजः कुर्यान्मध्यदेशादिसम्भवः
pratiṣṭhāṃ hi dvijaḥ kuryānmadhyadeśādisambhavaḥ
नकच्छदेशसम्भूतः कावेरीकोङ्कणोद्गतः
nakacchadeśasambhūtaḥ kāverīkoṅkaṇodgataḥ
कामरूपकलिङ्गोप्त्यः काञ्चीकाश्मीरकोशलः
kāmarūpakaliṅgoptyaḥ kāñcīkāśmīrakośalaḥ
आकाशवायुतेजोम्बु भूरेताः पञ्च रात्रयः
ākāśavāyutejombu bhūretāḥ pañca rātrayaḥ
अचैतन्यास्तमोद्रिक्ताः पञ्चरात्रविवर्जितं
acaitanyāstamodriktāḥ pañcarātravivarjitaṃ
ब्रह्माहं विष्णुरमल इति विद्यात्स देशिकः
brahmāhaṃ viṣṇuramala iti vidyātsa deśikaḥ
सर्वलक्षणहीणोपि स गुरुस्तन्त्रपारगः
sarvalakṣaṇahīṇopi sa gurustantrapāragaḥ
नगराभिमुखाः स्थाप्या देवा न च पराङ्मुखाः
nagarābhimukhāḥ sthāpyā devā na ca parāṅmukhāḥ
कुरुक्षेत्रे गयादौ च नदीनान्तु समीपतः
kurukṣetre gayādau ca nadīnāntu samīpataḥ
ब्रह्मा मध्ये तु नगरे पूर्वे शक्रस्य शोभनं
brahmā madhye tu nagare pūrve śakrasya śobhanaṃ
अग्नावग्नेश् च मातॄणां भूतानाञ्च यमस्य च
agnāvagneś ca mātṝṇāṃ bhūtānāñca yamasya ca
दक्षिणे चण्डिकायाश् च पितृदैत्यादिकस्य च
dakṣiṇe caṇḍikāyāś ca pitṛdaityādikasya ca
वैरृते मन्दिरं कुर्यात् वरुणाददेश् च वारुणे
vairṛte mandiraṃ kuryāt varuṇādadeś ca vāruṇe
वायोर् नागस्य वायव्ये सौम्ये यक्षगुहस्य च
vāyor nāgasya vāyavye saumye yakṣaguhasya ca
चण्डीशस्य महेशस्य ऐशे विष्णोश् च सर्वशः
caṇḍīśasya maheśasya aiśe viṣṇoś ca sarvaśaḥ
पूर्वदेवकुलं पीड्य प्रासादं स्वल्पकं त्वथ
pūrvadevakulaṃ pīḍya prāsādaṃ svalpakaṃ tvatha
समं वाप्यधिकं वापि न कर्तव्यं विजानता
samaṃ vāpyadhikaṃ vāpi na kartavyaṃ vijānatā
उभयोर्द्विगुणां सीमां त्यक्त्वा चोच्छ्रयसम्मितां
ubhayordviguṇāṃ sīmāṃ tyaktvā cocchrayasammitāṃ
प्रासादं कारयेदन्यं नोभयं पीडयेद्बुधः
prāsādaṃ kārayedanyaṃ nobhayaṃ pīḍayedbudhaḥ
भूमौ तु शोधितायां तु कुर्याद्भुमिपरिग्रहं
bhūmau tu śodhitāyāṃ tu kuryādbhumiparigrahaṃ
प्राकारसीमापर्यन्तं ततो भुतबलिं हरेत्
prākārasīmāparyantaṃ tato bhutabaliṃ haret
माषं हरिद्राचूर्णन्तु सलाजं दधिसक्तुभिः
māṣaṃ haridrācūrṇantu salājaṃ dadhisaktubhiḥ
अष्टाक्षरेण सक्तूंश् च पातायित्वाष्टदिक्षु च
aṣṭākṣareṇa saktūṃś ca pātāyitvāṣṭadikṣu ca
राक्षसाश् च पिशाचाश् च येस्मिंस्तिष्ठन्ति भूतले
rākṣasāś ca piśācāś ca yesmiṃstiṣṭhanti bhūtale
सर्वे ते व्यपगच्छन्तु स्थानं कुर्यामहं हरेः
sarve te vyapagacchantu sthānaṃ kuryāmahaṃ hareḥ
हलेन वाहयित्वा गां गोभिश् चैवावदारयेत्
halena vāhayitvā gāṃ gobhiś caivāvadārayet
प्रमाण्वष्टकेनैव त्रसरेणुः प्रकीर्त्यते ॥19
pramāṇvaṣṭakenaiva trasareṇuḥ prakīrtyate //19
तैर् अष्टभिस्तु बालाग्रं लिख्या तैर् अष्टभिर्मता
tair aṣṭabhistu bālāgraṃ likhyā tair aṣṭabhirmatā
ताभिर्यूकाष्टभिः ख्याता ताश्चाष्टौ यवमध्यमः
tābhiryūkāṣṭabhiḥ khyātā tāścāṣṭau yavamadhyamaḥ
यवाष्टकैर् अङ्गुलं स्याच्चतुर्विंशाङ्गुलः करः
yavāṣṭakair aṅgulaṃ syāccaturviṃśāṅgulaḥ karaḥ
चतुरङ्गुलसंयुक्तः स हस्तः पद्महस्तकः
caturaṅgulasaṃyuktaḥ sa hastaḥ padmahastakaḥ
इत्य् आदिमहापुराणे आग्नेये प्रतिष्ठायां भूपरिग्रहो नामोनचत्वारिंशोध्यायः ॥
ity ādimahāpurāṇe āgneye pratiṣṭhāyāṃ bhūparigraho nāmonacatvāriṃśodhyāyaḥ ||
