राजोवाच न नूनं भगव आत्मारामाणां योग-समीरित-ज्ञानावभर्जित-कर्म-बीजानाम् ऐश्वर्याणि पुनः क्लेशदानि भवितुम् अर्हन्ति यदृच्-छयोपगतानि ॥
rājovāca na nūnaṃ bhagava ātmārāmāṇāṃ yoga-samīrita-jñānāvabharjita-karma-bījānām aiśvaryāṇi punaḥ kleśadāni bhavitum arhanti yadṛc-chayopagatāni //
ऋषिर् उवाच सत्यम् उक्तं किन्त्व् इह वा एके न मनसो ऽद्धा विश्रम्भम् अनवस्थानस्य शठ-किरात इव सङ्गच्छन्ते ॥
ṛṣir uvāca satyam uktaṃ kintv iha vā eke na manaso 'ddhā viśrambham anavasthānasya śaṭha-kirāta iva saṅgacchante //
तथा चोक्तम् न कुर्यात् कर्हिचित् सख्यं मनसि ह्य् अनवस्थिते । यद्-विश्रम्भाच् चिराच् चीर्णं चस्कन्द तप ऐश्वरम् ॥
tathā coktam na kuryāt karhicit sakhyaṃ manasi hy anavasthite / yad-viśrambhāc cirāc cīrṇaṃ caskanda tapa aiśvaram //
नित्यं ददाति कामस्य च्छिद्रं तम् अनु ये ऽरयः । योगिनः कृत-मैत्रस्य पत्युर् जायेव पुंश्चली ॥
nityaṃ dadāti kāmasya cchidraṃ tam anu ye 'rayaḥ / yoginaḥ kṛta-maitrasya patyur jāyeva puṃścalī //
कामो मन्युर् मदो लोभः शोक-मोह-भयादयः । कर्म-बन्धश् च यन्-मूलः स्वीकुर्यात् को नु तद् बुधः ॥
kāmo manyur mado lobhaḥ śoka-moha-bhayādayaḥ / karma-bandhaś ca yan-mūlaḥ svīkuryāt ko nu tad budhaḥ //
अथैवम् अखिल-लोक-पाल-ललामो ऽपि विलक्षणैर् जडवद् अवधूत-वेष-भाषा-चरितैर् अविलक्षित-भगवत्-प्रभावो योगिनां साम्पराय-विधिम् अनुशिक्षयन् स्व-कलेवरं जिहासुर् आत्मन्य् आत्मानम् असंव्यवहितम् अनर्थान्तर-भावेनान्वीक्षमाण उपरतानुवृत्तिर् उपरराम ॥
athaivam akhila-loka-pāla-lalāmo 'pi vilakṣaṇair jaḍavad avadhūta-veṣa-bhāṣā-caritair avilakṣita-bhagavat-prabhāvo yogināṃ sāmparāya-vidhim anuśikṣayan sva-kalevaraṃ jihāsur ātmany ātmānam asaṃvyavahitam anarthāntara-bhāvenānvīkṣamāṇa uparatānuvṛttir upararāma //
तस्य ह वा एवं मुक्त-लिङ्गस्य भगवत ऋषभस्य योगमाया-वासनया देह इमां जगतीम् अभिमानाभासेन सङ्क्रममाणः कोङ्क-वेङ्क-कुटकान् दक्षिण-कर्णाटकान् देशान् यदृच्छयोपगतः कुटकाचलोपवन आस्य कृताश्म-कवल उन्माद इव मुक्त-मूर्धजो ऽसंवीत एव विचचार ॥
tasya ha vā evaṃ mukta-liṅgasya bhagavata ṛṣabhasya yogamāyā-vāsanayā deha imāṃ jagatīm abhimānābhāsena saṅkramamāṇaḥ koṅka-veṅka-kuṭakān dakṣiṇa-karṇāṭakān deśān yadṛcchayopagataḥ kuṭakācalopavana āsya kṛtāśma-kavala unmāda iva mukta-mūrdhajo 'saṃvīta eva vicacāra //
अथ समीर-वेग-विधूत-वेणु-विकर्षण-जातोग्र-दावानलस् तद् वनम् आलेलिहानः सह तेन ददाह ॥
atha samīra-vega-vidhūta-veṇu-vikarṣaṇa-jātogra-dāvānalas tad vanam ālelihānaḥ saha tena dadāha //
यस्य किलानुचरितम् उपाकर्ण्य कोङ्क-वेङ्क-कुटकानां राजार्हन्-नामोपशिक्ष्य कलाव् अधर्म उत्कृष्यमाणे भवितव्येन विमोहितः स्व-धर्म-पथम् अकुतो-भयम् अपहाय कुपथ-पाखण्डम् असमञ्जसं निज-मनीषया मन्दः सम्प्रवर्तयिष्यते ॥
yasya kilānucaritam upākarṇya koṅka-veṅka-kuṭakānāṃ rājārhan-nāmopaśikṣya kalāv adharma utkṛṣyamāṇe bhavitavyena vimohitaḥ sva-dharma-patham akuto-bhayam apahāya kupatha-pākhaṇḍam asamañjasaṃ nija-manīṣayā mandaḥ sampravartayiṣyate //
येन ह वाव कलौ मनुजापसदा देव-माया-मोहिताः स्व-विधि-नियोग-शौच-चारित्र-विहीना देव-हेलनान्य् अपव्रतानि निज-निजेच्छया गृह्णाना अस्नानानाचमनाशौच-केशोल्लुञ्चनादीनि कलिनाधर्म-बहुलेनोपहत-धियो ब्रह्म-ब्राह्मण-यज्ञ-पुरुष-लोक-विदूषकाः प्रायेण भविष्यन्ति ॥
yena ha vāva kalau manujāpasadā deva-māyā-mohitāḥ sva-vidhi-niyoga-śauca-cāritra-vihīnā deva-helanāny apavratāni nija-nijecchayā gṛhṇānā asnānānācamanāśauca-keśolluñcanādīni kalinādharma-bahulenopahata-dhiyo brahma-brāhmaṇa-yajña-puruṣa-loka-vidūṣakāḥ prāyeṇa bhaviṣyanti //
ते च ह्य् अर्वाक्तनया निज-लोक-यात्रयान्ध-परम्परयाश्वस्तास् तमस्य् अन्धे स्वयम् एव प्रपतिष्यन्ति ॥
te ca hy arvāktanayā nija-loka-yātrayāndha-paramparayāśvastās tamasy andhe svayam eva prapatiṣyanti //
अयम् अवतारो रजसोपप्लुत-कैवल्योपशिक्षणार्थः ॥
ayam avatāro rajasopapluta-kaivalyopaśikṣaṇārthaḥ //
तस्यानुगुणान् श्लोकान् गायन्ति---- अहो भुवः सप्त-समुद्रवत्या द्वीपेषु वर्षेष्व् अधिपुण्यम् एतत् । गायन्ति यत्रत्य-जना मुरारेः कर्माणि भद्राण्य् अवतारवन्ति ॥
tasyānuguṇān ślokān gāyanti---- aho bhuvaḥ sapta-samudravatyā dvīpeṣu varṣeṣv adhipuṇyam etat / gāyanti yatratya-janā murāreḥ karmāṇi bhadrāṇy avatāravanti //
अहो नु वंशो यशसावदातः प्रैयव्रतो यत्र पुमान् पुराणः । कृतावतारः पुरुषः स आद्यश् चचार धर्मं यद् अकर्म-हेतुम् ॥
aho nu vaṃśo yaśasāvadātaḥ praiyavrato yatra pumān purāṇaḥ / kṛtāvatāraḥ puruṣaḥ sa ādyaś cacāra dharmaṃ yad akarma-hetum //
को न्व् अस्य काष्ठाम् अपरो ऽनुगच्छेन् मनो-रथेनाप्य् अभवस्य योगी । यो योग-मायाः स्पृहयत्य् उदस्ता ह्य् असत्तया येन कृत-प्रयत्नाः ॥
ko nv asya kāṣṭhām aparo 'nugacchen mano-rathenāpy abhavasya yogī / yo yoga-māyāḥ spṛhayaty udastā hy asattayā yena kṛta-prayatnāḥ //
इति ह स्म सकल-वेद-लोक-देव-ब्राह्मण-गवां परम-गुरोर् भगवत ऋषभाख्यस्य विशुद्धाचरितम् ईरितं पुंसां समस्त-दुश्चरिताभिहरणं परम-महा-मङ्गलायनम् इदम् अनुश्रद्धयोपचितयानुशृणोत्य् आश्रावयति वावहितो भगवति तस्मिन् वासुदेव एकान्ततो भक्तिर् अनयोर् अपि समनुवर्तते ॥
iti ha sma sakala-veda-loka-deva-brāhmaṇa-gavāṃ parama-guror bhagavata ṛṣabhākhyasya viśuddhācaritam īritaṃ puṃsāṃ samasta-duścaritābhiharaṇaṃ parama-mahā-maṅgalāyanam idam anuśraddhayopacitayānuśṛṇoty āśrāvayati vāvahito bhagavati tasmin vāsudeva ekāntato bhaktir anayor api samanuvartate //
यस्याम् एव कवय आत्मानम् अविरतं विविध-वृजिन-संसार-परितापोपतप्यमानम् अनुसवनं स्नापयन्तस् तयैव परया निर्वृत्या ह्य् अपवर्गम् आत्यन्तिकं परम-पुरुषार्थम् अपि स्वयम् आसादितं नो एवाद्रियन्ते भगवदीयत्वेनैव परिसमाप्त-सर्वार्थाः ॥
yasyām eva kavaya ātmānam avirataṃ vividha-vṛjina-saṃsāra-paritāpopatapyamānam anusavanaṃ snāpayantas tayaiva parayā nirvṛtyā hy apavargam ātyantikaṃ parama-puruṣārtham api svayam āsāditaṃ no evādriyante bhagavadīyatvenaiva parisamāpta-sarvārthāḥ //
राजन् पतिर् गुरुर् अलं भवतां यदूनां दैवं प्रियः कुल-पतिः क्व च किङ्करो वः राजन् पतिर् गुरुर् अलं भवतां यदूनां दैवं प्रियः कुल-पतिः क्व च किङ्करो वः अस्त्व् एवम् अङ्ग भगवान् भजतां मुकुन्दो मुक्तिं ददाति कर्हिचित् स्म न भक्ति-योगम् ॥
rājan patir gurur alaṃ bhavatāṃ yadūnāṃ daivaṃ priyaḥ kula-patiḥ kva ca kiṅkaro vaḥ rājan patir gurur alaṃ bhavatāṃ yadūnāṃ daivaṃ priyaḥ kula-patiḥ kva ca kiṅkaro vaḥ astv evam aṅga bhagavān bhajatāṃ mukundo muktiṃ dadāti karhicit sma na bhakti-yogam //
नित्यानुभूत-निज-लाभ-निवृत्त-तृष्णः श्रेयस्य् अतद्-रचनया चिर-सुप्त-बुद्धेः नित्यानुभूत-निज-लाभ-निवृत्त-तृष्णः श्रेयस्य् अतद्-रचनया चिर-सुप्त-बुद्धेः लोकस्य यः करुणयाभयम् आत्म-लोकम् आख्यान् नमो भगवते ऋषभाय तस्मै ॥
nityānubhūta-nija-lābha-nivṛtta-tṛṣṇaḥ śreyasy atad-racanayā cira-supta-buddheḥ nityānubhūta-nija-lābha-nivṛtta-tṛṣṇaḥ śreyasy atad-racanayā cira-supta-buddheḥ lokasya yaḥ karuṇayābhayam ātma-lokam ākhyān namo bhagavate ṛṣabhāya tasmai //