श्रीबादरायणिरुवाच इन्द्रमेवं समादिश्य भगवान् विश्वभावनः । पश्यतामनिमेषाणां अत्रैवान्तर्दधे हरिः ॥
śrībādarāyaṇiruvāca indramevaṃ samādiśya bhagavān viśvabhāvanaḥ / paśyatāmanimeṣāṇāṃ atraivāntardadhe hariḥ //
तथाभियाचितो देवैरृषिराथर्वणो महान् । मोदमान उवाचेदं प्रहसन्निव भारत ॥
tathābhiyācito devairṛṣirātharvaṇo mahān / modamāna uvācedaṃ prahasanniva bhārata //
अपि वृन्दारका यूयं न जानीथ शरीरिणाम् । संस्थायां यस्त्वभिद्रोहो दुःसहश्चेतनापहः ॥
api vṛndārakā yūyaṃ na jānītha śarīriṇām / saṃsthāyāṃ yastvabhidroho duḥsahaścetanāpahaḥ //
जिजीविषूणां जीवानामात्मा प्रेष्ठ इहेप्सितः । क उत्सहेत तं दातुं भिक्षमाणाय विष्णवे ॥
jijīviṣūṇāṃ jīvānāmātmā preṣṭha ihepsitaḥ / ka utsaheta taṃ dātuṃ bhikṣamāṇāya viṣṇave //
श्रीदेवा ऊचुः किं नु तद्दुस्त्यजं ब्रह्मन् पुंसां भूतानुकम्पिनाम् । भवद्विधानां महतां पुण्यश्लोकेड्यकर्मणाम् ॥
śrīdevā ūcuḥ kiṃ nu taddustyajaṃ brahman puṃsāṃ bhūtānukampinām / bhavadvidhānāṃ mahatāṃ puṇyaślokeḍyakarmaṇām //
नूनं स्वार्थपरो लोको न वेद परसङ्कटम् । यदि वेद न याचेत नेति नाह यदीश्वरः ॥
nūnaṃ svārthaparo loko na veda parasaṅkaṭam / yadi veda na yāceta neti nāha yadīśvaraḥ //
श्रीऋषिरुवाच धर्मं वः श्रोतुकामेन यूयं मे प्रत्युदाहृताः । एष वः प्रियमात्मानं त्यजन्तं सन्त्यजाम्य् अहम् ॥
śrīṛṣiruvāca dharmaṃ vaḥ śrotukāmena yūyaṃ me pratyudāhṛtāḥ / eṣa vaḥ priyamātmānaṃ tyajantaṃ santyajāmy aham //
यो ऽध्रुवेणात्मना नाथा न धर्मं न यशः पुमान् । ईहेत भूतदयया स शोच्यः स्थावरैरपि ॥
yo 'dhruveṇātmanā nāthā na dharmaṃ na yaśaḥ pumān / īheta bhūtadayayā sa śocyaḥ sthāvarairapi //
एतावान् अव्ययो धर्मः पुण्यश्लोकैरुपासितः । यो भूतशोकहर्षाभ्यामात्मा शोचति हृष्यति ॥
etāvān avyayo dharmaḥ puṇyaślokairupāsitaḥ / yo bhūtaśokaharṣābhyāmātmā śocati hṛṣyati //
अहो दैन्यमहो कष्टं पारक्यैः क्षणभङ्गुरैः । यन् नोपकुर्यादस्वार्थैर्मर्त्यः स्वज्ञातिविग्रहैः ॥
aho dainyamaho kaṣṭaṃ pārakyaiḥ kṣaṇabhaṅguraiḥ / yan nopakuryādasvārthairmartyaḥ svajñātivigrahaiḥ //
श्रीबादरायणिरुवाच एवं कृतव्यवसितो दध्यङ्ङ् आथर्वणस्तनुम् । परे भगवति ब्रह्मण्य् आत्मानं सन्नयन् जहौ ॥
śrībādarāyaṇiruvāca evaṃ kṛtavyavasito dadhyaṅṅ ātharvaṇastanum / pare bhagavati brahmaṇy ātmānaṃ sannayan jahau //
यताक्षासुमनोबुद्धिस्तत्त्वदृग् ध्वस्तबन्धनः । आस्थितः परमं योगं न देहं बुबुधे गतम् ॥
yatākṣāsumanobuddhistattvadṛg dhvastabandhanaḥ / āsthitaḥ paramaṃ yogaṃ na dehaṃ bubudhe gatam //
अथेन्द्रो वज्रमुद्यम्य निर्मितं विश्वकर्मणा । मुनेः शक्तिभिरुत्सिक्तो भगवत्तेजसान्वितः ॥
athendro vajramudyamya nirmitaṃ viśvakarmaṇā / muneḥ śaktibhirutsikto bhagavattejasānvitaḥ //
वृतो देवगणैः सर्वैर्गजेन्द्रोपर्य् अशोभत । स्तूयमानो मुनिगणैस्त्रैलोक्यं हर्षयन्निव ॥
vṛto devagaṇaiḥ sarvairgajendropary aśobhata / stūyamāno munigaṇaistrailokyaṃ harṣayanniva //
वृत्रमभ्यद्रवच् छत्रुमसुरानीकयूथपैः । पर्यस्तमोजसा राजन् क्रुद्धो रुद्र इवान्तकम् ॥
vṛtramabhyadravac chatrumasurānīkayūthapaiḥ / paryastamojasā rājan kruddho rudra ivāntakam //
ततः सुराणामसुरै रणः परमदारुणः । त्रेतामुखे नर्मदायामभवत् प्रथमे युगे ॥
tataḥ surāṇāmasurai raṇaḥ paramadāruṇaḥ / tretāmukhe narmadāyāmabhavat prathame yuge //
रुद्रैर्वसुभिरादित्यैरश्विभ्यां पितृवह्निभिः । मरुद्भिरृभुभिः साध्यैर्विश्वेदेवैर्मरुत्पतिम् ॥
rudrairvasubhirādityairaśvibhyāṃ pitṛvahnibhiḥ / marudbhirṛbhubhiḥ sādhyairviśvedevairmarutpatim //
दृष्ट्वा वज्रधरं शक्रं रोचमानं स्वया श्रिया । नामृष्यन्नसुरा राजन् मृधे वृत्रपुरःसराः ॥
dṛṣṭvā vajradharaṃ śakraṃ rocamānaṃ svayā śriyā / nāmṛṣyannasurā rājan mṛdhe vṛtrapuraḥsarāḥ //
नमुचिः शम्बरो ऽनर्वा द्विमूर्धा ऋषभो ऽसुरः । हयग्रीवः शङ्कुशिरा विप्रचित्तिरयोमुखः ॥
namuciḥ śambaro 'narvā dvimūrdhā ṛṣabho 'suraḥ / hayagrīvaḥ śaṅkuśirā vipracittirayomukhaḥ //
पुलोमा वृषपर्वा च प्रहेतिर्हेतिरुत्कलः । दैतेया दानवा यक्षा रक्षांसि च सहस्रशः ॥
pulomā vṛṣaparvā ca prahetirhetirutkalaḥ / daiteyā dānavā yakṣā rakṣāṃsi ca sahasraśaḥ //
सुमालिमालिप्रमुखाः कार्तस्वरपरिच्छदाः । प्रतिषिध्येन्द्रसेनाग्रं मृत्योरपि दुरासदम् ॥
sumālimālipramukhāḥ kārtasvaraparicchadāḥ / pratiṣidhyendrasenāgraṃ mṛtyorapi durāsadam //
अभ्यर्दयन्नसम्भ्रान्ताः सिंहनादेन दुर्मदाः । गदाभिः परिघैर्बाणैः प्रासमुद्गरतोमरैः ॥
abhyardayannasambhrāntāḥ siṃhanādena durmadāḥ / gadābhiḥ parighairbāṇaiḥ prāsamudgaratomaraiḥ //
शूलैः परश्वधैः खड्गैः शतघ्नीभिर्भुशुण्डिभिः । सर्वतो ऽवाकिरन् शस्त्रैरस्त्रैश्च विबुधर्षभान् ॥
śūlaiḥ paraśvadhaiḥ khaḍgaiḥ śataghnībhirbhuśuṇḍibhiḥ / sarvato 'vākiran śastrairastraiśca vibudharṣabhān //
न ते ऽदृश्यन्त सञ्छन्नाः शरजालैः समन्ततः । पुङ्खानुपुङ्खपतितैर्ज्योतींषीव नभोघनैः ॥
na te 'dṛśyanta sañchannāḥ śarajālaiḥ samantataḥ / puṅkhānupuṅkhapatitairjyotīṃṣīva nabhoghanaiḥ //
न ते शस्त्रास्त्रवर्षौघा ह्य् आसेदुः सुरसैनिकान् । छिन्नाः सिद्धपथे देवैर्लघुहस्तैः सहस्रधा ॥
na te śastrāstravarṣaughā hy āseduḥ surasainikān / chinnāḥ siddhapathe devairlaghuhastaiḥ sahasradhā //
अथ क्षीणास्त्रशस्त्रौघा गिरिशृङ्गद्रुमोपलैः । अभ्यवर्षन् सुरबलं चिच्छिदुस्तांश्च पूर्ववत् ॥
atha kṣīṇāstraśastraughā giriśṛṅgadrumopalaiḥ / abhyavarṣan surabalaṃ cicchidustāṃśca pūrvavat //
तान् अक्षतान् स्वस्तिमतो निशाम्य शस्त्रास्त्रपूगैरथ वृत्रनाथाः । द्रुमैर्दृषद्भिर्विविधाद्रिशृङ्गैर् अविक्षतांस्तत्रसुरिन्द्रसैनिकान् ॥
tān akṣatān svastimato niśāmya śastrāstrapūgairatha vṛtranāthāḥ / drumairdṛṣadbhirvividhādriśṛṅgair avikṣatāṃstatrasurindrasainikān //
सर्वे प्रयासा अभवन् विमोघाः कृताः कृता देवगणेषु दैत्यैः । कृष्णानुकूलेषु यथा महत्सु क्षुद्रैः प्रयुक्ता ऊषती रूक्षवाचः ॥
sarve prayāsā abhavan vimoghāḥ kṛtāḥ kṛtā devagaṇeṣu daityaiḥ / kṛṣṇānukūleṣu yathā mahatsu kṣudraiḥ prayuktā ūṣatī rūkṣavācaḥ //
ते स्वप्रयासं वितथं निरीक्ष्य हरावभक्ता हतयुद्धदर्पाः । पलायनायाजिमुखे विसृज्य पतिं मनस्ते दधुरात्तसाराः ॥
te svaprayāsaṃ vitathaṃ nirīkṣya harāvabhaktā hatayuddhadarpāḥ / palāyanāyājimukhe visṛjya patiṃ manaste dadhurāttasārāḥ //
वृत्रो ऽसुरांस्तान् अनुगान् मनस्वी प्रधावतः प्रेक्ष्य बभाष एतत् । पलायितं प्रेक्ष्य बलं च भग्नं भयेन तीव्रेण विहस्य वीरः ॥
vṛtro 'surāṃstān anugān manasvī pradhāvataḥ prekṣya babhāṣa etat / palāyitaṃ prekṣya balaṃ ca bhagnaṃ bhayena tīvreṇa vihasya vīraḥ //
कालोपपन्नां रुचिरां मनस्विनां जगाद वाचं पुरुषप्रवीरः । हे विप्रचित्ते नमुचे पुलोमन् मयानर्वन् छम्बर मे शृणुध्वम् ॥
kālopapannāṃ rucirāṃ manasvināṃ jagāda vācaṃ puruṣapravīraḥ / he vipracitte namuce puloman mayānarvan chambara me śṛṇudhvam //
जातस्य मृत्युर्ध्रुव एव सर्वतः प्रतिक्रिया यस्य न चेह कॢप्ता । लोको यशश्चाथ ततो यदि ह्य् अमुं को नाम मृत्युं न वृणीत युक्तम् ॥
jātasya mṛtyurdhruva eva sarvataḥ pratikriyā yasya na ceha kḷptā / loko yaśaścātha tato yadi hy amuṃ ko nāma mṛtyuṃ na vṛṇīta yuktam //
द्वौ सम्मताविह मृत्यू दुरापौ यद्ब्रह्मसन्धारणया जितासुः । कलेवरं योगरतो विजह्याद् यदग्रणीर्वीरशये ऽनिवृत्तः ॥
dvau sammatāviha mṛtyū durāpau yadbrahmasandhāraṇayā jitāsuḥ / kalevaraṃ yogarato vijahyād yadagraṇīrvīraśaye 'nivṛttaḥ //