श्री-ब्राह्मण उवाच परिग्रहो हि दुःखाय यद् यत् प्रियतमं नृणाम् । अनन्तं सुखम् आप्नोति तद् विद्वान् यस् त्व् अकिञ्चनः ॥
śrī-brāhmaṇa uvāca parigraho hi duḥkhāya yad yat priyatamaṃ nṛṇām / anantaṃ sukham āpnoti tad vidvān yas tv akiñcanaḥ //
सामिषं कुररं जघ्नुर् बलिनो ऽन्ये निरामिषाः । तदामिषं परित्यज्य स सुखं समविन्दत ॥
sāmiṣaṃ kuraraṃ jaghnur balino 'nye nirāmiṣāḥ / tadāmiṣaṃ parityajya sa sukhaṃ samavindata //
न मे मानापमानौ स्तो न चिन्ता गेह-पुत्रिणाम् । आत्म-क्रीड आत्म-रतिर् विचरामीह बाल-वत् ॥
na me mānāpamānau sto na cintā geha-putriṇām / ātma-krīḍa ātma-ratir vicarāmīha bāla-vat //
द्वाव् एव चिन्तया मुक्तौ परमानन्द आप्लुतौ । यो विमुग्धो जडो बालो यो गुणेभ्यः परं गतः ॥
dvāv eva cintayā muktau paramānanda āplutau / yo vimugdho jaḍo bālo yo guṇebhyaḥ paraṃ gataḥ //
क्वचित् कुमारी त्व् आत्मानं वृणानान् गृहम् आगतान् । स्वयं तान् अर्हयाम् आस क्वापि यातेषु बन्धुषु ॥
kvacit kumārī tv ātmānaṃ vṛṇānān gṛham āgatān / svayaṃ tān arhayām āsa kvāpi yāteṣu bandhuṣu //
तेषाम् अभ्यवहारार्थं शालीन् रहसि पार्थिव । अवघ्नन्त्याः प्रकोष्ठ-स्थाश् चक्रुः शङ्खाः स्वनं महत् ॥
teṣām abhyavahārārthaṃ śālīn rahasi pārthiva / avaghnantyāḥ prakoṣṭha-sthāś cakruḥ śaṅkhāḥ svanaṃ mahat //
सा तज् जुगुप्सितं मत्वा महती वृईडिता ततः । बभञ्जैकैकशः शङ्खान् द्वौ द्वौ पाण्योर् अशेषयत् ॥
sā taj jugupsitaṃ matvā mahatī vṛīḍitā tataḥ / babhañjaikaikaśaḥ śaṅkhān dvau dvau pāṇyor aśeṣayat //
उभयोर् अप्य् अभूद् घोषो ह्य् अवघ्नन्त्याः स्व-शङ्खयोः । तत्राप्य् एकं निरभिदद् एकस्मान् नाभवद् ध्वनिः ॥
ubhayor apy abhūd ghoṣo hy avaghnantyāḥ sva-śaṅkhayoḥ / tatrāpy ekaṃ nirabhidad ekasmān nābhavad dhvaniḥ //
अन्वशिक्षम् इमं तस्या उपदेशम् अरिन्दम । लोकान् अनुचरन्न् एतान् लोक-तत्त्व-विवित्सया ॥
anvaśikṣam imaṃ tasyā upadeśam arindama / lokān anucarann etān loka-tattva-vivitsayā //
वासे बहूनां कलहो भवेद् वार्ता द्वयोर् अपि । एक एव वसेत् तस्मात् कुमार्या इव कङ्कणः ॥
vāse bahūnāṃ kalaho bhaved vārtā dvayor api / eka eva vaset tasmāt kumāryā iva kaṅkaṇaḥ //
मन एकत्र संयुञ्ज्याज् जित-श्वासो जितासनः । वैराग्याभ्यास-योगेन ध्रियमाणम् अतन्द्रितः ॥
mana ekatra saṃyuñjyāj jita-śvāso jitāsanaḥ / vairāgyābhyāsa-yogena dhriyamāṇam atandritaḥ //
यस्मिन् मनो लब्ध-पदं यद् एतच् छनैः शनैर् मुञ्चति कर्म-रेणून् । सत्त्वेन वृद्धेन रजस् तमश् च विधूय निर्वाणम् उपैत्य् अनिन्धनम् ॥
yasmin mano labdha-padaṃ yad etac chanaiḥ śanair muñcati karma-reṇūn / sattvena vṛddhena rajas tamaś ca vidhūya nirvāṇam upaity anindhanam //
तदैवम् आत्मन्य् अवरुद्ध-चित्तो न वेद किञ्चिद् बहिर् अन्तरं वा । यथेषु-कारो नृपतिं व्रजन्तम् इषौ गतात्मा न ददर्श पार्श्वे ॥
tadaivam ātmany avaruddha-citto na veda kiñcid bahir antaraṃ vā / yatheṣu-kāro nṛpatiṃ vrajantam iṣau gatātmā na dadarśa pārśve //
एक-चार्य् अनिकेतः स्याद् अप्रमत्तो गुहाशयः । अलक्ष्यमाण आचारैर् मुनिर् एको ऽल्प-भाषणः ॥
eka-cāry aniketaḥ syād apramatto guhāśayaḥ / alakṣyamāṇa ācārair munir eko 'lpa-bhāṣaṇaḥ //
गृहारम्भो हि दुःखाय विफलश् चाध्रुवात्मनः । सर्पः पर-कृतं वेश्म प्रविश्य सुखम् एधते ॥
gṛhārambho hi duḥkhāya viphalaś cādhruvātmanaḥ / sarpaḥ para-kṛtaṃ veśma praviśya sukham edhate //
एको नारायणो देवः पूर्व-सृष्टं स्व-मायया । संहृत्य काल-कलया कल्पान्त इदम् ईश्वरः । एक एवाद्वितीयो ऽभूद् आत्माधारो ऽखिलाश्रयः ॥
eko nārāyaṇo devaḥ pūrva-sṛṣṭaṃ sva-māyayā / saṃhṛtya kāla-kalayā kalpānta idam īśvaraḥ / eka evādvitīyo 'bhūd ātmādhāro 'khilāśrayaḥ //
कालेनात्मानुभावेन साम्यं नीतासु शक्तिषु । सत्त्वादिष्व् आदि-पुरुषः प्रधान-पुरुषेश्वरः ॥
kālenātmānubhāvena sāmyaṃ nītāsu śaktiṣu / sattvādiṣv ādi-puruṣaḥ pradhāna-puruṣeśvaraḥ //
परावराणां परम आस्ते कैवल्य-संज्ञितः । केवलानुभवानन्द- सन्दोहो निरुपाधिकः ॥
parāvarāṇāṃ parama āste kaivalya-saṃjñitaḥ / kevalānubhavānanda- sandoho nirupādhikaḥ //
केवलात्मानुभावेन स्व-मायां त्रि-गुणात्मिकाम् । सङ्क्षोभयन् सृजत्य् आदौ तया सूत्रम् अरिन्दम ॥
kevalātmānubhāvena sva-māyāṃ tri-guṇātmikām / saṅkṣobhayan sṛjaty ādau tayā sūtram arindama //
ताम् आहुस् त्रि-गुण-व्यक्तिं सृजन्तीं विश्वतो-मुखम् । यस्मिन् प्रोतम् इदं विश्वं येन संसरते पुमान् ॥
tām āhus tri-guṇa-vyaktiṃ sṛjantīṃ viśvato-mukham / yasmin protam idaṃ viśvaṃ yena saṃsarate pumān //
यथोर्णनाभिर् हृदयाद् ऊर्णां सन्तत्य वक्त्रतः । तया विहृत्य भूयस् तां ग्रसत्य् एवं महेश्वरः ॥
yathorṇanābhir hṛdayād ūrṇāṃ santatya vaktrataḥ / tayā vihṛtya bhūyas tāṃ grasaty evaṃ maheśvaraḥ //
यत्र यत्र मनो देही धारयेत् सकलं धिया । स्नेहाद् द्वेषाद् भयाद् वापि याति तत्-तत्-स्वरूपताम् ॥
yatra yatra mano dehī dhārayet sakalaṃ dhiyā / snehād dveṣād bhayād vāpi yāti tat-tat-svarūpatām //
कीटः पेशस्कृतं ध्यायन् कुड्यां तेन प्रवेशितः । याति तत्-सात्मतां राजन् पूर्व-रूपम् असन्त्यजन् ॥
kīṭaḥ peśaskṛtaṃ dhyāyan kuḍyāṃ tena praveśitaḥ / yāti tat-sātmatāṃ rājan pūrva-rūpam asantyajan //
एवं गुरुभ्य एतेभ्य एषा मे शिक्षिता मतिः । स्वात्मोपशिक्षितां बुद्धिं शृणु मे वदतः प्रभो ॥
evaṃ gurubhya etebhya eṣā me śikṣitā matiḥ / svātmopaśikṣitāṃ buddhiṃ śṛṇu me vadataḥ prabho //
देहो गुरुर् मम विरक्ति-विवेक-हेतुर् बिभ्रत् स्म सत्त्व-निधनं सततार्त्य्-उदर्कम् अम्प्; तत्त्वान्य् अनेन विमृशामि यथा तथापि पारक्यम् इत्य् अवसितो विचराम्य् असङ्गः ॥
deho gurur mama virakti-viveka-hetur bibhrat sma sattva-nidhanaṃ satatārty-udarkam amp; tattvāny anena vimṛśāmi yathā tathāpi pārakyam ity avasito vicarāmy asaṅgaḥ //
जायात्मजार्थ-पशु-भृत्य-गृहाप्त-वर्गान् पुष्नाति यत्-प्रिय-चिकीर्षया वितन्वन् जायात्मजार्थ-पशु-भृत्य-गृहाप्त-वर्गान् पुष्नाति यत्-प्रिय-चिकीर्षया वितन्वन् स्वान्ते स-कृच्छ्रम् अवरुद्ध-धनः स देहः सृष्ट्वास्य बीजम् अवसीदति वृक्ष-धर्मः ॥
jāyātmajārtha-paśu-bhṛtya-gṛhāpta-vargān puṣnāti yat-priya-cikīrṣayā vitanvan jāyātmajārtha-paśu-bhṛtya-gṛhāpta-vargān puṣnāti yat-priya-cikīrṣayā vitanvan svānte sa-kṛcchram avaruddha-dhanaḥ sa dehaḥ sṛṣṭvāsya bījam avasīdati vṛkṣa-dharmaḥ //
जिह्वैकतो ऽमुम् अपकर्षति कर्हि तर्षा शिश्नो ऽन्यतस् त्वग् उदरं श्रवणं कुतश्चित् जिह्वैकतो ऽमुम् अपकर्षति कर्हि तर्षा शिश्नो ऽन्यतस् त्वग् उदरं श्रवणं कुतश्चित् घ्राणो ऽन्यतश् चपल-दृक् क्व च कर्म-शक्तिर् बह्व्यः सपत्न्य इव गेह-पतिं लुनन्ति ॥
jihvaikato 'mum apakarṣati karhi tarṣā śiśno 'nyatas tvag udaraṃ śravaṇaṃ kutaścit jihvaikato 'mum apakarṣati karhi tarṣā śiśno 'nyatas tvag udaraṃ śravaṇaṃ kutaścit ghrāṇo 'nyataś capala-dṛk kva ca karma-śaktir bahvyaḥ sapatnya iva geha-patiṃ lunanti //
सृष्ट्वा पुराणि विविधान्य् अजयात्म-शक्त्या वृक्षान् सरीसृप-पशून् खग-दन्दशूकान् सृष्ट्वा पुराणि विविधान्य् अजयात्म-शक्त्या वृक्षान् सरीसृप-पशून् खग-दन्दशूकान् तैस् तैर् अतुष्ट-हृदयः पुरुषं विधाय ब्रह्मावलोक-धिषणं मुदम् आप देवः ॥
sṛṣṭvā purāṇi vividhāny ajayātma-śaktyā vṛkṣān sarīsṛpa-paśūn khaga-dandaśūkān sṛṣṭvā purāṇi vividhāny ajayātma-śaktyā vṛkṣān sarīsṛpa-paśūn khaga-dandaśūkān tais tair atuṣṭa-hṛdayaḥ puruṣaṃ vidhāya brahmāvaloka-dhiṣaṇaṃ mudam āpa devaḥ //
लब्ध्वा सु-दुर्लभम् इदं बहु-सम्भवान्ते मानुष्यम् अर्थ-दम् अनित्यम् अपीह धीरः लब्ध्वा सु-दुर्लभम् इदं बहु-सम्भवान्ते मानुष्यम् अर्थ-दम् अनित्यम् अपीह धीरः तूर्णं यतेत न पतेद् अनु-मृत्यु यावन् निःश्रेयसाय विषयः खलु सर्वतः स्यात् ॥
labdhvā su-durlabham idaṃ bahu-sambhavānte mānuṣyam artha-dam anityam apīha dhīraḥ labdhvā su-durlabham idaṃ bahu-sambhavānte mānuṣyam artha-dam anityam apīha dhīraḥ tūrṇaṃ yateta na pated anu-mṛtyu yāvan niḥśreyasāya viṣayaḥ khalu sarvataḥ syāt //
एवं सञ्जात-वैराग्यो विज्ञानालोक आत्मनि । विचरामि महीम् एतां मुक्त-सङ्गो ऽनहङ्कृतः ॥
evaṃ sañjāta-vairāgyo vijñānāloka ātmani / vicarāmi mahīm etāṃ mukta-saṅgo 'nahaṅkṛtaḥ //
न ह्य् एकस्माद् गुरोर् ज्ञानं सु-स्थिरं स्यात् सु-पुष्कलम् । ब्रह्मैतद् अद्वितीयं वै गीयते बहुधर्षिभिः ॥
na hy ekasmād guror jñānaṃ su-sthiraṃ syāt su-puṣkalam / brahmaitad advitīyaṃ vai gīyate bahudharṣibhiḥ //
श्री-भगवान् उवाच इत्य् उक्त्वा स यदुं विप्रस् तम् आमन्त्र्य गभीर-धीः । वन्दितः स्व्-अर्चितो राज्ञा ययौ प्रीतो यथागतम् ॥
śrī-bhagavān uvāca ity uktvā sa yaduṃ vipras tam āmantrya gabhīra-dhīḥ / vanditaḥ sv-arcito rājñā yayau prīto yathāgatam //
अवधूत-वचः श्रुत्वा पूर्वेषां नः स पूर्व-जः । सर्व-सङ्ग-विनिर्मुक्तः सम-चित्तो बभूव ह ॥
avadhūta-vacaḥ śrutvā pūrveṣāṃ naḥ sa pūrva-jaḥ / sarva-saṅga-vinirmuktaḥ sama-citto babhūva ha //