सूत उवाच संस्तुतो भगवान् इत्थं मार्कण्डेयेन धीमता । नारायणो नर-सखः प्रीत आह भृगूद्वहम् ॥
sūta uvāca saṃstuto bhagavān itthaṃ mārkaṇḍeyena dhīmatā / nārāyaṇo nara-sakhaḥ prīta āha bhṛgūdvaham //
श्री-भगवान् उवाच भो भो ब्रह्मर्षि-वर्यो ऽसि सिद्ध आत्म-समाधिना । मयि भक्त्यानपायिन्या तपः-स्वाध्याय-संयमैः ॥
śrī-bhagavān uvāca bho bho brahmarṣi-varyo 'si siddha ātma-samādhinā / mayi bhaktyānapāyinyā tapaḥ-svādhyāya-saṃyamaiḥ //
वयं ते परितुष्टाः स्म त्वद्-बृहद्-व्रत-चर्यया । वरं प्रतीच्छ भद्रं ते वर-दो ऽस्मि त्वद्-ईप्सितम् ॥
vayaṃ te parituṣṭāḥ sma tvad-bṛhad-vrata-caryayā / varaṃ pratīccha bhadraṃ te vara-do 'smi tvad-īpsitam //
श्री-ऋषिर् उवाच जितं ते देव-देवेश प्रपन्नार्ति-हराच्युत । वरेणैतावतालं नो यद् भवान् समदृश्यत ॥
śrī-ṛṣir uvāca jitaṃ te deva-deveśa prapannārti-harācyuta / vareṇaitāvatālaṃ no yad bhavān samadṛśyata //
गृहीत्वाजादयो यस्य श्रीमत्-पादाब्ज-दर्शनम् । मनसा योग-पक्वेन स भवान् मे ऽक्षि-गोचरः ॥
gṛhītvājādayo yasya śrīmat-pādābja-darśanam / manasā yoga-pakvena sa bhavān me 'kṣi-gocaraḥ //
अथाप्य् अम्बुज-पत्राक्ष पुण्य-श्लोक-शिखामणे । द्रक्ष्ये मायां यया लोकः स-पालो वेद सद्-भिदाम् ॥
athāpy ambuja-patrākṣa puṇya-śloka-śikhāmaṇe / drakṣye māyāṃ yayā lokaḥ sa-pālo veda sad-bhidām //
सूत उवाच इतीडितो ऽर्चितः कामम् ऋषिणा भगवान् मुने । तथेति स स्मयन् प्रागाद् बदर्य्-आश्रमम् ईश्वरः ॥
sūta uvāca itīḍito 'rcitaḥ kāmam ṛṣiṇā bhagavān mune / tatheti sa smayan prāgād badary-āśramam īśvaraḥ //
तम् एव चिन्तयन्न् अर्थम् ऋषिः स्वाश्रम एव सः । वसन्न् अग्न्य्-अर्क-सोमाम्बु- भू-वायु-वियद्-आत्मसु ॥
tam eva cintayann artham ṛṣiḥ svāśrama eva saḥ / vasann agny-arka-somāmbu- bhū-vāyu-viyad-ātmasu //
ध्यायन् सर्वत्र च हरिं भाव-द्रव्यैर् अपूजयत् । क्वचित् पूजां विसस्मार प्रेम-प्रसर-सम्प्लुतः ॥
dhyāyan sarvatra ca hariṃ bhāva-dravyair apūjayat / kvacit pūjāṃ visasmāra prema-prasara-samplutaḥ //
तस्यैकदा भृगु-श्रेष्ठ पुष्पभद्रा-तटे मुनेः । उपासीनस्य सन्ध्यायां ब्रह्मन् वायुर् अभून् महान् ॥
tasyaikadā bhṛgu-śreṣṭha puṣpabhadrā-taṭe muneḥ / upāsīnasya sandhyāyāṃ brahman vāyur abhūn mahān //
तं चण्ड-शब्दं समुदीरयन्तं बलाहका अन्व् अभवन् करालाः । अक्ष-स्थविष्ठा मुमुचुस् तडिद्भिः स्वनन्त उच्चैर् अभि वर्ष-धाराः ॥
taṃ caṇḍa-śabdaṃ samudīrayantaṃ balāhakā anv abhavan karālāḥ / akṣa-sthaviṣṭhā mumucus taḍidbhiḥ svananta uccair abhi varṣa-dhārāḥ //
ततो व्यदृश्यन्त चतुः समुद्राः समन्ततः क्ष्मा-तलम् आग्रसन्तः । समीर-वेगोर्मिभिर् उग्र-नक्र- महा-भयावर्त-गभीर-घोषाः ॥
tato vyadṛśyanta catuḥ samudrāḥ samantataḥ kṣmā-talam āgrasantaḥ / samīra-vegormibhir ugra-nakra- mahā-bhayāvarta-gabhīra-ghoṣāḥ //
अन्तर् बहिश् चाद्भिर् अति-द्युभिः खरैः शतह्रदाभिर् उपतापितं जगत् अम्प्; चतुर्-विधं वीक्ष्य सहात्मना मुनिर् जलाप्लुतां क्ष्मां विमनाः समत्रसत् ॥
antar bahiś cādbhir ati-dyubhiḥ kharaiḥ śatahradābhir upatāpitaṃ jagat amp; catur-vidhaṃ vīkṣya sahātmanā munir jalāplutāṃ kṣmāṃ vimanāḥ samatrasat //
तस्यैवम् उद्वीक्षत ऊर्मि-भीषणः प्रभञ्जनाघूर्णित-वार् महार्णवः । आपूर्यमाणो वरषद्भिर् अम्बुदैः क्ष्माम् अप्यधाद् द्वीप-वर्षाद्रिभिः समम् ॥
tasyaivam udvīkṣata ūrmi-bhīṣaṇaḥ prabhañjanāghūrṇita-vār mahārṇavaḥ / āpūryamāṇo varaṣadbhir ambudaiḥ kṣmām apyadhād dvīpa-varṣādribhiḥ samam //
स-क्ष्मान्तरिक्षं स-दिवं स-भा-गणं त्रै-लोक्यम् आसीत् सह दिग्भिर् आप्लुतम् अम्प्; स एक एवोर्वरितो महा-मुनिर् बभ्राम विक्षिप्य जटा जडान्ध-वत् ॥
sa-kṣmāntarikṣaṃ sa-divaṃ sa-bhā-gaṇaṃ trai-lokyam āsīt saha digbhir āplutam amp; sa eka evorvarito mahā-munir babhrāma vikṣipya jaṭā jaḍāndha-vat //
क्षुत्-तृट्-परीतो मकरैस् तिमिङ्गिलैर् उपद्रुतो वीचि-नभस्वताहतः क्षुत्-तृट्-परीतो मकरैस् तिमिङ्गिलैर् उपद्रुतो वीचि-नभस्वताहतः तमस्य् अपारे पतितो भ्रमन् दिशो न वेद खं गां च परिश्रमेषितः ॥
kṣut-tṛṭ-parīto makarais timiṅgilair upadruto vīci-nabhasvatāhataḥ kṣut-tṛṭ-parīto makarais timiṅgilair upadruto vīci-nabhasvatāhataḥ tamasy apāre patito bhraman diśo na veda khaṃ gāṃ ca pariśrameṣitaḥ //
क्रचिन् मग्नो महावर्ते तरलैस् ताडितः क्वचित् । यादोभिर् भक्ष्यते क्वापि स्वयम् अन्योन्य-घातिभिः ॥
kracin magno mahāvarte taralais tāḍitaḥ kvacit / yādobhir bhakṣyate kvāpi svayam anyonya-ghātibhiḥ //
क्वचिच् छोकं क्वचिन् मोहं क्वचिद् दुःखं सुखं भयम् । क्वचिन् मृत्युम् अवाप्नोति व्याध्य्-आदिभिर् उतार्दितः ॥
kvacic chokaṃ kvacin mohaṃ kvacid duḥkhaṃ sukhaṃ bhayam / kvacin mṛtyum avāpnoti vyādhy-ādibhir utārditaḥ //
अयुतायत-वर्षाणां सहस्राणि शतानि च । व्यतीयुर् भ्रमतस् तस्मिन् विष्णु-मायावृतात्मनः ॥
ayutāyata-varṣāṇāṃ sahasrāṇi śatāni ca / vyatīyur bhramatas tasmin viṣṇu-māyāvṛtātmanaḥ //
स कदाचिद् भ्रमंस् तस्मिन् पृथिव्याः ककुदि द्विजः । न्याग्रोध-पोतं ददृशे फल-पल्लव-शोभितम् ॥
sa kadācid bhramaṃs tasmin pṛthivyāḥ kakudi dvijaḥ / nyāgrodha-potaṃ dadṛśe phala-pallava-śobhitam //
प्राग्-उत्तरस्यां शाखायां तस्यापि ददृशे शिशुम् । शयानं पर्ण-पुटके ग्रसन्तं प्रभया तमः ॥
prāg-uttarasyāṃ śākhāyāṃ tasyāpi dadṛśe śiśum / śayānaṃ parṇa-puṭake grasantaṃ prabhayā tamaḥ //
महा-मरकत-श्यामं श्रीमद्-वदन-पङ्कजम् । कम्बु-ग्रीवं महोरस्कं सु-नसं सुन्दर-भ्रुवम् ॥
mahā-marakata-śyāmaṃ śrīmad-vadana-paṅkajam / kambu-grīvaṃ mahoraskaṃ su-nasaṃ sundara-bhruvam //
श्वासैजद्-अलकाभातं कम्बु-श्री-कर्ण-दाडिमम् । विद्रुमाधर-भासेषच्- छोणायित-सुधा-स्मितम् ॥
śvāsaijad-alakābhātaṃ kambu-śrī-karṇa-dāḍimam / vidrumādhara-bhāseṣac- choṇāyita-sudhā-smitam //
पद्म-गर्भारुणापाङ्गं हृद्य-हासावलोकनम् । श्वासैजद्-वलि-संविग्न- निम्न-नाभि-दलोदरम् ॥
padma-garbhāruṇāpāṅgaṃ hṛdya-hāsāvalokanam / śvāsaijad-vali-saṃvigna- nimna-nābhi-dalodaram //
चार्व्-अङ्गुलिभ्यां पाणिभ्याम् उन्नीय चरणाम्बुजम् । मुखे निधाय विप्रेन्द्रो धयन्तं वीक्ष्य विस्मितः ॥
cārv-aṅgulibhyāṃ pāṇibhyām unnīya caraṇāmbujam / mukhe nidhāya viprendro dhayantaṃ vīkṣya vismitaḥ //
तद्-दर्शनाद् वीत-परिश्रमो मुदा प्रोत्फुल्ल-हृत्-पौल्म-विलोचनाम्बुजः । प्रहृष्ट-रोमाद्भुत-भाव-शङ्कितः प्रष्टुं पुरस् तं प्रससार बालकम् ॥
tad-darśanād vīta-pariśramo mudā protphulla-hṛt-paulma-vilocanāmbujaḥ / prahṛṣṭa-romādbhuta-bhāva-śaṅkitaḥ praṣṭuṃ puras taṃ prasasāra bālakam //
तावच् छिशोर् वै श्वसितेन भार्गवः सो ऽन्तः शरीरं मशको यथाविशत् अम्प्; तत्राप्य् अदो न्यस्तम् अचष्ट कृत्स्नशो यथा पुरामुह्यद् अतीव विस्मितः ॥
tāvac chiśor vai śvasitena bhārgavaḥ so 'ntaḥ śarīraṃ maśako yathāviśat amp; tatrāpy ado nyastam acaṣṭa kṛtsnaśo yathā purāmuhyad atīva vismitaḥ //
खं रोदसी भा-गणान् अद्रि-सागरान् द्वीपान् स-वर्षान् ककुभः सुरासुरान् । वनानि देशान् सरितः पुराकरान् खेटान् व्रजान् आश्रम-वर्ण-वृत्तयः ॥
khaṃ rodasī bhā-gaṇān adri-sāgarān dvīpān sa-varṣān kakubhaḥ surāsurān / vanāni deśān saritaḥ purākarān kheṭān vrajān āśrama-varṇa-vṛttayaḥ //
महान्ति भूतान्य् अथ भौतिकान्य् असौ कालं च नाना-युग-कल्प-कल्पनम् । यत् किञ्चिद् अन्यद् व्यवहार-कारणं ददर्श विश्वं सद् इवावभासितम् ॥
mahānti bhūtāny atha bhautikāny asau kālaṃ ca nānā-yuga-kalpa-kalpanam / yat kiñcid anyad vyavahāra-kāraṇaṃ dadarśa viśvaṃ sad ivāvabhāsitam //
हिमालयं पुष्पवहां च तां नदीं निजाश्रमं यत्र ऋषी अपश्यत । विश्वं विपश्यञ् छ्वसिताच् छिशोर् वै बहिर् निरस्तो न्यपतल् लयाब्धौ ॥
himālayaṃ puṣpavahāṃ ca tāṃ nadīṃ nijāśramaṃ yatra ṛṣī apaśyata / viśvaṃ vipaśyañ chvasitāc chiśor vai bahir nirasto nyapatal layābdhau //
तस्मिन् पृथिव्याः ककुदि प्ररूढं वटं च तत्-पर्ण-पुटे शयानम् । तोकं च तत्-प्रेम-सुधा-स्मितेन निरीक्षितो ऽपाङ्ग-निरीक्षणेन ॥
tasmin pṛthivyāḥ kakudi prarūḍhaṃ vaṭaṃ ca tat-parṇa-puṭe śayānam / tokaṃ ca tat-prema-sudhā-smitena nirīkṣito 'pāṅga-nirīkṣaṇena //
अथ तं बालकं वीक्ष्य नेत्राभ्यां धिष्ठितं हृदि । अभ्ययाद् अति-सङ्क्लिष्टः परिष्वक्तुम् अधोक्षजम् ॥
atha taṃ bālakaṃ vīkṣya netrābhyāṃ dhiṣṭhitaṃ hṛdi / abhyayād ati-saṅkliṣṭaḥ pariṣvaktum adhokṣajam //
तावत् स भगवान् साक्षाद् योगाधीशो गुहा-शयः । अन्तर्दध ऋषेः सद्यो यथेहानीश-निर्मिता ॥
tāvat sa bhagavān sākṣād yogādhīśo guhā-śayaḥ / antardadha ṛṣeḥ sadyo yathehānīśa-nirmitā //
तम् अन्व् अथ वटो ब्रह्मन् सलिलं लोक-सम्प्लवः । तिरोधायि क्षणाद् अस्य स्वाश्रमे पूर्व-वत् स्थितः ॥
tam anv atha vaṭo brahman salilaṃ loka-samplavaḥ / tirodhāyi kṣaṇād asya svāśrame pūrva-vat sthitaḥ //