अथ द्व्यशीतितमो ऽध्यायः
atha dvyaśītitamo 'dhyāyaḥ
संस्कारदीक्षाकथनं
saṃskāradīkṣākathanaṃ
ईश्वर उवाच
īśvara uvāca
वक्ष्ये संस्कारदीक्षायां विधानं शृणु षण्मुख
vakṣye saṃskāradīkṣāyāṃ vidhānaṃ śṛṇu ṣaṇmukha
आवाहयेन्महेशस्य वह्निस्थस्य शिरो हृदि
āvāhayenmaheśasya vahnisthasya śiro hṛdi
संश्लिष्टौ तौ समभ्यर्च्य सन्तर्प्य हृदयात्मना
saṃśliṣṭau tau samabhyarcya santarpya hṛdayātmanā
तयोः सन्निधये दद्यात्तेनैवाहुतिपञ्चकं
tayoḥ sannidhaye dadyāttenaivāhutipañcakaṃ
कुसुमेनास्त्रलिप्तेन ताडयेत्तं हृदा शिशुं
kusumenāstraliptena tāḍayettaṃ hṛdā śiśuṃ
प्रस्फुरत्तारकाकारं चैतन्यं तत्र भावयेत्
prasphurattārakākāraṃ caitanyaṃ tatra bhāvayet
प्रविश्य तत्र हुङ्कारमुक्तं रेचकयोगतः
praviśya tatra huṅkāramuktaṃ recakayogataḥ
संहारिण्या तदाकृष्य पूरकेण हृदि न्यसेत्
saṃhāriṇyā tadākṛṣya pūrakeṇa hṛdi nyaset
ततो वागीश्वरीयौनौ मुद्रयोद्भवसञ्ज्ञया
tato vāgīśvarīyaunau mudrayodbhavasañjñayā
हृत्सम्पुटितमन्त्रेण रेचकेन विनिक्षिपेत्
hṛtsampuṭitamantreṇa recakena vinikṣipet
ओं हां हां हां आत्मने नमः
oṃ hāṃ hāṃ hāṃ ātmane namaḥ
जाज्वल्यमाने निर्धूमे जुहुयादिष्टसिद्धये
jājvalyamāne nirdhūme juhuyādiṣṭasiddhaye
अप्रवृद्धे सधूमे तु होमो वह्नौ न सिद्ध्यति
apravṛddhe sadhūme tu homo vahnau na siddhyati
स्निग्धः प्रदक्षिणावर्तः सुगन्धिः शस्यते ऽनलः
snigdhaḥ pradakṣiṇāvartaḥ sugandhiḥ śasyate 'nalaḥ
विपरीतस्फुलिङ्गी च भूमिस्पर्शः प्रशस्यते
viparītasphuliṅgī ca bhūmisparśaḥ praśasyate
इत्येवमादिभिश्चिह्नैर् हुत्वा शिष्यस्य कल्मषं
ityevamādibhiścihnair hutvā śiṣyasya kalmaṣaṃ
पापभक्षणहोमेन दहेद्वा तं भवात्मना
pāpabhakṣaṇahomena dahedvā taṃ bhavātmanā
द्विजत्वापादनार्थाय तथा रुद्रांशभावने
dvijatvāpādanārthāya tathā rudrāṃśabhāvane
आहारवीजसंशुद्धौ गर्भाधानाय संस्थितौ
āhāravījasaṃśuddhau garbhādhānāya saṃsthitau
सीमन्ते जन्मतो नामकरणाय च होमयेत्
sīmante janmato nāmakaraṇāya ca homayet
शतानि पञ्च मूलेन वौषडादिदशांशतः
śatāni pañca mūlena vauṣaḍādidaśāṃśataḥ
शिथिलीभूतबन्धस्य शक्तावुत्कर्षणं च यत्
śithilībhūtabandhasya śaktāvutkarṣaṇaṃ ca yat
आत्मनो रुद्रपुत्त्रत्वे गर्भाधानं तदुच्यते
ātmano rudraputtratve garbhādhānaṃ taducyate
स्वान्तत्र्यात्मगुणव्यक्तिरिह पुंसवनं मतं
svāntatryātmaguṇavyaktiriha puṃsavanaṃ mataṃ
मायात्मनोर्विवेकेन ज्ञानं सीमन्तवर्धनं
māyātmanorvivekena jñānaṃ sīmantavardhanaṃ
शिवादितत्त्वशुद्धेस्तु स्वीकारो जननं मतं
śivāditattvaśuddhestu svīkāro jananaṃ mataṃ
बोधनं यच्छिवत्वेन शिवत्वार्हस्य नो मतं
bodhanaṃ yacchivatvena śivatvārhasya no mataṃ
संहारमुद्रयात्मानं स्फुरद्वह्निकणोपमं
saṃhāramudrayātmānaṃ sphuradvahnikaṇopamaṃ
विदधीत समादाय निजे हृदयपङ्कजे
vidadhīta samādāya nije hṛdayapaṅkaje
ततः कुम्भयोगेन मूलमन्त्रमुदीरयेत्
tataḥ kumbhayogena mūlamantramudīrayet
कुर्यात् समवशीभावं तदा च शिवयोर्हृदि
kuryāt samavaśībhāvaṃ tadā ca śivayorhṛdi
ब्रह्मादिकारणात्यागक्रमाद्रेचकयोगतः
brahmādikāraṇātyāgakramādrecakayogataḥ
नीत्वा शिवान्तमात्मानमादायोद्भवमुद्रया
nītvā śivāntamātmānamādāyodbhavamudrayā
हृत्सम्पुटितमन्त्रेण रेचकेन विधानवित्
hṛtsampuṭitamantreṇa recakena vidhānavit
शिष्यस्य हृदयाम्भोजकर्णिकायां विनिक्षिपेत्
śiṣyasya hṛdayāmbhojakarṇikāyāṃ vinikṣipet
पूजां शिवस्य वह्नेश् च गुरुः कुर्यात्तदोचितां
pūjāṃ śivasya vahneś ca guruḥ kuryāttadocitāṃ
प्रणतिञ्चात्मने शिष्यं समयान् श्रावयेत्तथा
praṇatiñcātmane śiṣyaṃ samayān śrāvayettathā
देवं न निन्देच्छास्त्राणि निर्माल्यादि न लङ्घयेत्
devaṃ na nindecchāstrāṇi nirmālyādi na laṅghayet
शिवाग्निगुरुपूजा च कर्तव्या जीवितावधि
śivāgnigurupūjā ca kartavyā jīvitāvadhi
बालबालिशवृद्धस्त्रीभोगभुग्व्याधितात्मनां
bālabāliśavṛddhastrībhogabhugvyādhitātmanāṃ
यथाशक्ति ददीतार्थं समर्थस्य समग्रकान्
yathāśakti dadītārthaṃ samarthasya samagrakān
भूताङ्गानि जटाभस्मदण्डकौपीनसंयमान्
bhūtāṅgāni jaṭābhasmadaṇḍakaupīnasaṃyamān
ईशानाद्यैर् हृदाद्यैर् वा परिजप्य यथाक्रमात्
īśānādyair hṛdādyair vā parijapya yathākramāt
स्वाहान्तसंहितमन्त्रैः पात्रेष्वारोप्य पूर्ववत्
svāhāntasaṃhitamantraiḥ pātreṣvāropya pūrvavat
सम्पादितद्रुतं हुत्वा स्थण्डिलेशाय दर्शयेत्
sampāditadrutaṃ hutvā sthaṇḍileśāya darśayet
रक्षणाय घटाधस्तादारोप्य क्षणमात्रकं
rakṣaṇāya ghaṭādhastādāropya kṣaṇamātrakaṃ
शिवादाज्ञां समादाय ददीत यतिने गुरुः
śivādājñāṃ samādāya dadīta yatine guruḥ
एवं समयदीक्षायां विशिष्टायां विशेषतः
evaṃ samayadīkṣāyāṃ viśiṣṭāyāṃ viśeṣataḥ
वह्निहोमागमज्ञानयोग्यः सञ्जायते शिश्रुः
vahnihomāgamajñānayogyaḥ sañjāyate śiśruḥ
इत्य् आदिमहापुराणे आग्नेये समयदीक्षाकथनं नाम द्व्यशीतितमो ऽध्यायः ॥
ity ādimahāpurāṇe āgneye samayadīkṣākathanaṃ nāma dvyaśītitamo 'dhyāyaḥ ||