सूत उवाच एवं निशम्य भगवान् देवर्षेर्जन्म कर्म च । भूयः पप्रच्छ तं ब्रह्मन् व्यासः सत्यवतीसुतः ॥
sūta uvāca evaṃ niśamya bhagavān devarṣerjanma karma ca / bhūyaḥ papraccha taṃ brahman vyāsaḥ satyavatīsutaḥ //
व्यास उवाच भिक्षुभिर्विप्रवसिते विज्ञानादेष्टृभिस्तव । वर्तमानो वयस्याद्ये ततः किम् अकरोद्भवान् ॥
vyāsa uvāca bhikṣubhirvipravasite vijñānādeṣṭṛbhistava / vartamāno vayasyādye tataḥ kim akarodbhavān //
स्वायम्भुव कया वृत्त्या वर्तितं ते परं वयः । कथं चेदम् उदस्राक्षीः काले प्राप्ते कलेवरम् ॥
svāyambhuva kayā vṛttyā vartitaṃ te paraṃ vayaḥ / kathaṃ cedam udasrākṣīḥ kāle prāpte kalevaram //
प्राक्कल्पविषयाम् एतां स्मृतिं ते मुनिसत्तम । न ह्येष व्यवधात् काल एष सर्वनिराकृतिः ॥
prākkalpaviṣayām etāṃ smṛtiṃ te munisattama / na hyeṣa vyavadhāt kāla eṣa sarvanirākṛtiḥ //
नारद उवाच भिक्षुभिर्विप्रवसिते विज्ञानादेष्टृभिर्मम । वर्तमानो वयस्याद्ये तत एतदकारषम् ॥
nārada uvāca bhikṣubhirvipravasite vijñānādeṣṭṛbhirmama / vartamāno vayasyādye tata etadakāraṣam //
एकात्मजा मे जननी योषिन् मूढा च किङ्करी । मय्यात्मजे ऽनन्यगतौ चक्रे स्नेहानुबन्धनम् ॥
ekātmajā me jananī yoṣin mūḍhā ca kiṅkarī / mayyātmaje 'nanyagatau cakre snehānubandhanam //
सास्वतन्त्रा न कल्पासीद्योगक्षेमं ममेच्छती । ईशस्य हि वशे लोको योषा दारुमयी यथा ॥
sāsvatantrā na kalpāsīdyogakṣemaṃ mamecchatī / īśasya hi vaśe loko yoṣā dārumayī yathā //
अहं च तद्ब्रह्मकुले ऊषिवांस्तदुपेक्षया । दिग्देशकालाव्युत्पन्नो बालकः पञ्चहायनः ॥
ahaṃ ca tadbrahmakule ūṣivāṃstadupekṣayā / digdeśakālāvyutpanno bālakaḥ pañcahāyanaḥ //
एकदा निर्गतां गेहाद्दुहन्तीं निशि गां पथि । सर्पो ऽदशत् पदा स्पृष्टः कृपणां कालचोदितः ॥
ekadā nirgatāṃ gehādduhantīṃ niśi gāṃ pathi / sarpo 'daśat padā spṛṣṭaḥ kṛpaṇāṃ kālacoditaḥ //
तदा तदहम् ईशस्य भक्तानां शम् अभीप्सतः । अनुग्रहं मन्यमानः प्रातिष्ठं दिशम् उत्तराम् ॥
tadā tadaham īśasya bhaktānāṃ śam abhīpsataḥ / anugrahaṃ manyamānaḥ prātiṣṭhaṃ diśam uttarām //
स्फीताञ् जनपदांस्तत्र पुरग्रामव्रजाकरान् । खेटखर्वटवाटीश्च वनान्युपवनानि च ॥
sphītāñ janapadāṃstatra puragrāmavrajākarān / kheṭakharvaṭavāṭīśca vanānyupavanāni ca //
चित्रधातुविचित्राद्रीन् इभभग्नभुजद्रुमान् । जलाशयाञ् छिवजलान् नलिनीः सुरसेविताः ॥
citradhātuvicitrādrīn ibhabhagnabhujadrumān / jalāśayāñ chivajalān nalinīḥ surasevitāḥ //
चित्रस्वनैः पत्ररथैर्विभ्रमद्भ्रमरश्रियः । नलवेणुशरस्तन्ब कुशकीचकगह्वरम् ॥
citrasvanaiḥ patrarathairvibhramadbhramaraśriyaḥ / nalaveṇuśarastanba kuśakīcakagahvaram //
एक एवातियातो ऽहम् अद्राक्षं विपिनं महत् । घोरं प्रतिभयाकारं व्यालोलूकशिवाजिरम् ॥
eka evātiyāto 'ham adrākṣaṃ vipinaṃ mahat / ghoraṃ pratibhayākāraṃ vyālolūkaśivājiram //
परिश्रान्तेन्द्रियात्माहं तृट्परीतो बुभुक्षितः । स्नात्वा पीत्वा ह्रदे नद्या उपस्पृष्टो गतश्रमः ॥
pariśrāntendriyātmāhaṃ tṛṭparīto bubhukṣitaḥ / snātvā pītvā hrade nadyā upaspṛṣṭo gataśramaḥ //
तस्मिन् निर्मनुजे ऽरण्ये पिप्पलोपस्थ आश्रितः । आत्मनात्मानम् आत्मस्थं यथाश्रुतम् अचिन्तयम् ॥
tasmin nirmanuje 'raṇye pippalopastha āśritaḥ / ātmanātmānam ātmasthaṃ yathāśrutam acintayam //
ध्यायतश्चरणाम्भोजं भावनिर्जितचेतसा । औत्कण्ठ्याश्रुकलाक्षस्य हृद्यासीन् मे शनैर्हरिः ॥
dhyāyataścaraṇāmbhojaṃ bhāvanirjitacetasā / autkaṇṭhyāśrukalākṣasya hṛdyāsīn me śanairhariḥ //
प्रेमातिभरनिर्भिन्न पुलकाङ्गो ऽतिनिर्वृतः । आनन्दसम्प्लवे लीनो नापश्यम् उभयं मुने ॥
premātibharanirbhinna pulakāṅgo 'tinirvṛtaḥ / ānandasamplave līno nāpaśyam ubhayaṃ mune //
रूपं भगवतो यत् तन् मनःकान्तं शुचापहम् । अपश्यन् सहसोत्तस्थे वैक्लव्याद्दुर्मना इव ॥
rūpaṃ bhagavato yat tan manaḥkāntaṃ śucāpaham / apaśyan sahasottasthe vaiklavyāddurmanā iva //
दिदृक्षुस्तदहं भूयः प्रणिधाय मनो हृदि । वीक्षमाणो ऽपि नापश्यम् अवितृप्त इवातुरः ॥
didṛkṣustadahaṃ bhūyaḥ praṇidhāya mano hṛdi / vīkṣamāṇo 'pi nāpaśyam avitṛpta ivāturaḥ //
एवं यतन्तं विजने माम् आहागोचरो गिराम् । गम्भीरश्लक्ष्णया वाचा शुचः प्रशमयन्न् इव ॥
evaṃ yatantaṃ vijane mām āhāgocaro girām / gambhīraślakṣṇayā vācā śucaḥ praśamayann iva //
हन्तास्मिञ् जन्मनि भवान् मा मां द्रष्टुम् इहार्हति । अविपक्वकषायाणां दुर्दर्शो ऽहं कुयोगिनाम् ॥
hantāsmiñ janmani bhavān mā māṃ draṣṭum ihārhati / avipakvakaṣāyāṇāṃ durdarśo 'haṃ kuyoginām //
सकृद्यद्दर्शितं रूपम् एतत् कामाय ते ऽनघ । मत्कामः शनकैः साधु सर्वान् मुञ्चति हृच्छयान् ॥
sakṛdyaddarśitaṃ rūpam etat kāmāya te 'nagha / matkāmaḥ śanakaiḥ sādhu sarvān muñcati hṛcchayān //
सत्सेवयादीर्घयापि जाता मयि दृढा मतिः । हित्वावद्यम् इमं लोकं गन्ता मज्जनताम् असि ॥
satsevayādīrghayāpi jātā mayi dṛḍhā matiḥ / hitvāvadyam imaṃ lokaṃ gantā majjanatām asi //
मतिर्मयि निबद्धेयं न विपद्येत कर्हिचित् । प्रजासर्गनिरोधे ऽपि स्मृतिश्च मदनुग्रहात् ॥
matirmayi nibaddheyaṃ na vipadyeta karhicit / prajāsarganirodhe 'pi smṛtiśca madanugrahāt //
एतावदुक्त्वोपरराम तन् महद् भूतं नभोलिङ्गम् अलिङ्गम् ईश्वरम् । अहं च तस्मै महतां महीयसे शीर्ष्णावनामं विदधे ऽनुकम्पितः ॥
etāvaduktvopararāma tan mahad bhūtaṃ nabholiṅgam aliṅgam īśvaram / ahaṃ ca tasmai mahatāṃ mahīyase śīrṣṇāvanāmaṃ vidadhe 'nukampitaḥ //
नामान्यनन्तस्य हतत्रपः पठन् गुह्यानि भद्राणि कृतानि च स्मरन् । गां पर्यटंस्तुष्टमना गतस्पृहः कालं प्रतीक्षन् विमदो विमत्सरः ॥
nāmānyanantasya hatatrapaḥ paṭhan guhyāni bhadrāṇi kṛtāni ca smaran / gāṃ paryaṭaṃstuṣṭamanā gataspṛhaḥ kālaṃ pratīkṣan vimado vimatsaraḥ //
एवं कृष्णमतेर्ब्रह्मन् नासक्तस्यामलात्मनः । कालः प्रादुरभूत् काले तडित् सौदामनी यथा ॥
evaṃ kṛṣṇamaterbrahman nāsaktasyāmalātmanaḥ / kālaḥ prādurabhūt kāle taḍit saudāmanī yathā //
प्रयुज्यमाने मयि तां शुद्धां भागवतीं तनुम् । आरब्धकर्मनिर्वाणो न्यपतत् पाञ्चभौतिकः ॥
prayujyamāne mayi tāṃ śuddhāṃ bhāgavatīṃ tanum / ārabdhakarmanirvāṇo nyapatat pāñcabhautikaḥ //
कल्पान्त इदम् आदाय शयाने ऽम्भस्युदन्वतः । शिशयिषोरनुप्राणं विविशे ऽन्तरहं विभोः ॥
kalpānta idam ādāya śayāne 'mbhasyudanvataḥ / śiśayiṣoranuprāṇaṃ viviśe 'ntarahaṃ vibhoḥ //
सहस्रयुगपर्यन्ते उत्थायेदं सिसृक्षतः । मरीचिमिश्रा ऋषयः प्राणेभ्यो ऽहं च जज्ञिरे ॥
sahasrayugaparyante utthāyedaṃ sisṛkṣataḥ / marīcimiśrā ṛṣayaḥ prāṇebhyo 'haṃ ca jajñire //
अन्तर्बहिश्च लोकांस्त्रीन् पर्येम्यस्कन्दितव्रतः । अनुग्रहान् महाविष्णोरविघातगतिः क्वचित् ॥
antarbahiśca lokāṃstrīn paryemyaskanditavrataḥ / anugrahān mahāviṣṇoravighātagatiḥ kvacit //
देवदत्ताम् इमां वीणां स्वरब्रह्मविभूषिताम् । मूर्च्छयित्वा हरिकथां गायमानश्चराम्यहम् ॥
devadattām imāṃ vīṇāṃ svarabrahmavibhūṣitām / mūrcchayitvā harikathāṃ gāyamānaścarāmyaham //
प्रगायतः स्ववीर्याणि तीर्थपादः प्रियश्रवाः । आहूत इव मे शीघ्रं दर्शनं याति चेतसि ॥
pragāyataḥ svavīryāṇi tīrthapādaḥ priyaśravāḥ / āhūta iva me śīghraṃ darśanaṃ yāti cetasi //
एतद्ध्यातुरचित्तानां मात्रास्पर्शेच्छया मुहुः । भवसिन्धुप्लवो दृष्टो हरिचर्यानुवर्णनम् ॥
etaddhyāturacittānāṃ mātrāsparśecchayā muhuḥ / bhavasindhuplavo dṛṣṭo haricaryānuvarṇanam //
यमादिभिर्योगपथैः कामलोभहतो मुहुः । मुकुन्दसेवया यद्वत् तथात्माद्धा न शाम्यति ॥
yamādibhiryogapathaiḥ kāmalobhahato muhuḥ / mukundasevayā yadvat tathātmāddhā na śāmyati //
सर्वं तदिदम् आख्यातं यत् पृष्टो ऽहं त्वयानघ । जन्मकर्मरहस्यं मे भवतश्चात्मतोषणम् ॥
sarvaṃ tadidam ākhyātaṃ yat pṛṣṭo 'haṃ tvayānagha / janmakarmarahasyaṃ me bhavataścātmatoṣaṇam //
सूत उवाच एवं सम्भाष्य भगवान् नारदो वासवीसुतम् । आमन्त्र्य वीणां रणयन् ययौ यादृच्छिको मुनिः ॥
sūta uvāca evaṃ sambhāṣya bhagavān nārado vāsavīsutam / āmantrya vīṇāṃ raṇayan yayau yādṛcchiko muniḥ //
अहो देवर्षिर्धन्यो ऽयं यत्कीर्तिं शार्ङ्गधन्वनः । गायन् माद्यन्न् इदं तन्त्र्या रमयत्यातुरं जगत् ॥
aho devarṣirdhanyo 'yaṃ yatkīrtiṃ śārṅgadhanvanaḥ / gāyan mādyann idaṃ tantryā ramayatyāturaṃ jagat //