अथ पञ्चाशीतितमो ऽध्यायः
atha pañcāśītitamo 'dhyāyaḥ
प्रतिष्ठाकलाशोधनोक्तिः
pratiṣṭhākalāśodhanoktiḥ
ईश्वर उवाच
īśvara uvāca
तत्त्वयोरथ सन्धानं कुर्याच्छुद्धविशुद्धयोः
tattvayoratha sandhānaṃ kuryācchuddhaviśuddhayoḥ
ह्रस्वदीर्घप्रयोगेण नादनादान्तसङ्गिना
hrasvadīrghaprayogeṇa nādanādāntasaṅginā
ओं हां ह्रूं हांअप्तेजो वायुराकाशं तन्मात्रेन्द्रियबुद्धयः
oṃ hāṃ hrūṃ hāṃaptejo vāyurākāśaṃ tanmātrendriyabuddhayaḥ
गुणत्रयमहङ्कारश् चतुर्विंशः पुमानिति
guṇatrayamahaṅkāraś caturviṃśaḥ pumāniti
प्रतिष्ठायां निविष्ठानि तत्त्वान्येतानि भावयेत्
pratiṣṭhāyāṃ niviṣṭhāni tattvānyetāni bhāvayet
पञ्चविंशतिसङ्ख्यानि खादियान्ताक्षराणि च
pañcaviṃśatisaṅkhyāni khādiyāntākṣarāṇi ca
पञ्चाशदधिका षष्टिर्भुवनैस्तुल्यसञ्ज्ञिताः
pañcāśadadhikā ṣaṣṭirbhuvanaistulyasañjñitāḥ
तावन्त एव रुद्राश् च विज्ञेयास्तत्र तद्यथा
tāvanta eva rudrāś ca vijñeyāstatra tadyathā
अमरेशः प्रभावश् च नेमिषः पुष्करो ऽपि च
amareśaḥ prabhāvaś ca nemiṣaḥ puṣkaro 'pi ca
तथा पादिश् च दण्डिश् च भावभूतिरथाष्टमः
tathā pādiś ca daṇḍiś ca bhāvabhūtirathāṣṭamaḥ
नकुलीशो हरिश् चन्द्रः श्रीशैलो दशमः स्मृतः
nakulīśo hariś candraḥ śrīśailo daśamaḥ smṛtaḥ
अन्वीशो ऽस्रातिकेशश् च महाकालो ऽथ मध्यमः
anvīśo 'srātikeśaś ca mahākālo 'tha madhyamaḥ
केदारो भैरवश् चैव द्वितीयाष्टकमीरितं
kedāro bhairavaś caiva dvitīyāṣṭakamīritaṃ
ततो गयाकुरुक्षेत्रखलानादिकनादिके
tato gayākurukṣetrakhalānādikanādike
विमलश्चाट्टहासश् च महेन्द्रो भाम एव च
vimalaścāṭṭahāsaś ca mahendro bhāma eva ca
वस्वापदं रुद्रकोटिरवियुक्तो महावन्तः
vasvāpadaṃ rudrakoṭiraviyukto mahāvantaḥ
गोकर्णो भद्रकर्णश् च स्वर्णाक्षः स्थाणुरेव च
gokarṇo bhadrakarṇaś ca svarṇākṣaḥ sthāṇureva ca
अजेशश् चैव सर्वज्ञो भास्वरः सूदनान्तरः
ajeśaś caiva sarvajño bhāsvaraḥ sūdanāntaraḥ
सुबाहुर्मत्तरूपी च विशालो जटिलस् तथा
subāhurmattarūpī ca viśālo jaṭilas tathā
रौद्रो ऽथ पिङ्गलाक्षश् च कालदंष्ट्री भवेत्ततः
raudro 'tha piṅgalākṣaś ca kāladaṃṣṭrī bhavettataḥ
विदुरश् चैव घोरश् च प्राजापत्यो हुताशनः
viduraś caiva ghoraś ca prājāpatyo hutāśanaḥ
कामरूपी तथा कालः कर्णो ऽप्यथ भयानकः
kāmarūpī tathā kālaḥ karṇo 'pyatha bhayānakaḥ
मतङ्गः पिङ्गलश् चैव हरो वै धातृसज्ञकः
mataṅgaḥ piṅgalaś caiva haro vai dhātṛsajñakaḥ
शङ्कुकर्णो विधानश् च श्रीकण्ठश् चन्द्रशेखरः
śaṅkukarṇo vidhānaś ca śrīkaṇṭhaś candraśekharaḥ
सहैतेन च पर्यन्ताः कथ्यन्ते ऽथ पदान्यपि
sahaitena ca paryantāḥ kathyante 'tha padānyapi
व्यापिन् ओं अरूप ओं प्रमथ ओं तेजः ओं ज्योतिः ओं पुरुष ओं अग्ने ओं अधूम ओं अभस्म ओं अनादि ओं नाना ओं धूधू ओं भूः ओं भुवः ओं स्वः अनिधन निधनोद्भव शिव शर्व परमात्मन् महेश्वर महादेव सद्भावेश्वर महातेजः योगाधिपतये मुञ्च प्रथम सर्व सर्वेसर्वेति द्वात्रिंशत् पदानि वीजभावे त्रयो मन्त्रा वामदेवः शिवः शिखा गान्धारी च सुषुम्णा च नाड्यौ द्वौ मारुतौ तथा समानोदाननामानौ रसनापायुरिन्द्रिये रसस्तु विषयो रूपशब्दस्पर्शरसा गुणाः मण्डलं वर्तुलं तच्च पुण्डरीकाङ्कितं सितं स्वप्नावस्थाप्रतिष्ठायां कारणं गरुडध्वजं प्रतिष्ठान्तकृतं सर्वं सञ्चिन्त्य भुवनादिकं सूत्रं देहे स्वमन्त्रेण प्रविश्यैनां वियोजयेत् ओं हां खीं हां प्रतिष्ठाकलापाशाय ओं फट् स्वाहान्तेनानैनैव पूरकेणाङ्कुशमुद्रया समाकर्षेत् ततः ओं हां ह्रूं ह्रां ह्रूं प्रतिष्ठा कलापाशाय ह्रूं फडित्यनेन संहारमुद्रया कुम्भकेन हृदयादधो नाडी-[!!!]
vyāpin oṃ arūpa oṃ pramatha oṃ tejaḥ oṃ jyotiḥ oṃ puruṣa oṃ agne oṃ adhūma oṃ abhasma oṃ anādi oṃ nānā oṃ dhūdhū oṃ bhūḥ oṃ bhuvaḥ oṃ svaḥ anidhana nidhanodbhava śiva śarva paramātman maheśvara mahādeva sadbhāveśvara mahātejaḥ yogādhipataye muñca prathama sarva sarvesarveti dvātriṃśat padāni vījabhāve trayo mantrā vāmadevaḥ śivaḥ śikhā gāndhārī ca suṣumṇā ca nāḍyau dvau mārutau tathā samānodānanāmānau rasanāpāyurindriye rasastu viṣayo rūpaśabdasparśarasā guṇāḥ maṇḍalaṃ vartulaṃ tacca puṇḍarīkāṅkitaṃ sitaṃ svapnāvasthāpratiṣṭhāyāṃ kāraṇaṃ garuḍadhvajaṃ pratiṣṭhāntakṛtaṃ sarvaṃ sañcintya bhuvanādikaṃ sūtraṃ dehe svamantreṇa praviśyaināṃ viyojayet oṃ hāṃ khīṃ hāṃ pratiṣṭhākalāpāśāya oṃ phaṭ svāhāntenānainaiva pūrakeṇāṅkuśamudrayā samākarṣet tataḥ oṃ hāṃ hrūṃ hrāṃ hrūṃ pratiṣṭhā kalāpāśāya hrūṃ phaḍityanena saṃhāramudrayā kumbhakena hṛdayādadho nāḍī-[!!!]
सूत्रादादाय ओं हां ह्रूं ह्रां हां प्रतिष्ठाकलापाशाय नम इत्य् अनेनोद्भवमुद्रया रेचकेन कुम्भे समारोपयेत् ओं हां ह्रीं प्रतिष्ठाकलापाशाय नम इत्य् अनेनार्चयित्वा सम्पूज्य स्वाहान्तेनाहुतीनां त्रयेण सन्निधाय ततः ओं हां विष्णवे नम इति विष्णुमावाह्य सम्पूज्य सन्तर्प्य
sūtrādādāya oṃ hāṃ hrūṃ hrāṃ hāṃ pratiṣṭhākalāpāśāya nama ity anenodbhavamudrayā recakena kumbhe samāropayet oṃ hāṃ hrīṃ pratiṣṭhākalāpāśāya nama ity anenārcayitvā sampūjya svāhāntenāhutīnāṃ trayeṇa sannidhāya tataḥ oṃ hāṃ viṣṇave nama iti viṣṇumāvāhya sampūjya santarpya
विष्णो तवाधिकारे ऽस्मिन् मुमुक्षुं दीक्षयाम्यहं
viṣṇo tavādhikāre 'smin mumukṣuṃ dīkṣayāmyahaṃ
भाव्यं त्वयानुकूलेन विष्णुं विज्ञापयेदिति
bhāvyaṃ tvayānukūlena viṣṇuṃ vijñāpayediti
ततो वागीश्वरीं देवीं वागीशमपि पूर्ववत्
tato vāgīśvarīṃ devīṃ vāgīśamapi pūrvavat
आवाह्याभ्यर्च्य सन्तर्प्य शिष्यं वक्षसि ताडयेत्
āvāhyābhyarcya santarpya śiṣyaṃ vakṣasi tāḍayet
ओं हां हां हं फट्प्रविशेदप्यनेनैव चैतन्यं विभजेत्ततः
oṃ hāṃ hāṃ haṃ phaṭpraviśedapyanenaiva caitanyaṃ vibhajettataḥ
शस्त्रेण पाशसंयुक्तं ज्येष्टयाङ्कुशमुद्रया
śastreṇa pāśasaṃyuktaṃ jyeṣṭayāṅkuśamudrayā
ओं हां हं हों ह्रूं फट्
oṃ hāṃ haṃ hoṃ hrūṃ phaṭ
स्वाहान्तेन हृदाकृष्य तेनैव पुटितात्मना
svāhāntena hṛdākṛṣya tenaiva puṭitātmanā
गृहीत्वा तं नमोन्तेन निजात्मनि नियोजयेत्
gṛhītvā taṃ namontena nijātmani niyojayet
ओं हां हं हों आत्मने नमः
oṃ hāṃ haṃ hoṃ ātmane namaḥ
पूर्ववत् पितृसंयोगं भावयित्वोद्भवाख्यया
pūrvavat pitṛsaṃyogaṃ bhāvayitvodbhavākhyayā
वामया तदनेनैव देवीगर्भे विनिक्षिपेत्
vāmayā tadanenaiva devīgarbhe vinikṣipet
ओं हां हं हां आत्मने नमः
oṃ hāṃ haṃ hāṃ ātmane namaḥ
देहोत्पत्तौ हृदा ह्य् एवं शिरसा जन्मना तथा
dehotpattau hṛdā hy evaṃ śirasā janmanā tathā
शिखया वाधिकाराय भोगाय कवचाणुना
śikhayā vādhikārāya bhogāya kavacāṇunā
तत्त्वशुद्धौ हृदा ह्य् एवं गर्भाधानाय पूर्ववत्
tattvaśuddhau hṛdā hy evaṃ garbhādhānāya pūrvavat
शिरसा पाशशैथिल्ये निष्कृत्यैवं शतं जपेत्
śirasā pāśaśaithilye niṣkṛtyaivaṃ śataṃ japet
एवं पाशवियोगे ऽपि ततः शास्त्रजप्तया
evaṃ pāśaviyoge 'pi tataḥ śāstrajaptayā
छिन्द्यादस्त्रेण कर्तर्या कलावीजवता यथा
chindyādastreṇa kartaryā kalāvījavatā yathā
ओं ह्रीं प्रतिष्ठाकलापाशाय हः फट्
oṃ hrīṃ pratiṣṭhākalāpāśāya haḥ phaṭ
विसृज्य वर्तुलीकृत्य पाशमन्त्रेण पूर्ववत्
visṛjya vartulīkṛtya pāśamantreṇa pūrvavat
घृतपूर्णे श्रवे दत्वा कलास्त्रेणैव होमयेत्
ghṛtapūrṇe śrave datvā kalāstreṇaiva homayet
अस्त्रेण जुहुयात् पञ्च पाशाङ्कुरनिवृत्तये
astreṇa juhuyāt pañca pāśāṅkuranivṛttaye
प्रायश्चित्तनिषेधार्थं दद्यादष्टाहुतीस्ततः
prāyaścittaniṣedhārthaṃ dadyādaṣṭāhutīstataḥ
ओं हः अस्त्राय ह्रूं फठृदावाह्य हृषीकेशं कृत्वा पूजतर्पणे
oṃ haḥ astrāya hrūṃ phaṭhṛdāvāhya hṛṣīkeśaṃ kṛtvā pūjatarpaṇe
पूर्वोक्तविधिना कुर्यादधिकारसमर्पणं
pūrvoktavidhinā kuryādadhikārasamarpaṇaṃ
ओं हां रसशुल्कं गृहाण स्वाहा
oṃ hāṃ rasaśulkaṃ gṛhāṇa svāhā
निःशेषदग्धपाशस्य पशोरस्य हरे त्वया
niḥśeṣadagdhapāśasya paśorasya hare tvayā
न स्थेयं बन्धकत्वेन शिवाज्ञां श्रावयेदिति
na stheyaṃ bandhakatvena śivājñāṃ śrāvayediti
ततो विसृज्य गोविन्दं विद्यात्मानं नियोज्य च
tato visṛjya govindaṃ vidyātmānaṃ niyojya ca
बाहुमुक्तार्धदृश्येन चन्द्रविम्बेन सन्निभं
bāhumuktārdhadṛśyena candravimbena sannibhaṃ
संहारमुद्रया स्वस्थं विधायोद्भवमुद्रया
saṃhāramudrayā svasthaṃ vidhāyodbhavamudrayā
सूत्रे संयोज्य विन्यस्य तोयविन्दुं यथा पुरा
sūtre saṃyojya vinyasya toyavinduṃ yathā purā
विसृज्य पितरौ वह्नेः पूजितौ कुसुमादिभिः
visṛjya pitarau vahneḥ pūjitau kusumādibhiḥ
दद्यात् पूर्णां विधानेन प्रतिष्ठापि विशोधिता
dadyāt pūrṇāṃ vidhānena pratiṣṭhāpi viśodhitā
इत्य् आदिमहापुराणे आग्नेये निर्वाणदीक्षायां प्रतिष्ठाकलाशोधनं नाम पञ्चाशीतितमो ऽध्यायः ॥
ity ādimahāpurāṇe āgneye nirvāṇadīkṣāyāṃ pratiṣṭhākalāśodhanaṃ nāma pañcāśītitamo 'dhyāyaḥ ||