Chapter 53

लिङ्गादिलक्षणं वक्ष्ये कमलोद्भव तच्छृणु

liṅgādilakṣaṇaṃ vakṣye kamalodbhava tacchṛṇu

दैर्घ्यार्धं वसुभिर्भक्त्वा त्यक्त्वा भागत्रयं ततः

dairghyārdhaṃ vasubhirbhaktvā tyaktvā bhāgatrayaṃ tataḥ

विष्कम्भं भूतभागैस्तु चतुरस्रन्तु कारयेत्

viṣkambhaṃ bhūtabhāgaistu caturasrantu kārayet

आयामं मूर्तिभिर्भक्त्वा एकद्वित्रिक्रमान् न्यसेत्

āyāmaṃ mūrtibhirbhaktvā ekadvitrikramān nyaset

ब्रह्मविष्णुशिवांशेषु वर्धमानोयमुच्यते

brahmaviṣṇuśivāṃśeṣu vardhamānoyamucyate

चतुरस्रेस्य वर्णार्धं गुह्यकोणेषु लाञ्छयेत्

caturasresya varṇārdhaṃ guhyakoṇeṣu lāñchayet

अष्टाग्रं वैष्णवं भागं सिध्यत्येव न संशयः

aṣṭāgraṃ vaiṣṇavaṃ bhāgaṃ sidhyatyeva na saṃśayaḥ

षोडशास्रं ततः कुर्याद्द्वात्रिंशास्रं ततः पुनः

ṣoḍaśāsraṃ tataḥ kuryāddvātriṃśāsraṃ tataḥ punaḥ

चतुःषष्ट्यस्रकं कृत्वा वर्तुलं साधयेत्ततः

catuḥṣaṣṭyasrakaṃ kṛtvā vartulaṃ sādhayettataḥ

कर्तयेदथ लिङ्गस्य शिरो वै देशिकोत्तमः

kartayedatha liṅgasya śiro vai deśikottamaḥ

विस्तारमथ लिङ्गस्य अष्टधा संविभाजयेत्

vistāramatha liṅgasya aṣṭadhā saṃvibhājayet

भागार्धार्धन्तु सन्त्यज्य च्छत्राकारं शिरो भवेत्

bhāgārdhārdhantu santyajya cchatrākāraṃ śiro bhavet

त्रिषु भागेषु सदृशमायामं यस्य चिस्तरः

triṣu bhāgeṣu sadṛśamāyāmaṃ yasya cistaraḥ

तद्विभागसमं लिङ्गं सर्वकामफलप्रदं

tadvibhāgasamaṃ liṅgaṃ sarvakāmaphalapradaṃ

दैर्घ्यस्य तु चतुर्थेन विष्कम्भं देवपूजिते

dairghyasya tu caturthena viṣkambhaṃ devapūjite

सर्वेषामेव लिङ्गानां लक्षणं शृणु साम्प्रतं

sarveṣāmeva liṅgānāṃ lakṣaṇaṃ śṛṇu sāmprataṃ

मध्यसूत्रं समासाद्य ब्रह्मरुद्रान्तिकं बुधः

madhyasūtraṃ samāsādya brahmarudrāntikaṃ budhaḥ

षोडशाङ्गुललिङ्गस्य षड्भागैर् भाजितो यथा

ṣoḍaśāṅgulaliṅgasya ṣaḍbhāgair bhājito yathā

तद्वैयमनसूत्राभ्यां मानमन्तरमुच्यते

tadvaiyamanasūtrābhyāṃ mānamantaramucyate

यवाष्टमुत्तरे कार्यं शेषाणां यवहानितः

yavāṣṭamuttare kāryaṃ śeṣāṇāṃ yavahānitaḥ

अधोभागं त्रिधा कृत्वा त्वर्धमेकं परित्यजेत्

adhobhāgaṃ tridhā kṛtvā tvardhamekaṃ parityajet

अष्टधा तद्द्वयं कृत्वा ऊर्ध्वभागत्र्यं त्यजेत्

aṣṭadhā taddvayaṃ kṛtvā ūrdhvabhāgatryaṃ tyajet

ऊर्ध्वञ्च पञ्चमाद्भागाद् भ्राम्य रेखां प्रलम्बयेत्

ūrdhvañca pañcamādbhāgād bhrāmya rekhāṃ pralambayet

भागमेकं परित्यज्य सङ्गं कारयेत्तयोः

bhāgamekaṃ parityajya saṅgaṃ kārayettayoḥ

एतत् साधारणं प्रोक्तं लिङ्गानां लक्षणं मया

etat sādhāraṇaṃ proktaṃ liṅgānāṃ lakṣaṇaṃ mayā

सर्वसाधारणं वक्ष्ये पिण्डिकान्तान्निबोध मे

sarvasādhāraṇaṃ vakṣye piṇḍikāntānnibodha me

ब्रह्मभागप्रवेशञ्च ज्ञात्वा लिङ्गस्य चोच्छ्रयं

brahmabhāgapraveśañca jñātvā liṅgasya cocchrayaṃ

न्यसेद् ब्रह्मशिलां विद्वान् सम्यक्कर्मशिलोपरि

nyased brahmaśilāṃ vidvān samyakkarmaśilopari

तथा सुमुच्छ्रयं ज्ञात्वा पिण्डिकां प्रविभाजयेत्

tathā sumucchrayaṃ jñātvā piṇḍikāṃ pravibhājayet

द्विभागमुच्छ्रितं पीठं विस्तारं लिङ्गसम्मितम्

dvibhāgamucchritaṃ pīṭhaṃ vistāraṃ liṅgasammitam

त्रिभागं मध्यतः खातं कृत्वा पीठं विभाजयेत्

tribhāgaṃ madhyataḥ khātaṃ kṛtvā pīṭhaṃ vibhājayet

स्वमानार्धत्रिभागेण बाहुल्यं परिकल्पयेत्

svamānārdhatribhāgeṇa bāhulyaṃ parikalpayet

बाहुल्यस्य त्रिभागेण मेखलामथ कल्पयेत्

bāhulyasya tribhāgeṇa mekhalāmatha kalpayet

खातं स्यान्मेखलातुल्यं क्रमान्निम्नन्तु कारयेत्

khātaṃ syānmekhalātulyaṃ kramānnimnantu kārayet

मेखलाषोडशांशेन खातं वा तत्प्रमाणज्ञः

mekhalāṣoḍaśāṃśena khātaṃ vā tatpramāṇajñaḥ

उच्छ्रायं तस्य पीठस्य विकाराङ्गं तु कारयेत्

ucchrāyaṃ tasya pīṭhasya vikārāṅgaṃ tu kārayet

भूमौ प्रविष्टमेकं तु भागैकेन पिण्डिका

bhūmau praviṣṭamekaṃ tu bhāgaikena piṇḍikā

कण्ठं भागैस्त्रिभिः कार्यं भागेनैकेन पट्टिका

kaṇṭhaṃ bhāgaistribhiḥ kāryaṃ bhāgenaikena paṭṭikā

द्यंगेन चोर्ध्वपट्टन्तु एकांशाः शेषपट्टिका

dyaṃgena cordhvapaṭṭantu ekāṃśāḥ śeṣapaṭṭikā

भागं भागं प्रविष्टन्तु यावत् कण्ठं ततः पुनः

bhāgaṃ bhāgaṃ praviṣṭantu yāvat kaṇṭhaṃ tataḥ punaḥ

निर्गमं भागमेकं तु यावद्वै शेषपट्टिका

nirgamaṃ bhāgamekaṃ tu yāvadvai śeṣapaṭṭikā

प्रणालस्य त्रिभागेन निर्गमस्तु त्रिभागतः

praṇālasya tribhāgena nirgamastu tribhāgataḥ

मूलेङ्गुल्यग्रविस्तारमग्रे त्र्यंशेन चार्धतः

mūleṅgulyagravistāramagre tryaṃśena cārdhataḥ

ईषन्निम्नन्तु कुर्वीत खातं तच्चोत्तरेण वै

īṣannimnantu kurvīta khātaṃ taccottareṇa vai