श्री-अक्रूर उवाच नतो ऽस्म्य् अहं त्वाखिल-हेतु-हेतुं नारायणं पूरुषम् आद्यम् अव्ययम् । यन्-नाभि-जाताद् अरविन्द-कोषाद् ब्रह्माविरासीद् यत एष लोकः ॥
śrī-akrūra uvāca nato 'smy ahaṃ tvākhila-hetu-hetuṃ nārāyaṇaṃ pūruṣam ādyam avyayam / yan-nābhi-jātād aravinda-koṣād brahmāvirāsīd yata eṣa lokaḥ //
भूस् तोयम् अग्निः पवनं खम् आदिर् महान् अजादिर् मन इन्द्रियाणि । सर्वेन्द्रियार्था विबुधाश् च सर्वे ये हेतवस् ते जगतो ऽङ्ग-भूताः ॥
bhūs toyam agniḥ pavanaṃ kham ādir mahān ajādir mana indriyāṇi / sarvendriyārthā vibudhāś ca sarve ye hetavas te jagato 'ṅga-bhūtāḥ //
नैते स्वरूपं विदुर् आत्मनस् ते ह्य् अजादयो ऽनात्मतया गृहीतः । अजो ऽनुबद्धः स गुणैर् अजाया गुणात् परं वेद न ते स्वरूपम् ॥
naite svarūpaṃ vidur ātmanas te hy ajādayo 'nātmatayā gṛhītaḥ / ajo 'nubaddhaḥ sa guṇair ajāyā guṇāt paraṃ veda na te svarūpam //
त्वां योगिनो यजन्त्य् अद्धा महा-पुरुषम् ईश्वरम् । साध्यात्मं साधिभूतं च साधिदैवं च साधवः ॥
tvāṃ yogino yajanty addhā mahā-puruṣam īśvaram / sādhyātmaṃ sādhibhūtaṃ ca sādhidaivaṃ ca sādhavaḥ //
त्रय्या च विद्यया केचित् त्वां वै वैतानिका द्विजाः । यजन्ते विततैर् यज्ञैर् नाना-रूपामराख्यया ॥
trayyā ca vidyayā kecit tvāṃ vai vaitānikā dvijāḥ / yajante vitatair yajñair nānā-rūpāmarākhyayā //
एके त्वाखिल-कर्माणि सन्न्यस्योपशमं गताः । ज्ञानिनो ज्ञान-यज्ञेन यजन्ति ज्ञान-विग्रहम् ॥
eke tvākhila-karmāṇi sannyasyopaśamaṃ gatāḥ / jñānino jñāna-yajñena yajanti jñāna-vigraham //
अन्ये च संस्कृतात्मानो विधिनाभिहितेन ते । यजन्ति त्वन्-मयास् त्वां वै बहु-मूर्त्य्-एक-मूर्तिकम् ॥
anye ca saṃskṛtātmāno vidhinābhihitena te / yajanti tvan-mayās tvāṃ vai bahu-mūrty-eka-mūrtikam //
त्वाम् एवान्ये शिवोक्तेन मार्गेण शिव-रूपिणम् । बह्व्-आचार्य-विभेदेन भगवन्तर्न् उपासते ॥
tvām evānye śivoktena mārgeṇa śiva-rūpiṇam / bahv-ācārya-vibhedena bhagavantarn upāsate //
सर्व एव यजन्ति त्वां सर्व-देव-मयेश्वरम् । ये ऽप्य् अन्य-देवता-भक्ता यद्य् अप्य् अन्य-धियः प्रभो ॥
sarva eva yajanti tvāṃ sarva-deva-mayeśvaram / ye 'py anya-devatā-bhaktā yady apy anya-dhiyaḥ prabho //
यथाद्रि-प्रभवा नद्यः पर्जन्यापूरिताः प्रभो । विशन्ति सर्वतः सिन्धुं तद्वत् त्वां गतयो ऽन्ततः ॥
yathādri-prabhavā nadyaḥ parjanyāpūritāḥ prabho / viśanti sarvataḥ sindhuṃ tadvat tvāṃ gatayo 'ntataḥ //
सत्त्वं रजस् तम इति भवतः प्रकृतेर् गुणाः । तेषु हि प्राकृताः प्रोता आ-ब्रह्म-स्थावरादयः ॥
sattvaṃ rajas tama iti bhavataḥ prakṛter guṇāḥ / teṣu hi prākṛtāḥ protā ā-brahma-sthāvarādayaḥ //
तुभ्यं नमस् ते त्व् अविषक्त-दृष्टये सर्वात्मने सर्व-धियां च साक्षिणे अम्प्; गुण-प्रवाहो ऽयम् अविद्यया कृतः प्रवर्तते देव-नृ-तिर्यग्-आत्मसु ॥
tubhyaṃ namas te tv aviṣakta-dṛṣṭaye sarvātmane sarva-dhiyāṃ ca sākṣiṇe amp; guṇa-pravāho 'yam avidyayā kṛtaḥ pravartate deva-nṛ-tiryag-ātmasu //
अग्निर् मुखं ते ऽवनिर् अङ्घ्रिर् ईक्षणं सूर्यो नभो नाभिर् अथो दिशः श्रुतिः अग्निर् मुखं ते ऽवनिर् अङ्घ्रिर् ईक्षणं सूर्यो नभो नाभिर् अथो दिशः श्रुतिः द्यौः कं सुरेन्द्रास् तव बाहवो ऽर्णवाः कुक्षिर् मरुत् प्राण-बलं प्रकल्पितम् ॥
agnir mukhaṃ te 'vanir aṅghrir īkṣaṇaṃ sūryo nabho nābhir atho diśaḥ śrutiḥ agnir mukhaṃ te 'vanir aṅghrir īkṣaṇaṃ sūryo nabho nābhir atho diśaḥ śrutiḥ dyauḥ kaṃ surendrās tava bāhavo 'rṇavāḥ kukṣir marut prāṇa-balaṃ prakalpitam //
रोमाणि वृक्षौषधयः शिरोरुहा मेघाः परस्यास्थि-नखानि ते ऽद्रयः रोमाणि वृक्षौषधयः शिरोरुहा मेघाः परस्यास्थि-नखानि ते ऽद्रयः निमेषणं रात्र्य्-अहनी प्रजापतिर् मेढ्रस् तु वृष्टिस् तव वीर्यम् इष्यते ॥
romāṇi vṛkṣauṣadhayaḥ śiroruhā meghāḥ parasyāsthi-nakhāni te 'drayaḥ romāṇi vṛkṣauṣadhayaḥ śiroruhā meghāḥ parasyāsthi-nakhāni te 'drayaḥ nimeṣaṇaṃ rātry-ahanī prajāpatir meḍhras tu vṛṣṭis tava vīryam iṣyate //
त्वय्य् अव्ययात्मन् पुरुषे प्रकल्पिता लोकाः स-पाला बहु-जीव-सङ्कुलाः । यथा जले सञ्जिहते जलौकसो ऽप्य् उदुम्बरे वा मशका मनो-मये ॥
tvayy avyayātman puruṣe prakalpitā lokāḥ sa-pālā bahu-jīva-saṅkulāḥ / yathā jale sañjihate jalaukaso 'py udumbare vā maśakā mano-maye //
यानि यानीह रूपाणि क्रीडनार्थं बिभर्षि हि । तैर् आमृष्ट-शुचो लोका मुदा गायन्ति ते यशः ॥
yāni yānīha rūpāṇi krīḍanārthaṃ bibharṣi hi / tair āmṛṣṭa-śuco lokā mudā gāyanti te yaśaḥ //
नमः कारण-मत्स्याय प्रलयाब्धि-चराय च । हयशीर्ष्णे नमस् तुभ्यं मधु-कैटभ-मृत्यवे ॥
namaḥ kāraṇa-matsyāya pralayābdhi-carāya ca / hayaśīrṣṇe namas tubhyaṃ madhu-kaiṭabha-mṛtyave //
अकूपाराय बृहते नमो मन्दर-धारिणे । क्षित्य्-उद्धार-विहाराय नमः शूकर-मूर्तये ॥
akūpārāya bṛhate namo mandara-dhāriṇe / kṣity-uddhāra-vihārāya namaḥ śūkara-mūrtaye //
नमस् ते ऽद्भुत-सिंहाय साधु-लोक-भयापह । वामनाय नमस् तुभ्यं क्रान्त-त्रिभुवनाय च ॥
namas te 'dbhuta-siṃhāya sādhu-loka-bhayāpaha / vāmanāya namas tubhyaṃ krānta-tribhuvanāya ca //
नमो भृगुणां पतये दृप्त-क्षत्र-वन-च्छिदे । नमस् ते रघु-वर्याय रावणान्त-कराय च ॥
namo bhṛguṇāṃ pataye dṛpta-kṣatra-vana-cchide / namas te raghu-varyāya rāvaṇānta-karāya ca //
नमस् ते वासुदेवाय नमः सङ्कर्षणाय च । प्रद्युम्नायनिरुद्धाय सात्वतां पतये नमः ॥
namas te vāsudevāya namaḥ saṅkarṣaṇāya ca / pradyumnāyaniruddhāya sātvatāṃ pataye namaḥ //
नमो बुद्धाय शुद्धाय दैत्य-दानव-मोहिने । म्लेच्छ-प्राय-क्षत्र-हन्त्रे नमस् ते कल्कि-रूपिणे ॥
namo buddhāya śuddhāya daitya-dānava-mohine / mleccha-prāya-kṣatra-hantre namas te kalki-rūpiṇe //
भगवन् जीव-लोको ऽयं मोहितस् तव मायया । अहं ममेत्य् असद्-ग्राहो भ्राम्यते कर्म-वर्त्मसु ॥
bhagavan jīva-loko 'yaṃ mohitas tava māyayā / ahaṃ mamety asad-grāho bhrāmyate karma-vartmasu //
अहं चात्मात्मजागार- दारार्थ-स्वजनादिषु । भ्रमामि स्वप्न-कल्पेषु मूढः सत्य-धिया विभो ॥
ahaṃ cātmātmajāgāra- dārārtha-svajanādiṣu / bhramāmi svapna-kalpeṣu mūḍhaḥ satya-dhiyā vibho //
अनित्यानात्म-दुःखेषु विपर्यय-मतिर् ह्य् अहम् । द्वन्द्वारामस् तमो-विष्टो न जाने त्वात्मनः प्रियम् ॥
anityānātma-duḥkheṣu viparyaya-matir hy aham / dvandvārāmas tamo-viṣṭo na jāne tvātmanaḥ priyam //
यथाबुधो जलं हित्वा प्रतिच्छन्नं तद्-उद्भवैः । अभ्येति मृग-तृष्णां वै तद्वत् त्वाहं पराङ्-मुखः ॥
yathābudho jalaṃ hitvā praticchannaṃ tad-udbhavaiḥ / abhyeti mṛga-tṛṣṇāṃ vai tadvat tvāhaṃ parāṅ-mukhaḥ //
नोत्सहे ऽहं कृपण-धीः काम-कर्म-हतं मनः । रोद्धुं प्रमाथिभिश् चाक्षैर् ह्रियमाणम् इतस् ततः ॥
notsahe 'haṃ kṛpaṇa-dhīḥ kāma-karma-hataṃ manaḥ / roddhuṃ pramāthibhiś cākṣair hriyamāṇam itas tataḥ //
सो ऽहं तवाङ्घ्र्य्-उपगतो ऽस्म्य् असतां दुरापं तच् चाप्य् अहं भवद्-अनुग्रह ईश मन्ये अम्प्; पुंसो भवेद् यर्हि संसरणापवर्गस् त्वय्य् अब्ज-नाभ सद्-उपासनया मतिः स्यात् ॥
so 'haṃ tavāṅghry-upagato 'smy asatāṃ durāpaṃ tac cāpy ahaṃ bhavad-anugraha īśa manye amp; puṃso bhaved yarhi saṃsaraṇāpavargas tvayy abja-nābha sad-upāsanayā matiḥ syāt //
नमो विज्ञान-मात्राय सर्व-प्रत्यय-हेतवे । पुरुषेश-प्रधानाय ब्रह्मणे ऽनन्त-शक्तये ॥
namo vijñāna-mātrāya sarva-pratyaya-hetave / puruṣeśa-pradhānāya brahmaṇe 'nanta-śaktaye //
नमस् ते वासुदेवाय सर्व-भूत-क्षयाय च । हृषीकेश नमस् तुभ्यं प्रपन्नं पाहि मां प्रभो ॥
namas te vāsudevāya sarva-bhūta-kṣayāya ca / hṛṣīkeśa namas tubhyaṃ prapannaṃ pāhi māṃ prabho //