मैत्रेय उवाच इत्य् अजेनानुनीतेन भवेन परितुष्यता । अभ्यधायि महा-बाहो प्रहस्य श्रूयताम् इति ॥
maitreya uvāca ity ajenānunītena bhavena parituṣyatā / abhyadhāyi mahā-bāho prahasya śrūyatām iti //
महादेव उवाच नाघं प्रजेश बालानां वर्णये नानुचिन्तये । देव-मायाभिभूतानां दण्डस् तत्र धृतो मया ॥
mahādeva uvāca nāghaṃ prajeśa bālānāṃ varṇaye nānucintaye / deva-māyābhibhūtānāṃ daṇḍas tatra dhṛto mayā //
प्रजापतेर् दग्ध-शीर्ष्णो भवत्व् अज-मुखं शिरः । मित्रस्य चक्षुषेक्षेत भागं स्वं बर्हिषो भगः ॥
prajāpater dagdha-śīrṣṇo bhavatv aja-mukhaṃ śiraḥ / mitrasya cakṣuṣekṣeta bhāgaṃ svaṃ barhiṣo bhagaḥ //
पूषा तु यजमानस्य दद्भिर् जक्षतु पिष्ट-भुक् । देवाः प्रकृत-सर्वाङ्गा ये म उच्छेषणं ददुः ॥
pūṣā tu yajamānasya dadbhir jakṣatu piṣṭa-bhuk / devāḥ prakṛta-sarvāṅgā ye ma uccheṣaṇaṃ daduḥ //
बाहुभ्याम् अश्विनोः पूष्णो हस्ताभ्यां कृत-बाहवः । भवन्त्व् अध्वर्यवश् चान्ये बस्त-श्मश्रुर् भृगुर् भवेत् ॥
bāhubhyām aśvinoḥ pūṣṇo hastābhyāṃ kṛta-bāhavaḥ / bhavantv adhvaryavaś cānye basta-śmaśrur bhṛgur bhavet //
मैत्रेय उवाच तदा सर्वाणि भूतानि श्रुत्वा मीढुष्टमोदितम् । परितुष्टात्मभिस् तात साधु साध्व् इत्य् अथाब्रुवन् ॥
maitreya uvāca tadā sarvāṇi bhūtāni śrutvā mīḍhuṣṭamoditam / parituṣṭātmabhis tāta sādhu sādhv ity athābruvan //
ततो मीढ्वांसम् आमन्त्र्य शुनासीराः सहर्षिभिः । भूयस् तद् देव-यजनं स-मीढ्वद्-वेधसो ययुः ॥
tato mīḍhvāṃsam āmantrya śunāsīrāḥ saharṣibhiḥ / bhūyas tad deva-yajanaṃ sa-mīḍhvad-vedhaso yayuḥ //
विधाय कार्त्स्न्येन च तद् यद् आह भगवान् भवः । सन्दधुः कस्य कायेन सवनीय-पशोः शिरः ॥
vidhāya kārtsnyena ca tad yad āha bhagavān bhavaḥ / sandadhuḥ kasya kāyena savanīya-paśoḥ śiraḥ //
सन्धीयमाने शिरसि दक्षो रुद्राभिवीक्षितः । सद्यः सुप्त इवोत्तस्थौ ददृशे चाग्रतो मृडम् ॥
sandhīyamāne śirasi dakṣo rudrābhivīkṣitaḥ / sadyaḥ supta ivottasthau dadṛśe cāgrato mṛḍam //
तदा वृषध्वज-द्वेष- कलिलात्मा प्रजापतिः । शिवावलोकाद् अभवच् छरद्-ध्रद इवामलः ॥
tadā vṛṣadhvaja-dveṣa- kalilātmā prajāpatiḥ / śivāvalokād abhavac charad-dhrada ivāmalaḥ //
भव-स्तवाय कृत-धीर् नाशक्नोद् अनुरागतः । औत्कण्ठ्याद् बाष्प-कलया सम्परेतां सुतां स्मरन् ॥
bhava-stavāya kṛta-dhīr nāśaknod anurāgataḥ / autkaṇṭhyād bāṣpa-kalayā samparetāṃ sutāṃ smaran //
कृच्छ्रात् संस्तभ्य च मनः प्रेम-विह्वलितः सुधीः । शशंस निर्व्यलीकेन भावेनेशं प्रजापतिः ॥
kṛcchrāt saṃstabhya ca manaḥ prema-vihvalitaḥ sudhīḥ / śaśaṃsa nirvyalīkena bhāveneśaṃ prajāpatiḥ //
दक्ष उवाच भूयान् अनुग्रह अहो भवता कृतो मे दण्डस् त्वया मयि भृतो यद् अपि प्रलब्धः भूयान् अनुग्रह अहो भवता कृतो मे दण्डस् त्वया मयि भृतो यद् अपि प्रलब्धः न ब्रह्म-बन्धुषु च वां भगवन्न् अवज्ञा तुभ्यं हरेश् च कुत एव धृत-व्रतेषु ॥
dakṣa uvāca bhūyān anugraha aho bhavatā kṛto me daṇḍas tvayā mayi bhṛto yad api pralabdhaḥ bhūyān anugraha aho bhavatā kṛto me daṇḍas tvayā mayi bhṛto yad api pralabdhaḥ na brahma-bandhuṣu ca vāṃ bhagavann avajñā tubhyaṃ hareś ca kuta eva dhṛta-vrateṣu //
विद्या-तपो-व्रत-धरान् मुखतः स्म विप्रान् ब्रह्मात्म-तत्त्वम् अवितुं प्रथमं त्वम् अस्राक् विद्या-तपो-व्रत-धरान् मुखतः स्म विप्रान् ब्रह्मात्म-तत्त्वम् अवितुं प्रथमं त्वम् अस्राक् तद् ब्राह्मणान् परम सर्व-विपत्सु पासि पालः पशून् इव विभो प्रगृहीत-दण्डः ॥
vidyā-tapo-vrata-dharān mukhataḥ sma viprān brahmātma-tattvam avituṃ prathamaṃ tvam asrāk vidyā-tapo-vrata-dharān mukhataḥ sma viprān brahmātma-tattvam avituṃ prathamaṃ tvam asrāk tad brāhmaṇān parama sarva-vipatsu pāsi pālaḥ paśūn iva vibho pragṛhīta-daṇḍaḥ //
यो ऽसौ मयाविदित-तत्त्व-दृशा सभायां क्षिप्तो दुरुक्ति-विशिखैर् विगणय्य तन् माम् यो ऽसौ मयाविदित-तत्त्व-दृशा सभायां क्षिप्तो दुरुक्ति-विशिखैर् विगणय्य तन् माम् अर्वाक् पतन्तम् अर्हत्तम-निन्दयापाद् दृष्ट्यार्द्रया स भगवान् स्व-कृतेन तुष्येत् ॥
yo 'sau mayāvidita-tattva-dṛśā sabhāyāṃ kṣipto durukti-viśikhair vigaṇayya tan mām yo 'sau mayāvidita-tattva-dṛśā sabhāyāṃ kṣipto durukti-viśikhair vigaṇayya tan mām arvāk patantam arhattama-nindayāpād dṛṣṭyārdrayā sa bhagavān sva-kṛtena tuṣyet //
मैत्रेय उवाच क्षमाप्यैवं स मीढ्वांसं ब्रह्मणा चानुमन्त्रितः । कर्म सन्तानयाम् आस सोपाध्यायर्त्विग्-आदिभिः ॥
maitreya uvāca kṣamāpyaivaṃ sa mīḍhvāṃsaṃ brahmaṇā cānumantritaḥ / karma santānayām āsa sopādhyāyartvig-ādibhiḥ //
वैष्णवं यज्ञ-सन्तत्यै त्रि-कपालं द्विजोत्तमाः । पुरोडाशं निरवपन् वीर-संसर्ग-शुद्धये ॥
vaiṣṇavaṃ yajña-santatyai tri-kapālaṃ dvijottamāḥ / puroḍāśaṃ niravapan vīra-saṃsarga-śuddhaye //
अध्वर्युणात्त-हविषा यजमानो विशाम्पते । धिया विशुद्धया दध्यौ तथा प्रादुरभूद् धरिः ॥
adhvaryuṇātta-haviṣā yajamāno viśāmpate / dhiyā viśuddhayā dadhyau tathā prādurabhūd dhariḥ //
तदा स्व-प्रभया तेषां द्योतयन्त्या दिशो दश । मुष्णंस् तेज उपानीतस् तार्क्ष्येण स्तोत्र-वाजिना ॥
tadā sva-prabhayā teṣāṃ dyotayantyā diśo daśa / muṣṇaṃs teja upānītas tārkṣyeṇa stotra-vājinā //
श्यामो हिरण्य-रशनो ऽर्क-किरीट-जुष्टो नीलालक-भ्रमर-मण्डित-कुण्डलास्यः अम्प्; शङ्खाब्ज-चक्र-शर-चाप-गदासि-चर्म- व्यग्रैर् हिरण्मय-भुजैर् इव कर्णिकारः ॥
śyāmo hiraṇya-raśano 'rka-kirīṭa-juṣṭo nīlālaka-bhramara-maṇḍita-kuṇḍalāsyaḥ amp; śaṅkhābja-cakra-śara-cāpa-gadāsi-carma- vyagrair hiraṇmaya-bhujair iva karṇikāraḥ //
वक्षस्य् अधिश्रित-वधूर् वन-माल्य् उदार- हासावलोक-कलया रमयंश् च विश्वम् वक्षस्य् अधिश्रित-वधूर् वन-माल्य् उदार- हासावलोक-कलया रमयंश् च विश्वम् पार्श्व-भ्रमद्-व्यजन-चामर-राज-हंसः श्वेतातपत्र-शशिनोपरि रज्यमानः ॥
vakṣasy adhiśrita-vadhūr vana-māly udāra- hāsāvaloka-kalayā ramayaṃś ca viśvam vakṣasy adhiśrita-vadhūr vana-māly udāra- hāsāvaloka-kalayā ramayaṃś ca viśvam pārśva-bhramad-vyajana-cāmara-rāja-haṃsaḥ śvetātapatra-śaśinopari rajyamānaḥ //
तम् उपागतम् आलक्ष्य सर्वे सुर-गणादयः । प्रणेमुः सहसोत्थाय ब्रह्मेन्द्र-त्र्यक्ष-नायकाः ॥
tam upāgatam ālakṣya sarve sura-gaṇādayaḥ / praṇemuḥ sahasotthāya brahmendra-tryakṣa-nāyakāḥ //
तत्-तेजसा हत-रुचः सन्न-जिह्वाः स-साध्वसाः । मूर्ध्ना धृताञ्जलि-पुटा उपतस्थुर् अधोक्षजम् ॥
tat-tejasā hata-rucaḥ sanna-jihvāḥ sa-sādhvasāḥ / mūrdhnā dhṛtāñjali-puṭā upatasthur adhokṣajam //
अप्य् अर्वाग्-वृत्तयो यस्य महि त्व् आत्मभुव्-आदयः । यथा-मति गृणन्ति स्म कृतानुग्रह-विग्रहम् ॥
apy arvāg-vṛttayo yasya mahi tv ātmabhuv-ādayaḥ / yathā-mati gṛṇanti sma kṛtānugraha-vigraham //
दक्षो गृहीतार्हण-सादनोत्तमं यज्ञेश्वरं विश्व-सृजां परं गुरुम् अम्प्; सुनन्द-नन्दाद्य्-अनुगैर् वृतं मुदा गृणन् प्रपेदे प्रयतः कृताञ्जलिः ॥
dakṣo gṛhītārhaṇa-sādanottamaṃ yajñeśvaraṃ viśva-sṛjāṃ paraṃ gurum amp; sunanda-nandādy-anugair vṛtaṃ mudā gṛṇan prapede prayataḥ kṛtāñjaliḥ //
दक्ष उवाच शुद्धं स्व-धाम्न्य् उपरताखिल-बुद्ध्य्-अवस्थं चिन्-मात्रम् एकम् अभयं प्रतिषिध्य मायाम् शुद्धं स्व-धाम्न्य् उपरताखिल-बुद्ध्य्-अवस्थं चिन्-मात्रम् एकम् अभयं प्रतिषिध्य मायाम् तिष्ठंस् तयैव पुरुषत्वम् उपेत्य तस्याम् आस्ते भवान् अपरिशुद्ध इवात्म-तन्त्रः ॥
dakṣa uvāca śuddhaṃ sva-dhāmny uparatākhila-buddhy-avasthaṃ cin-mātram ekam abhayaṃ pratiṣidhya māyām śuddhaṃ sva-dhāmny uparatākhila-buddhy-avasthaṃ cin-mātram ekam abhayaṃ pratiṣidhya māyām tiṣṭhaṃs tayaiva puruṣatvam upetya tasyām āste bhavān apariśuddha ivātma-tantraḥ //
ऋत्विज ऊचुः तत्त्वं न ते वयम् अनञ्जन रुद्र-शापात् कर्मण्य् अवग्रह-धियो भगवन् विदामः तत्त्वं न ते वयम् अनञ्जन रुद्र-शापात् कर्मण्य् अवग्रह-धियो भगवन् विदामः धर्मोपलक्षणम् इदं त्रिवृद् अध्वराख्यं ज्ञातं यद्-अर्थम् अधिदैवम् अदो व्यवस्थाः ॥
ṛtvija ūcuḥ tattvaṃ na te vayam anañjana rudra-śāpāt karmaṇy avagraha-dhiyo bhagavan vidāmaḥ tattvaṃ na te vayam anañjana rudra-śāpāt karmaṇy avagraha-dhiyo bhagavan vidāmaḥ dharmopalakṣaṇam idaṃ trivṛd adhvarākhyaṃ jñātaṃ yad-artham adhidaivam ado vyavasthāḥ //
सदस्या ऊचुः उत्पत्त्य्-अध्वन्य् अशरण उरु-क्लेश-दुर्गे ऽन्तकोग्र- व्यालान्विष्टे विषय-मृग-तृष्य् आत्म-गेहोरु-भारः उत्पत्त्य्-अध्वन्य् अशरण उरु-क्लेश-दुर्गे ऽन्तकोग्र- व्यालान्विष्टे विषय-मृग-तृष्य् आत्म-गेहोरु-भारः द्वन्द्व-श्वभ्रे खल-मृग-भये शोक-दावे ऽज्ञ-सार्थः पादौकस् ते शरणद कदा याति कामोपसृष्टः ॥
sadasyā ūcuḥ utpatty-adhvany aśaraṇa uru-kleśa-durge 'ntakogra- vyālānviṣṭe viṣaya-mṛga-tṛṣy ātma-gehoru-bhāraḥ utpatty-adhvany aśaraṇa uru-kleśa-durge 'ntakogra- vyālānviṣṭe viṣaya-mṛga-tṛṣy ātma-gehoru-bhāraḥ dvandva-śvabhre khala-mṛga-bhaye śoka-dāve 'jña-sārthaḥ pādaukas te śaraṇada kadā yāti kāmopasṛṣṭaḥ //
रुद्र उवाच तव वरद वराङ्घ्राव् आशिषेहाखिलार्थे ह्य् अपि मुनिभिर् असक्तैर् आदरेणार्हणीये तव वरद वराङ्घ्राव् आशिषेहाखिलार्थे ह्य् अपि मुनिभिर् असक्तैर् आदरेणार्हणीये यदि रचित-धियं माविद्य-लोको ऽपविद्धं जपति न गणये तत् त्वत्-परानुग्रहेण ॥
rudra uvāca tava varada varāṅghrāv āśiṣehākhilārthe hy api munibhir asaktair ādareṇārhaṇīye tava varada varāṅghrāv āśiṣehākhilārthe hy api munibhir asaktair ādareṇārhaṇīye yadi racita-dhiyaṃ māvidya-loko 'paviddhaṃ japati na gaṇaye tat tvat-parānugraheṇa //
भृगुर् उवाच यन् मायया गहनयापहृतात्म-बोधा ब्रह्मादयस् तनु-भृतस् तमसि स्वपन्तः यन् मायया गहनयापहृतात्म-बोधा ब्रह्मादयस् तनु-भृतस् तमसि स्वपन्तः नात्मन्-श्रितं तव विदन्त्य् अधुनापि तत्त्वं सो ऽयं प्रसीदतु भवान् प्रणतात्म-बन्धुः ॥
bhṛgur uvāca yan māyayā gahanayāpahṛtātma-bodhā brahmādayas tanu-bhṛtas tamasi svapantaḥ yan māyayā gahanayāpahṛtātma-bodhā brahmādayas tanu-bhṛtas tamasi svapantaḥ nātman-śritaṃ tava vidanty adhunāpi tattvaṃ so 'yaṃ prasīdatu bhavān praṇatātma-bandhuḥ //
ब्रह्मोवाच नैतत् स्वरूपं भवतो ऽसौ पदार्थ- भेद-ग्रहैः पुरुषो यावद् ईक्षेत् । ज्ञानस्य चार्थस्य गुणस्य चाश्रयो मायामयाद् व्यतिरिक्तो मतस् त्वम् ॥
brahmovāca naitat svarūpaṃ bhavato 'sau padārtha- bheda-grahaiḥ puruṣo yāvad īkṣet / jñānasya cārthasya guṇasya cāśrayo māyāmayād vyatirikto matas tvam //
इन्द्र उवाच इदम् अप्य् अच्युत विश्व-भावनं वपुर् आनन्द-करं मनो-दृशाम् । सुर-विद्विट्-क्षपणैर् उदायुधैर् भुज-दण्डैर् उपपन्नम् अष्टभिः ॥
indra uvāca idam apy acyuta viśva-bhāvanaṃ vapur ānanda-karaṃ mano-dṛśām / sura-vidviṭ-kṣapaṇair udāyudhair bhuja-daṇḍair upapannam aṣṭabhiḥ //
पत्न्य ऊचुः यज्ञो ऽयं तव यजनाय केन सृष्टो विध्वस्तः पशुपतिनाद्य दक्ष-कोपात् । तं नस् त्वं शव-शयनाभ-शान्त-मेधं यज्ञात्मन् नलिन-रुचा दृशा पुनीहि ॥
patnya ūcuḥ yajño 'yaṃ tava yajanāya kena sṛṣṭo vidhvastaḥ paśupatinādya dakṣa-kopāt / taṃ nas tvaṃ śava-śayanābha-śānta-medhaṃ yajñātman nalina-rucā dṛśā punīhi //
ऋषय ऊचुः अनन्वितं ते भगवन् विचेष्टितं यद् आत्मना चरसि हि कर्म नाज्यसे । विभूतये यत उपसेदुर् ईश्वरीं न मन्यते स्वयम् अनुवर्ततीं भवान् ॥
ṛṣaya ūcuḥ ananvitaṃ te bhagavan viceṣṭitaṃ yad ātmanā carasi hi karma nājyase / vibhūtaye yata upasedur īśvarīṃ na manyate svayam anuvartatīṃ bhavān //
सिद्धा ऊचुः अयं त्वत्-कथा-मृष्ट-पीयूष-नद्यां मनो-वारणः क्लेश-दावाग्नि-दग्धः । तृषार्तो ऽवगाढो न सस्मार दावं न निष्क्रामति ब्रह्म-सम्पन्नवन् नः ॥
siddhā ūcuḥ ayaṃ tvat-kathā-mṛṣṭa-pīyūṣa-nadyāṃ mano-vāraṇaḥ kleśa-dāvāgni-dagdhaḥ / tṛṣārto 'vagāḍho na sasmāra dāvaṃ na niṣkrāmati brahma-sampannavan naḥ //
यजमान्य् उवाच स्वागतं ते प्रसीदेश तुभ्यं नमः श्रीनिवास श्रिया कान्तया त्राहि नः । त्वाम् ऋते ऽधीश नाङ्गैर् मखः शोभते शीर्ष-हीनः क-बन्धो यथा पुरुषः ॥
yajamāny uvāca svāgataṃ te prasīdeśa tubhyaṃ namaḥ śrīnivāsa śriyā kāntayā trāhi naḥ / tvām ṛte 'dhīśa nāṅgair makhaḥ śobhate śīrṣa-hīnaḥ ka-bandho yathā puruṣaḥ //
लोकपाला ऊचुः दृष्टः किं नो दृग्भिर् असद्-ग्रहैस् त्वं प्रत्यग्-द्रष्टा दृश्यते येन विश्वम् । माया ह्य् एषा भवदीया हि भूमन् यस् त्वं षष्ठः पञ्चभिर् भासि भूतैः ॥
lokapālā ūcuḥ dṛṣṭaḥ kiṃ no dṛgbhir asad-grahais tvaṃ pratyag-draṣṭā dṛśyate yena viśvam / māyā hy eṣā bhavadīyā hi bhūman yas tvaṃ ṣaṣṭhaḥ pañcabhir bhāsi bhūtaiḥ //
योगेश्वरा ऊचुः प्रेयान् न ते ऽन्यो ऽस्त्य् अमुतस् त्वयि प्रभो विश्वात्मनीक्षेन् न पृथग् य आत्मनः । अथापि भक्त्येश तयोपधावताम् अनन्य-वृत्त्यानुगृहाण वत्सल ॥
yogeśvarā ūcuḥ preyān na te 'nyo 'sty amutas tvayi prabho viśvātmanīkṣen na pṛthag ya ātmanaḥ / athāpi bhaktyeśa tayopadhāvatām ananya-vṛttyānugṛhāṇa vatsala //
जगद्-उद्भव-स्थिति-लयेषु दैवतो बहु-भिद्यमान-गुणयात्म-मायया । रचितात्म-भेद-मतये स्व-संस्थया विनिवर्तित-भ्रम-गुणात्मने नमः ॥
jagad-udbhava-sthiti-layeṣu daivato bahu-bhidyamāna-guṇayātma-māyayā / racitātma-bheda-mataye sva-saṃsthayā vinivartita-bhrama-guṇātmane namaḥ //
ब्रह्मोवाच नमस् ते श्रित-सत्त्वाय धर्मादीनां च सूतये । निर्गुणाय च यत्-काष्ठां नाहं वेदापरे ऽपि च ॥
brahmovāca namas te śrita-sattvāya dharmādīnāṃ ca sūtaye / nirguṇāya ca yat-kāṣṭhāṃ nāhaṃ vedāpare 'pi ca //
अग्निर् उवाच यत्-तेजसाहं सुसमिद्ध-तेजा हव्यं वहे स्वध्वर आज्य-सिक्तम् । तं यज्ञियं पञ्च-विधं च पञ्चभिः स्विष्टं यजुर्भिः प्रणतो ऽस्मि यज्ञम् ॥
agnir uvāca yat-tejasāhaṃ susamiddha-tejā havyaṃ vahe svadhvara ājya-siktam / taṃ yajñiyaṃ pañca-vidhaṃ ca pañcabhiḥ sviṣṭaṃ yajurbhiḥ praṇato 'smi yajñam //
देवा ऊचुः पुरा कल्पापाये स्व-कृतम् उदरी-कृत्य विकृतं त्वम् एवाद्यस् तस्मिन् सलिल उरगेन्द्राधिशयने पुरा कल्पापाये स्व-कृतम् उदरी-कृत्य विकृतं त्वम् एवाद्यस् तस्मिन् सलिल उरगेन्द्राधिशयने पुमान् शेषे सिद्धैर् हृदि विमृशिताध्यात्म-पदविः स एवाद्याक्ष्णोर् यः पथि चरसि भृत्यान् अवसि नः ॥
devā ūcuḥ purā kalpāpāye sva-kṛtam udarī-kṛtya vikṛtaṃ tvam evādyas tasmin salila uragendrādhiśayane purā kalpāpāye sva-kṛtam udarī-kṛtya vikṛtaṃ tvam evādyas tasmin salila uragendrādhiśayane pumān śeṣe siddhair hṛdi vimṛśitādhyātma-padaviḥ sa evādyākṣṇor yaḥ pathi carasi bhṛtyān avasi naḥ //
गन्धर्वा ऊचुः अंशांशास् ते देव मरीच्य्-आदय एते ब्रह्मेन्द्राद्या देव-गणा रुद्र-पुरोगाः । क्रीडा-भाण्डं विश्वम् इदं यस्य विभूमन् तस्मै नित्यं नाथ नमस् ते करवाम ॥
gandharvā ūcuḥ aṃśāṃśās te deva marīcy-ādaya ete brahmendrādyā deva-gaṇā rudra-purogāḥ / krīḍā-bhāṇḍaṃ viśvam idaṃ yasya vibhūman tasmai nityaṃ nātha namas te karavāma //
विद्याधरा ऊचुः त्वन्-माययार्थम् अभिपद्य कलेवरे ऽस्मिन् कृत्वा ममाहम् इति दुर्मतिर् उत्पथैः स्वैः त्वन्-माययार्थम् अभिपद्य कलेवरे ऽस्मिन् कृत्वा ममाहम् इति दुर्मतिर् उत्पथैः स्वैः क्षिप्तो ऽप्य् असद्-विषय-लालस आत्म-मोहं युष्मत्-कथामृत-निषेवक उद्व्युदस्येत् ॥
vidyādharā ūcuḥ tvan-māyayārtham abhipadya kalevare 'smin kṛtvā mamāham iti durmatir utpathaiḥ svaiḥ tvan-māyayārtham abhipadya kalevare 'smin kṛtvā mamāham iti durmatir utpathaiḥ svaiḥ kṣipto 'py asad-viṣaya-lālasa ātma-mohaṃ yuṣmat-kathāmṛta-niṣevaka udvyudasyet //
ब्राह्मणा ऊचुः त्वं क्रतुस् त्वं हविस् त्वं हुताशः स्वयं त्वं हि मन्त्रः समिद्-दर्भ-पात्राणि च । त्वं सदस्यर्त्विजो दम्पती देवता अग्निहोत्रं स्वधा सोम आज्यं पशुः ॥
brāhmaṇā ūcuḥ tvaṃ kratus tvaṃ havis tvaṃ hutāśaḥ svayaṃ tvaṃ hi mantraḥ samid-darbha-pātrāṇi ca / tvaṃ sadasyartvijo dampatī devatā agnihotraṃ svadhā soma ājyaṃ paśuḥ //
त्वं पुरा गां रसाया महा-सूकरो दंष्ट्रया पद्मिनीं वारणेन्द्रो यथा । स्तूयमानो नदल् लीलया योगिभिर् व्युज्जहर्थ त्रयी-गात्र यज्ञ-क्रतुः ॥
tvaṃ purā gāṃ rasāyā mahā-sūkaro daṃṣṭrayā padminīṃ vāraṇendro yathā / stūyamāno nadal līlayā yogibhir vyujjahartha trayī-gātra yajña-kratuḥ //
स प्रसीद त्वम् अस्माकम् आकाङ्क्षतां दर्शनं ते परिभ्रष्ट-सत्-कर्मणाम् । कीर्त्यमाने नृभिर् नाम्नि यज्ञेश ते यज्ञ-विघ्नाः क्षयं यान्ति तस्मै नमः ॥
sa prasīda tvam asmākam ākāṅkṣatāṃ darśanaṃ te paribhraṣṭa-sat-karmaṇām / kīrtyamāne nṛbhir nāmni yajñeśa te yajña-vighnāḥ kṣayaṃ yānti tasmai namaḥ //
मैत्रेय उवाच इति दक्षः कविर् यज्ञं भद्र रुद्राभिमर्शितम् । कीर्त्यमाने हृषीकेशे सन्निन्ये यज्ञ-भावने ॥
maitreya uvāca iti dakṣaḥ kavir yajñaṃ bhadra rudrābhimarśitam / kīrtyamāne hṛṣīkeśe sanninye yajña-bhāvane //
भगवान् स्वेन भागेन सर्वात्मा सर्व-भाग-भुक् । दक्षं बभाष आभाष्य प्रीयमाण इवानघ ॥
bhagavān svena bhāgena sarvātmā sarva-bhāga-bhuk / dakṣaṃ babhāṣa ābhāṣya prīyamāṇa ivānagha //
श्री-भगवान् उवाच अहं ब्रह्मा च शर्वश् च जगतः कारणं परम् । आत्मेश्वर उपद्रष्टा स्वयन्-दृग् अविशेषणः ॥
śrī-bhagavān uvāca ahaṃ brahmā ca śarvaś ca jagataḥ kāraṇaṃ param / ātmeśvara upadraṣṭā svayan-dṛg aviśeṣaṇaḥ //
आत्म-मायां समाविश्य सो ऽहं गुणमयीं द्विज । सृजन् रक्षन् हरन् विश्वं दध्रे संज्ञां क्रियोचिताम् ॥
ātma-māyāṃ samāviśya so 'haṃ guṇamayīṃ dvija / sṛjan rakṣan haran viśvaṃ dadhre saṃjñāṃ kriyocitām //
तस्मिन् ब्रह्मण्य् अद्वितीये केवले परमात्मनि । ब्रह्म-रुद्रौ च भूतानि भेदेनाज्ञो ऽनुपश्यति ॥
tasmin brahmaṇy advitīye kevale paramātmani / brahma-rudrau ca bhūtāni bhedenājño 'nupaśyati //
यथा पुमान् न स्वाङ्गेषु शिरः-पाण्य्-आदिषु क्वचित् । पारक्य-बुद्धिं कुरुते एवं भूतेषु मत्-परः ॥
yathā pumān na svāṅgeṣu śiraḥ-pāṇy-ādiṣu kvacit / pārakya-buddhiṃ kurute evaṃ bhūteṣu mat-paraḥ //
त्रयाणाम् एक-भावानां यो न पश्यति वै भिदाम् । सर्व-भूतात्मनां ब्रह्मन् स शान्तिम् अधिगच्छति ॥
trayāṇām eka-bhāvānāṃ yo na paśyati vai bhidām / sarva-bhūtātmanāṃ brahman sa śāntim adhigacchati //
मैत्रेय उवाच एवं भगवतादिष्टः प्रजापति-पतिर् हरिम् । अर्चित्वा क्रतुना स्वेन देवान् उभयतो ऽयजत् ॥
maitreya uvāca evaṃ bhagavatādiṣṭaḥ prajāpati-patir harim / arcitvā kratunā svena devān ubhayato 'yajat //
रुद्रं च स्वेन भागेन ह्य् उपाधावत् समाहितः । कर्मणोदवसानेन सोमपान् इतरान् अपि । उदवस्य सहर्त्विग्भिः सस्नाव् अवभृथं ततः ॥
rudraṃ ca svena bhāgena hy upādhāvat samāhitaḥ / karmaṇodavasānena somapān itarān api / udavasya sahartvigbhiḥ sasnāv avabhṛthaṃ tataḥ //
तस्मा अप्य् अनुभावेन स्वेनैवावाप्त-राधसे । धर्म एव मतिं दत्त्वा त्रिदशास् ते दिवं ययुः ॥
tasmā apy anubhāvena svenaivāvāpta-rādhase / dharma eva matiṃ dattvā tridaśās te divaṃ yayuḥ //
एवं दाक्षायणी हित्वा सती पूर्व-कलेवरम् । जज्ञे हिमवतः क्षेत्रे मेनायाम् इति शुश्रुम ॥
evaṃ dākṣāyaṇī hitvā satī pūrva-kalevaram / jajñe himavataḥ kṣetre menāyām iti śuśruma //
तम् एव दयितं भूय आवृङ्क्ते पतिम् अम्बिका । अनन्य-भावैक-गतिं शक्तिः सुप्तेव पूरुषम् ॥
tam eva dayitaṃ bhūya āvṛṅkte patim ambikā / ananya-bhāvaika-gatiṃ śaktiḥ supteva pūruṣam //
एतद् भगवतः शम्भोः कर्म दक्षाध्वर-द्रुहः । श्रुतं भागवताच् छिष्याद् उद्धवान् मे बृहस्पतेः ॥
etad bhagavataḥ śambhoḥ karma dakṣādhvara-druhaḥ / śrutaṃ bhāgavatāc chiṣyād uddhavān me bṛhaspateḥ //
इदं पवित्रं परम् ईश-चेष्टितं यशस्यम् आयुष्यम् अघौघ-मर्षणम् । यो नित्यदाकर्ण्य नरो ऽनुकीर्तयेद् धुनोत्य् अघं कौरव भक्ति-भावतः ॥
idaṃ pavitraṃ param īśa-ceṣṭitaṃ yaśasyam āyuṣyam aghaugha-marṣaṇam / yo nityadākarṇya naro 'nukīrtayed dhunoty aghaṃ kaurava bhakti-bhāvataḥ //