श्री-शुक उवाच शिशुपालस्य शाल्वस्य पौण्ड्रकस्यापि दुर्मतिः । पर-लोक-गतानां च कुर्वन् पारोक्ष्य-सौहृदम् ॥
śrī-śuka uvāca śiśupālasya śālvasya pauṇḍrakasyāpi durmatiḥ / para-loka-gatānāṃ ca kurvan pārokṣya-sauhṛdam //
एकः पदातिः सङ्क्रुद्धो गदा-पाणिः प्रकम्पयन् । पद्भ्याम् इमां महा-राज महा-सत्त्वो व्यदृश्यत ॥
ekaḥ padātiḥ saṅkruddho gadā-pāṇiḥ prakampayan / padbhyām imāṃ mahā-rāja mahā-sattvo vyadṛśyata //
तं तथायान्तम् आलोक्य गदाम् आदाय सत्वरः । अवप्लुत्य रथात् कृष्णः सिन्धुं वेलेव प्रत्यधात् ॥
taṃ tathāyāntam ālokya gadām ādāya satvaraḥ / avaplutya rathāt kṛṣṇaḥ sindhuṃ veleva pratyadhāt //
गदाम् उद्यम्य कारूषो मुकुन्दं प्राह दुर्मदः । दिष्ट्या दिष्ट्या भवान् अद्य मम दृष्टि-पथं गतः ॥
gadām udyamya kārūṣo mukundaṃ prāha durmadaḥ / diṣṭyā diṣṭyā bhavān adya mama dṛṣṭi-pathaṃ gataḥ //
त्वं मातुलेयो नः कृष्ण मित्र-ध्रुङ् मां जिघांससि । अतस् त्वां गदया मन्द हनिष्ये वज्र-कल्पया ॥
tvaṃ mātuleyo naḥ kṛṣṇa mitra-dhruṅ māṃ jighāṃsasi / atas tvāṃ gadayā manda haniṣye vajra-kalpayā //
तर्ह्य् आनृण्यम् उपैम्य् अज्ञ मित्राणां मित्र-वत्सलः । बन्धु-रूपम् अरिं हत्वा व्याधिं देह-चरं यथा ॥
tarhy ānṛṇyam upaimy ajña mitrāṇāṃ mitra-vatsalaḥ / bandhu-rūpam ariṃ hatvā vyādhiṃ deha-caraṃ yathā //
एवं रूक्षैस् तुदन् वाक्यैः कृष्णं तोत्रैर् इव द्विपम् । गदयाताडयन् मूर्ध्नि सिंह-वद् व्यनदच् च सः ॥
evaṃ rūkṣais tudan vākyaiḥ kṛṣṇaṃ totrair iva dvipam / gadayātāḍayan mūrdhni siṃha-vad vyanadac ca saḥ //
गदयाभिहतो ऽप्य् आजौ न चचाल यदूद्वहः । कृष्णो ऽपि तम् अहन् गुर्व्या कौमोदक्या स्तनान्तरे ॥
gadayābhihato 'py ājau na cacāla yadūdvahaḥ / kṛṣṇo 'pi tam ahan gurvyā kaumodakyā stanāntare //
गदा-निर्भिन्न-हृदय उद्वमन् रुधिरं मुखात् । प्रसार्य केश-बाह्व्-अङ्घ्रीन् धरण्यां न्यपतद् व्यसुः ॥
gadā-nirbhinna-hṛdaya udvaman rudhiraṃ mukhāt / prasārya keśa-bāhv-aṅghrīn dharaṇyāṃ nyapatad vyasuḥ //
ततः सूक्ष्मतरं ज्योतिः कृष्णम् आविशद् अद्भुतम् । पश्यतां सर्व-भूतानां यथा चैद्य-वधे नृप ॥
tataḥ sūkṣmataraṃ jyotiḥ kṛṣṇam āviśad adbhutam / paśyatāṃ sarva-bhūtānāṃ yathā caidya-vadhe nṛpa //
विदूरथस् तु तद्-भ्राता भ्रातृ-शोक-परिप्लुतः । आगच्छद् असि-चर्माभ्याम् उच्छ्वसंस् तज्-जिघांसया ॥
vidūrathas tu tad-bhrātā bhrātṛ-śoka-pariplutaḥ / āgacchad asi-carmābhyām ucchvasaṃs taj-jighāṃsayā //
तस्य चापततः कृष्णश् चक्रेण क्षुर-नेमिना । शिरो जहार राजेन्द्र स-किरीटं स-कुण्डलम् ॥
tasya cāpatataḥ kṛṣṇaś cakreṇa kṣura-neminā / śiro jahāra rājendra sa-kirīṭaṃ sa-kuṇḍalam //
एवं सौभं च शाल्वं च दन्तवक्रं सहानुजम् । हत्वा दुर्विषहान् अन्यैर् ईडितः सुर-मानवैः ॥
evaṃ saubhaṃ ca śālvaṃ ca dantavakraṃ sahānujam / hatvā durviṣahān anyair īḍitaḥ sura-mānavaiḥ //
मुनिभिः सिद्ध-गन्धर्वैर् विद्याधर-महोरगैः । अप्सरोभिः पितृ-गणैर् यक्षैः किन्नर-चारणैः ॥
munibhiḥ siddha-gandharvair vidyādhara-mahoragaiḥ / apsarobhiḥ pitṛ-gaṇair yakṣaiḥ kinnara-cāraṇaiḥ //
उपगीयमान-विजयः कुसुमैर् अभिवर्षितः । वृतश् च वृष्णि-प्रवरैर् विवेशालङ्कृतां पुरीम् ॥
upagīyamāna-vijayaḥ kusumair abhivarṣitaḥ / vṛtaś ca vṛṣṇi-pravarair viveśālaṅkṛtāṃ purīm //
एवं योगेश्वरः कृष्णो भगवान् जगद्-ईश्वरः । ईयते पशु-दृष्टीनां निर्जितो जयतीति सः ॥
evaṃ yogeśvaraḥ kṛṣṇo bhagavān jagad-īśvaraḥ / īyate paśu-dṛṣṭīnāṃ nirjito jayatīti saḥ //
श्रुत्वा युद्धोद्यमं रामः कुरूणां सह पाण्डवैः । तीर्थाभिषेक-व्याजेन मध्य-स्थः प्रययौ किल ॥
śrutvā yuddhodyamaṃ rāmaḥ kurūṇāṃ saha pāṇḍavaiḥ / tīrthābhiṣeka-vyājena madhya-sthaḥ prayayau kila //
स्नात्वा प्रभासे सन्तर्प्य देवर्षि-पितृ-मानवान् । सरस्वतीं प्रति-स्रोतं ययौ ब्राह्मण-संवृतः ॥
snātvā prabhāse santarpya devarṣi-pitṛ-mānavān / sarasvatīṃ prati-srotaṃ yayau brāhmaṇa-saṃvṛtaḥ //
पृथूदकं बिन्दु-सरस् त्रितकूपं सुदर्शनम् । विशालं ब्रह्म-तीर्थं च चक्रं प्राचीं सरस्वतीम् ॥
pṛthūdakaṃ bindu-saras tritakūpaṃ sudarśanam / viśālaṃ brahma-tīrthaṃ ca cakraṃ prācīṃ sarasvatīm //
यमुनाम् अनु यान्य् एव गङ्गाम् अनु च भारत । जगाम नैमिषं यत्र ऋषयः सत्रम् आसते ॥
yamunām anu yāny eva gaṅgām anu ca bhārata / jagāma naimiṣaṃ yatra ṛṣayaḥ satram āsate //
तम् आगतम् अभिप्रेत्य मुनयो दीर्घ-सत्रिणः । अभिनन्द्य यथा-न्यायं प्रणम्योत्थाय चार्चयन् ॥
tam āgatam abhipretya munayo dīrgha-satriṇaḥ / abhinandya yathā-nyāyaṃ praṇamyotthāya cārcayan //
सो ऽर्चितः स-परीवारः कृतासन-परिग्रहः । रोमहर्षणम् आसीनं महर्षेः शिष्यम् ऐक्षत ॥
so 'rcitaḥ sa-parīvāraḥ kṛtāsana-parigrahaḥ / romaharṣaṇam āsīnaṃ maharṣeḥ śiṣyam aikṣata //
अप्रत्युत्थायिनं सूतम् अकृत-प्रह्वणाञ्जलिम् । अध्यासीनं च तान् विप्रांश् चुकोपोद्वीक्ष्य माधवः ॥
apratyutthāyinaṃ sūtam akṛta-prahvaṇāñjalim / adhyāsīnaṃ ca tān viprāṃś cukopodvīkṣya mādhavaḥ //
यस्माद् असाव् इमान् विप्रान् अध्यास्ते प्रतिलोम-जः । धर्म-पालांस् तथैवास्मान् वधम् अर्हति दुर्मतिः ॥
yasmād asāv imān viprān adhyāste pratiloma-jaḥ / dharma-pālāṃs tathaivāsmān vadham arhati durmatiḥ //
ऋषेर् भगवतो भूत्वा शिष्यो ऽधीत्य बहूनि च । सेतिहास-पुराणानि धर्म-शास्त्राणि सर्वशः ॥
ṛṣer bhagavato bhūtvā śiṣyo 'dhītya bahūni ca / setihāsa-purāṇāni dharma-śāstrāṇi sarvaśaḥ //
अदान्तस्याविनीतस्य वृथा पण्डित-मानिनः । न गुणाय भवन्ति स्म नटस्येवाजितात्मनः ॥
adāntasyāvinītasya vṛthā paṇḍita-māninaḥ / na guṇāya bhavanti sma naṭasyevājitātmanaḥ //
एतद्-अर्थो हि लोके ऽस्मिन्न् अवतारो मया कृतः । वध्या मे धर्म-ध्वजिनस् ते हि पातकिनो ऽधिकाः ॥
etad-artho hi loke 'sminn avatāro mayā kṛtaḥ / vadhyā me dharma-dhvajinas te hi pātakino 'dhikāḥ //
एतावद् उक्त्वा भगवान् निवृत्तो ऽसद्-वधाद् अपि । भावित्वात् तं कुशाग्रेण कर-स्थेनाहनत् प्रभुः ॥
etāvad uktvā bhagavān nivṛtto 'sad-vadhād api / bhāvitvāt taṃ kuśāgreṇa kara-sthenāhanat prabhuḥ //
हाहेति-वादिनः सर्वे मुनयः खिन्न-मानसाः । ऊचुः सङ्कर्षणं देवम् अधर्मस् ते कृतः प्रभो ॥
hāheti-vādinaḥ sarve munayaḥ khinna-mānasāḥ / ūcuḥ saṅkarṣaṇaṃ devam adharmas te kṛtaḥ prabho //
अस्य ब्रह्मासनं दत्तम् अस्माभिर् यदु-नन्दन । आयुश् चात्माक्लमं तावद् यावत् सत्रं समाप्यते ॥
asya brahmāsanaṃ dattam asmābhir yadu-nandana / āyuś cātmāklamaṃ tāvad yāvat satraṃ samāpyate //
अजानतैवाचरितस् त्वया ब्रह्म-वधो यथा । योगेश्वरस्य भवतो नाम्नायो ऽपि नियामकः ॥
ajānataivācaritas tvayā brahma-vadho yathā / yogeśvarasya bhavato nāmnāyo 'pi niyāmakaḥ //
यद्य् एतद्-ब्रह्म-हत्यायाः पावनं लोक-पावन । चरिष्यति भवांल् लोक- सङ्ग्रहो ऽनन्य-चोदितः ॥
yady etad-brahma-hatyāyāḥ pāvanaṃ loka-pāvana / cariṣyati bhavāṃl loka- saṅgraho 'nanya-coditaḥ //
श्री-भगवान् उवाच चरिष्ये वध-निर्वेशं लोकानुग्रह-काम्यया । नियमः प्रथमे कल्पे यावान् स तु विधीयताम् ॥
śrī-bhagavān uvāca cariṣye vadha-nirveśaṃ lokānugraha-kāmyayā / niyamaḥ prathame kalpe yāvān sa tu vidhīyatām //
दीर्घम् आयुर् बतैतस्य सत्त्वम् इन्द्रियम् एव च । आशासितं यत् तद् ब्रूते साधये योग-मायया ॥
dīrgham āyur bataitasya sattvam indriyam eva ca / āśāsitaṃ yat tad brūte sādhaye yoga-māyayā //
ऋषय ऊचुः अस्त्रस्य तव वीर्यस्य मृत्योर् अस्माकम् एव च । यथा भवेद् वचः सत्यं तथा राम विधीयताम् ॥
ṛṣaya ūcuḥ astrasya tava vīryasya mṛtyor asmākam eva ca / yathā bhaved vacaḥ satyaṃ tathā rāma vidhīyatām //
श्री-भगवान् उवाच आत्मा वै पुत्र उत्पन्न इति वेदानुशासनम् । तस्माद् अस्य भवेद् वक्ता आयुर्-इन्द्रिय-सत्त्व-वान् ॥
śrī-bhagavān uvāca ātmā vai putra utpanna iti vedānuśāsanam / tasmād asya bhaved vaktā āyur-indriya-sattva-vān //
किं वः कामो मुनि-श्रेष्ठा ब्रूताहं करवाण्य् अथ । अजानतस् त्व् अपचितिं यथा मे चिन्त्यतां बुधाः ॥
kiṃ vaḥ kāmo muni-śreṣṭhā brūtāhaṃ karavāṇy atha / ajānatas tv apacitiṃ yathā me cintyatāṃ budhāḥ //
ऋषय ऊचुः इल्वलस्य सुतो घोरो बल्वलो नाम दानवः । स दूषयति नः सत्रम् एत्य पर्वणि पर्वणि ॥
ṛṣaya ūcuḥ ilvalasya suto ghoro balvalo nāma dānavaḥ / sa dūṣayati naḥ satram etya parvaṇi parvaṇi //
तं पापं जहि दाशार्ह तन् नः शुश्रूषणं परम् । पूय-शोणित-विन्-मूत्र- सुरा-मांसाभिवर्षिणम् ॥
taṃ pāpaṃ jahi dāśārha tan naḥ śuśrūṣaṇaṃ param / pūya-śoṇita-vin-mūtra- surā-māṃsābhivarṣiṇam //
ततश् च भारतं वर्षं परीत्य सु-समाहितः । चरित्वा द्वादश-मासांस् तीर्थ-स्नायी विशुध्यसि ॥
tataś ca bhārataṃ varṣaṃ parītya su-samāhitaḥ / caritvā dvādaśa-māsāṃs tīrtha-snāyī viśudhyasi //