श्री-शुक उवाच केशी तु कंस-प्रहितः खुरैर् महीं महा-हयो निर्जरयन् मनो-जवः केशी तु कंस-प्रहितः खुरैर् महीं महा-हयो निर्जरयन् मनो-जवः सटावधूताभ्र-विमान-सङ्कुलं कुर्वन् नभो हेषित-भीषिताखिलः ॥
śrī-śuka uvāca keśī tu kaṃsa-prahitaḥ khurair mahīṃ mahā-hayo nirjarayan mano-javaḥ keśī tu kaṃsa-prahitaḥ khurair mahīṃ mahā-hayo nirjarayan mano-javaḥ saṭāvadhūtābhra-vimāna-saṅkulaṃ kurvan nabho heṣita-bhīṣitākhilaḥ //
तं त्रासयन्तं भगवान् स्व-गोकुलं तद्-धेषितैर् वाल-विघूर्णिताम्बुदम् तं त्रासयन्तं भगवान् स्व-गोकुलं तद्-धेषितैर् वाल-विघूर्णिताम्बुदम् आत्मानम् आजौ मृगयन्तम् अग्र-णीर् उपाह्वयत् स व्यनदन् मृगेन्द्र-वत् ॥
taṃ trāsayantaṃ bhagavān sva-gokulaṃ tad-dheṣitair vāla-vighūrṇitāmbudam taṃ trāsayantaṃ bhagavān sva-gokulaṃ tad-dheṣitair vāla-vighūrṇitāmbudam ātmānam ājau mṛgayantam agra-ṇīr upāhvayat sa vyanadan mṛgendra-vat //
स तं निशाम्याभिमुखो मखेन खं पिबन्न् इवाभ्यद्रवद् अत्य्-अमर्षणः स तं निशाम्याभिमुखो मखेन खं पिबन्न् इवाभ्यद्रवद् अत्य्-अमर्षणः जघान पद्भ्याम् अरविन्द-लोचनं दुरासदश् चण्ड-जवो दुरत्ययः ॥
sa taṃ niśāmyābhimukho makhena khaṃ pibann ivābhyadravad aty-amarṣaṇaḥ sa taṃ niśāmyābhimukho makhena khaṃ pibann ivābhyadravad aty-amarṣaṇaḥ jaghāna padbhyām aravinda-locanaṃ durāsadaś caṇḍa-javo duratyayaḥ //
तद् वञ्चयित्वा तम् अधोक्षजो रुषा प्रगृह्य दोर्भ्यां परिविध्य पादयोः । सावज्ञम् उत्सृज्य धनुः-शतान्तरे यथोरगं तार्क्ष्य-सुतो व्यवस्थितः ॥
tad vañcayitvā tam adhokṣajo ruṣā pragṛhya dorbhyāṃ parividhya pādayoḥ / sāvajñam utsṛjya dhanuḥ-śatāntare yathoragaṃ tārkṣya-suto vyavasthitaḥ //
सः लब्ध-संज्ञः पुनर् उत्थितो रुषा व्यादाय केशी तरसापतद् धरिम् अम्प्; सो ऽप्य् अस्य वक्त्रे भुजम् उत्तरं स्मयन् प्रवेशयाम् आस यथोरगं बिले ॥
saḥ labdha-saṃjñaḥ punar utthito ruṣā vyādāya keśī tarasāpatad dharim amp; so 'py asya vaktre bhujam uttaraṃ smayan praveśayām āsa yathoragaṃ bile //
दन्ता निपेतुर् भगवद्-भुज-स्पृशस् ते केशिनस् तप्त-मय-स्पृशो यथा दन्ता निपेतुर् भगवद्-भुज-स्पृशस् ते केशिनस् तप्त-मय-स्पृशो यथा बाहुश् च तद्-देह-गतो महात्मनो यथामयः संववृधे उपेक्षितः ॥
dantā nipetur bhagavad-bhuja-spṛśas te keśinas tapta-maya-spṛśo yathā dantā nipetur bhagavad-bhuja-spṛśas te keśinas tapta-maya-spṛśo yathā bāhuś ca tad-deha-gato mahātmano yathāmayaḥ saṃvavṛdhe upekṣitaḥ //
समेधमानेन स कृष्ण-बाहुना निरुद्ध-वायुश् चरणांश् च विक्षिपन् । प्रस्विन्न-गात्रः परिवृत्त-लोचनः पपात लण्डं विसृजन् क्षितौ व्यसुः ॥
samedhamānena sa kṛṣṇa-bāhunā niruddha-vāyuś caraṇāṃś ca vikṣipan / prasvinna-gātraḥ parivṛtta-locanaḥ papāta laṇḍaṃ visṛjan kṣitau vyasuḥ //
तद्-देहतः कर्कटिका-फलोपमाद् व्यसोर् अपाकृष्य भुजं महा-भुजः । अविस्मितो ऽयत्न-हतारिकः सुरैः प्रसून-वर्षैर् वर्षद्भिर् ईडितः ॥
tad-dehataḥ karkaṭikā-phalopamād vyasor apākṛṣya bhujaṃ mahā-bhujaḥ / avismito 'yatna-hatārikaḥ suraiḥ prasūna-varṣair varṣadbhir īḍitaḥ //
देवर्षिर् उपसङ्गम्य भागवत-प्रवरो नृप । कृष्णम् अक्लिष्ट-कर्माणं रहस्य् एतद् अभाषत ॥
devarṣir upasaṅgamya bhāgavata-pravaro nṛpa / kṛṣṇam akliṣṭa-karmāṇaṃ rahasy etad abhāṣata //
कृष्ण कृष्णाप्रमेयात्मन् योगेश जगद्-ईश्वर । वासुदेवाखिलावास सात्वतां प्रवर प्रभो ॥
kṛṣṇa kṛṣṇāprameyātman yogeśa jagad-īśvara / vāsudevākhilāvāsa sātvatāṃ pravara prabho //
त्वम् आत्मा सर्व-भूतानाम् एको ज्योतिर् इवैधसाम् । गूढो गुहा-शयः साक्षी महा-पुरुष ईश्वरः ॥
tvam ātmā sarva-bhūtānām eko jyotir ivaidhasām / gūḍho guhā-śayaḥ sākṣī mahā-puruṣa īśvaraḥ //
आत्मनात्माश्रयः पूर्वं मायया ससृजे गुणान् । तैर् इदं सत्य-सङ्कल्पः सृजस्य् अत्स्य् अवसीश्वरः ॥
ātmanātmāśrayaḥ pūrvaṃ māyayā sasṛje guṇān / tair idaṃ satya-saṅkalpaḥ sṛjasy atsy avasīśvaraḥ //
स त्वं भूधर-भूतानां दैत्य-प्रमथ-रक्षसाम् । अवतीर्णो विनाशाय साधुनां रक्षणाय च ॥
sa tvaṃ bhūdhara-bhūtānāṃ daitya-pramatha-rakṣasām / avatīrṇo vināśāya sādhunāṃ rakṣaṇāya ca //
दिष्ट्या ते निहतो दैत्यो लीलयायं हयाकृतिः । यस्य हेषित-सन्त्रस्तास् त्यजन्त्य् अनिमिषा दिवम् ॥
diṣṭyā te nihato daityo līlayāyaṃ hayākṛtiḥ / yasya heṣita-santrastās tyajanty animiṣā divam //
चाणूरं मुष्टिकं चैव मल्लान् अन्यांश् च हस्तिनम् । कंसं च निहतं द्रक्ष्ये परश्वो ऽहनि ते विभो ॥
cāṇūraṃ muṣṭikaṃ caiva mallān anyāṃś ca hastinam / kaṃsaṃ ca nihataṃ drakṣye paraśvo 'hani te vibho //
तस्यानु शङ्ख-यवन- मुराणां नरकस्य च । पारिजातापहरणम् इन्द्रस्य च पराजयम् ॥
tasyānu śaṅkha-yavana- murāṇāṃ narakasya ca / pārijātāpaharaṇam indrasya ca parājayam //
उद्वाहं वीर-कन्यानां वीर्य-शुल्कादि-लक्षणम् । नृगस्य मोक्षणं शापाद् द्वारकायां जगत्-पते ॥
udvāhaṃ vīra-kanyānāṃ vīrya-śulkādi-lakṣaṇam / nṛgasya mokṣaṇaṃ śāpād dvārakāyāṃ jagat-pate //
स्यमन्तकस्य च मणेर् आदानं सह भार्यया । मृत-पुत्र-प्रदानं च ब्राह्मणस्य स्व-धामतः ॥
syamantakasya ca maṇer ādānaṃ saha bhāryayā / mṛta-putra-pradānaṃ ca brāhmaṇasya sva-dhāmataḥ //
पौण्ड्रकस्य वधं पश्चात् काशि-पुर्याश् च दीपनम् । दन्तवक्रस्य निधनं चैद्यस्य च महा-क्रतौ ॥
pauṇḍrakasya vadhaṃ paścāt kāśi-puryāś ca dīpanam / dantavakrasya nidhanaṃ caidyasya ca mahā-kratau //
यानि चान्यानि वीर्याणि द्वारकाम् आवसन् भवान् । कर्ता द्रक्ष्याम्य् अहं तानि गेयानि कविभिर् भुवि ॥
yāni cānyāni vīryāṇi dvārakām āvasan bhavān / kartā drakṣyāmy ahaṃ tāni geyāni kavibhir bhuvi //
अथ ते काल-रूपस्य क्षपयिष्णोर् अमुष्य वै । अक्षौहिणीनां निधनं द्रक्ष्याम्य् अर्जुन-सारथेः ॥
atha te kāla-rūpasya kṣapayiṣṇor amuṣya vai / akṣauhiṇīnāṃ nidhanaṃ drakṣyāmy arjuna-sāratheḥ //
विशुद्ध-विज्ञान-घनं स्व-संस्थया समाप्त-सर्वार्थम् अमोघ-वाञ्छितम् अम्प्; स्व-तेजसा नित्य-निवृत्त-माया- गुण-प्रवाहं भगवन्तम् ईमहि ॥
viśuddha-vijñāna-ghanaṃ sva-saṃsthayā samāpta-sarvārtham amogha-vāñchitam amp; sva-tejasā nitya-nivṛtta-māyā- guṇa-pravāhaṃ bhagavantam īmahi //
त्वाम् ईश्वरं स्वाश्रयम् आत्म-मायया विनिर्मिताशेष-विशेष-कल्पनम् । क्रीडार्थम् अद्यात्त-मनुष्य-विग्रहं नतो ऽस्मि धुर्यं यदु-वृष्णि-सात्वताम् ॥
tvām īśvaraṃ svāśrayam ātma-māyayā vinirmitāśeṣa-viśeṣa-kalpanam / krīḍārtham adyātta-manuṣya-vigrahaṃ nato 'smi dhuryaṃ yadu-vṛṣṇi-sātvatām //
श्री-शुक उवाच एवं यदु-पतिं कृष्णं भागवत-प्रवरो मुनिः । प्रणिपत्याभ्यनुज्ञातो ययौ तद्-दर्शनोत्सवः ॥
śrī-śuka uvāca evaṃ yadu-patiṃ kṛṣṇaṃ bhāgavata-pravaro muniḥ / praṇipatyābhyanujñāto yayau tad-darśanotsavaḥ //
भगवान् अपि गोविन्दो हत्वा केशिनम् आहवे । पशून् अपालयत् पालैः प्रीतैर् व्रज-सुखावहः ॥
bhagavān api govindo hatvā keśinam āhave / paśūn apālayat pālaiḥ prītair vraja-sukhāvahaḥ //
एकदा ते पशून् पालाश् चारयन्तो ऽद्रि-सानुषु । चक्रुर् निलायन-क्रीडाश् चोर-पालापदेशतः ॥
ekadā te paśūn pālāś cārayanto 'dri-sānuṣu / cakrur nilāyana-krīḍāś cora-pālāpadeśataḥ //
तत्रासन् कतिचिच् चोराः पालाश् च कतिचिन् नृप । मेषायिताश् च तत्रैके विजह्रुर् अकुतो-भयाः ॥
tatrāsan katicic corāḥ pālāś ca katicin nṛpa / meṣāyitāś ca tatraike vijahrur akuto-bhayāḥ //
मय-पुत्रो महा-मायो व्योमो गोपाल-वेष-धृक् । मेषायितान् अपोवाह प्रायश् चोरायितो बहून् ॥
maya-putro mahā-māyo vyomo gopāla-veṣa-dhṛk / meṣāyitān apovāha prāyaś corāyito bahūn //
गिरि-दर्यां विनिक्षिप्य नीतं नीतं महासुरः । शिलया पिदधे द्वारं चतुः-पञ्चावशेषिताः ॥
giri-daryāṃ vinikṣipya nītaṃ nītaṃ mahāsuraḥ / śilayā pidadhe dvāraṃ catuḥ-pañcāvaśeṣitāḥ //
तस्य तत् कर्म विज्ञाय कृष्णः शरण-दः सताम् । गोपान् नयन्तं जग्राह वृकं हरिर् इवौजसा ॥
tasya tat karma vijñāya kṛṣṇaḥ śaraṇa-daḥ satām / gopān nayantaṃ jagrāha vṛkaṃ harir ivaujasā //
स निजं रूपम् आस्थाय गिरीन्द्र-सदृशं बली । इच्छन् विमोक्तुम् आत्मानं नाशक्नोद् ग्रहणातुरः ॥
sa nijaṃ rūpam āsthāya girīndra-sadṛśaṃ balī / icchan vimoktum ātmānaṃ nāśaknod grahaṇāturaḥ //
तं निगृह्याच्युतो दोर्भ्यां पातयित्वा मही-तले । पश्यतां दिवि देवानां पशु-मारम् अमारयत् ॥
taṃ nigṛhyācyuto dorbhyāṃ pātayitvā mahī-tale / paśyatāṃ divi devānāṃ paśu-māram amārayat //
गुहा-पिधानं निर्भिद्य गोपान् निःसार्य कृच्छ्रतः । स्तूयमानः सुरैर् गोपैः प्रविवेश स्व-गोकुलम् ॥
guhā-pidhānaṃ nirbhidya gopān niḥsārya kṛcchrataḥ / stūyamānaḥ surair gopaiḥ praviveśa sva-gokulam //