श्रीनारद उवाच एवं वृतः शतधृतिर्हिरण्यकशिपोरथ । प्रादात् तत्तपसा प्रीतो वरांस्तस्य सुदुर्लभान् ॥
śrīnārada uvāca evaṃ vṛtaḥ śatadhṛtirhiraṇyakaśiporatha / prādāt tattapasā prīto varāṃstasya sudurlabhān //
श्रीब्रह्मोवाच तातेमे दुर्लभाः पुंसां यान् वृणीषे वरान् मम । तथापि वितराम्यङ्ग वरान् यद्यपि दुर्लभान् ॥
śrībrahmovāca tāteme durlabhāḥ puṃsāṃ yān vṛṇīṣe varān mama / tathāpi vitarāmyaṅga varān yadyapi durlabhān //
ततो जगाम भगवान् अमोघानुग्रहो विभुः । पूजितो ऽसुरवर्येण स्तूयमानः प्रजेश्वरैः ॥
tato jagāma bhagavān amoghānugraho vibhuḥ / pūjito 'suravaryeṇa stūyamānaḥ prajeśvaraiḥ //
एवं लब्धवरो दैत्यो बिभ्रद्धेममयं वपुः । भगवत्यकरोद्द्वेषं भ्रातुर्वधमनुस्मरन् ॥
evaṃ labdhavaro daityo bibhraddhemamayaṃ vapuḥ / bhagavatyakaroddveṣaṃ bhrāturvadhamanusmaran //
स विजित्य दिशः सर्वा लोकांश्च त्रीन् महासुरः । देवासुरमनुष्येन्द्र गन्धर्वगरुडोरगान् ॥
sa vijitya diśaḥ sarvā lokāṃśca trīn mahāsuraḥ / devāsuramanuṣyendra gandharvagaruḍoragān //
सिद्धचारणविद्याध्रान् ऋषीन् पितृपतीन् मनून् । यक्षरक्षःपिशाचेशान् प्रेतभूतपतीन् अपि ॥
siddhacāraṇavidyādhrān ṛṣīn pitṛpatīn manūn / yakṣarakṣaḥpiśāceśān pretabhūtapatīn api //
सर्वसत्त्वपतीन् जित्वा वशमानीय विश्वजित् । जहार लोकपालानां स्थानानि सह तेजसा ॥
sarvasattvapatīn jitvā vaśamānīya viśvajit / jahāra lokapālānāṃ sthānāni saha tejasā //
देवोद्यानश्रिया जुष्टमध्यास्ते स्म त्रिपिष्टपम् । महेन्द्रभवनं साक्षान् निर्मितं विश्वकर्मणा । त्रैलोक्यलक्ष्म्यायतनमध्युवासाखिलर्द्धिमत् ॥
devodyānaśriyā juṣṭamadhyāste sma tripiṣṭapam / mahendrabhavanaṃ sākṣān nirmitaṃ viśvakarmaṇā / trailokyalakṣmyāyatanamadhyuvāsākhilarddhimat //
यत्र विद्रुमसोपाना महामारकता भुवः । यत्र स्फाटिककुड्यानि वैदूर्यस्तम्भपङ्क्तयः ॥
yatra vidrumasopānā mahāmārakatā bhuvaḥ / yatra sphāṭikakuḍyāni vaidūryastambhapaṅktayaḥ //
यत्र चित्रवितानानि पद्मरागासनानि च । पयःफेननिभाः शय्या मुक्तादामपरिच्छदाः ॥
yatra citravitānāni padmarāgāsanāni ca / payaḥphenanibhāḥ śayyā muktādāmaparicchadāḥ //
कूजद्भिर्नूपुरैर्देव्यः शब्दयन्त्य इतस्ततः । रत्नस्थलीषु पश्यन्ति सुदतीः सुन्दरं मुखम् ॥
kūjadbhirnūpurairdevyaḥ śabdayantya itastataḥ / ratnasthalīṣu paśyanti sudatīḥ sundaraṃ mukham //
तस्मिन् महेन्द्रभवने महाबलो महामना निर्जितलोक एकराट् । रेमे ऽभिवन्द्याङ्घ्रियुगः सुरादिभिः प्रतापितैरूर्जितचण्डशासनः ॥
tasmin mahendrabhavane mahābalo mahāmanā nirjitaloka ekarāṭ / reme 'bhivandyāṅghriyugaḥ surādibhiḥ pratāpitairūrjitacaṇḍaśāsanaḥ //
तमङ्ग मत्तं मधुनोरुगन्धिना विवृत्तताम्राक्षमशेषधिष्ण्यपाः । उपासतोपायनपाणिभिर्विना त्रिभिस्तपोयोगबलौजसां पदम् ॥
tamaṅga mattaṃ madhunorugandhinā vivṛttatāmrākṣamaśeṣadhiṣṇyapāḥ / upāsatopāyanapāṇibhirvinā tribhistapoyogabalaujasāṃ padam //
जगुर्महेन्द्रासनमोजसा स्थितं विश्वावसुस्तुम्बुरुरस्मदादयः । गन्धर्वसिद्धा ऋषयो ऽस्तुवन् मुहुर् विद्याधराश्चाप्सरसश्च पाण्डव ॥
jagurmahendrāsanamojasā sthitaṃ viśvāvasustumbururasmadādayaḥ / gandharvasiddhā ṛṣayo 'stuvan muhur vidyādharāścāpsarasaśca pāṇḍava //
स एव वर्णाश्रमिभिः क्रतुभिर्भूरिदक्षिणैः । इज्यमानो हविर्भागान् अग्रहीत् स्वेन तेजसा ॥
sa eva varṇāśramibhiḥ kratubhirbhūridakṣiṇaiḥ / ijyamāno havirbhāgān agrahīt svena tejasā //
अकृष्टपच्या तस्यासीत् सप्तद्वीपवती मही । तथा कामदुघा गावो नानाश्चर्यपदं नभः ॥
akṛṣṭapacyā tasyāsīt saptadvīpavatī mahī / tathā kāmadughā gāvo nānāścaryapadaṃ nabhaḥ //
रत्नाकराश्च रत्नौघांस्तत्पत्न्यश्चोहुरूर्मिभिः । क्षारसीधुघृतक्षौद्र दधिक्षीरामृतोदकाः ॥
ratnākarāśca ratnaughāṃstatpatnyaścohurūrmibhiḥ / kṣārasīdhughṛtakṣaudra dadhikṣīrāmṛtodakāḥ //
शैला द्रोणीभिराक्रीडं सर्वर्तुषु गुणान् द्रुमाः । दधार लोकपालानामेक एव पृथग् गुणान् ॥
śailā droṇībhirākrīḍaṃ sarvartuṣu guṇān drumāḥ / dadhāra lokapālānāmeka eva pṛthag guṇān //
स इत्थं निर्जितककुब् एकराड् विषयान् प्रियान् । यथोपजोषं भुञ्जानो नातृप्यदजितेन्द्रियः ॥
sa itthaṃ nirjitakakub ekarāḍ viṣayān priyān / yathopajoṣaṃ bhuñjāno nātṛpyadajitendriyaḥ //
एवमैश्वर्यमत्तस्य दृप्तस्योच्छास्त्रवर्तिनः । कालो महान् व्यतीयाय ब्रह्मशापमुपेयुषः ॥
evamaiśvaryamattasya dṛptasyocchāstravartinaḥ / kālo mahān vyatīyāya brahmaśāpamupeyuṣaḥ //
तस्योग्रदण्डसंविग्नाः सर्वे लोकाः सपालकाः । अन्यत्रालब्धशरणाः शरणं ययुरच्युतम् ॥
tasyogradaṇḍasaṃvignāḥ sarve lokāḥ sapālakāḥ / anyatrālabdhaśaraṇāḥ śaraṇaṃ yayuracyutam //
तस्यै नमो ऽस्तु काष्ठायै यत्रात्मा हरिरीश्वरः । यद्गत्वा न निवर्तन्ते शान्ताः सन्न्यासिनो ऽमलाः ॥
tasyai namo 'stu kāṣṭhāyai yatrātmā harirīśvaraḥ / yadgatvā na nivartante śāntāḥ sannyāsino 'malāḥ //
इति ते संयतात्मानः समाहितधियो ऽमलाः । उपतस्थुर्हृषीकेशं विनिद्रा वायुभोजनाः ॥
iti te saṃyatātmānaḥ samāhitadhiyo 'malāḥ / upatasthurhṛṣīkeśaṃ vinidrā vāyubhojanāḥ //
तेषामाविरभूद्वाणी अरूपा मेघनिःस्वना । सन्नादयन्ती ककुभः साधूनामभयङ्करी ॥
teṣāmāvirabhūdvāṇī arūpā meghaniḥsvanā / sannādayantī kakubhaḥ sādhūnāmabhayaṅkarī //
मा भैष्ट विबुधश्रेष्ठाः सर्वेषां भद्रमस्तु वः । मद्दर्शनं हि भूतानां सर्वश्रेयोपपत्तये ॥
mā bhaiṣṭa vibudhaśreṣṭhāḥ sarveṣāṃ bhadramastu vaḥ / maddarśanaṃ hi bhūtānāṃ sarvaśreyopapattaye //
ज्ञातमेतस्य दौरात्म्यं दैतेयापसदस्य यत् । तस्य शान्तिं करिष्यामि कालं तावत् प्रतीक्षत ॥
jñātametasya daurātmyaṃ daiteyāpasadasya yat / tasya śāntiṃ kariṣyāmi kālaṃ tāvat pratīkṣata //
यदा देवेषु वेदेषु गोषु विप्रेषु साधुषु । धर्मे मयि च विद्वेषः स वा आशु विनश्यति ॥
yadā deveṣu vedeṣu goṣu vipreṣu sādhuṣu / dharme mayi ca vidveṣaḥ sa vā āśu vinaśyati //
निर्वैराय प्रशान्ताय स्वसुताय महात्मने । प्रह्रादाय यदा द्रुह्येद्धनिष्ये ऽपि वरोर्जितम् ॥
nirvairāya praśāntāya svasutāya mahātmane / prahrādāya yadā druhyeddhaniṣye 'pi varorjitam //
श्रीनारद उवाच इत्युक्ता लोकगुरुणा तं प्रणम्य दिवौकसः । न्यवर्तन्त गतोद्वेगा मेनिरे चासुरं हतम् ॥
śrīnārada uvāca ityuktā lokaguruṇā taṃ praṇamya divaukasaḥ / nyavartanta gatodvegā menire cāsuraṃ hatam //
तस्य दैत्यपतेः पुत्राश्चत्वारः परमाद्भुताः । प्रह्रादो ऽभून् महांस्तेषां गुणैर्महदुपासकः ॥
tasya daityapateḥ putrāścatvāraḥ paramādbhutāḥ / prahrādo 'bhūn mahāṃsteṣāṃ guṇairmahadupāsakaḥ //
ब्रह्मण्यः शीलसम्पन्नः सत्यसन्धो जितेन्द्रियः । आत्मवत् सर्वभूतानामेकप्रियसुहृत्तमः ॥
brahmaṇyaḥ śīlasampannaḥ satyasandho jitendriyaḥ / ātmavat sarvabhūtānāmekapriyasuhṛttamaḥ //
दासवत् सन्नतार्याङ्घ्रिः पितृवद्दीनवत्सलः । भ्रातृवत् सदृशे स्निग्धो गुरुष्वीश्वरभावनः । विद्यार्थरूपजन्माढ्यो मानस्तम्भविवर्जितः ॥
dāsavat sannatāryāṅghriḥ pitṛvaddīnavatsalaḥ / bhrātṛvat sadṛśe snigdho guruṣvīśvarabhāvanaḥ / vidyārtharūpajanmāḍhyo mānastambhavivarjitaḥ //
नोद्विग्नचित्तो व्यसनेषु निःस्पृहः श्रुतेषु दृष्टेषु गुणेष्ववस्तुदृक् । दान्तेन्द्रियप्राणशरीरधीः सदा प्रशान्तकामो रहितासुरो ऽसुरः ॥
nodvignacitto vyasaneṣu niḥspṛhaḥ śruteṣu dṛṣṭeṣu guṇeṣvavastudṛk / dāntendriyaprāṇaśarīradhīḥ sadā praśāntakāmo rahitāsuro 'suraḥ //
यस्मिन् महद्गुणा राजन् गृह्यन्ते कविभिर्मुहुः । न ते ऽधुना पिधीयन्ते यथा भगवतीश्वरे ॥
yasmin mahadguṇā rājan gṛhyante kavibhirmuhuḥ / na te 'dhunā pidhīyante yathā bhagavatīśvare //
यं साधुगाथासदसि रिपवो ऽपि सुरा नृप । प्रतिमानं प्रकुर्वन्ति किमुतान्ये भवादृशाः ॥
yaṃ sādhugāthāsadasi ripavo 'pi surā nṛpa / pratimānaṃ prakurvanti kimutānye bhavādṛśāḥ //
गुणैरलमसङ्ख्येयैर्माहात्म्यं तस्य सूच्यते । वासुदेवे भगवति यस्य नैसर्गिकी रतिः ॥
guṇairalamasaṅkhyeyairmāhātmyaṃ tasya sūcyate / vāsudeve bhagavati yasya naisargikī ratiḥ //
न्यस्तक्रीडनको बालो जडवत् तन्मनस्तया । कृष्णग्रहगृहीतात्मा न वेद जगदीदृशम् ॥
nyastakrīḍanako bālo jaḍavat tanmanastayā / kṛṣṇagrahagṛhītātmā na veda jagadīdṛśam //
आसीनः पर्यटन्नश्नन् शयानः प्रपिबन् ब्रुवन् । नानुसन्धत्त एतानि गोविन्दपरिरम्भितः ॥
āsīnaḥ paryaṭannaśnan śayānaḥ prapiban bruvan / nānusandhatta etāni govindaparirambhitaḥ //
क्वचिद्रुदति वैकुण्ठ चिन्ताशबलचेतनः । क्वचिद्धसति तच्चिन्ता ह्लाद उद्गायति क्वचित् ॥
kvacidrudati vaikuṇṭha cintāśabalacetanaḥ / kvaciddhasati taccintā hlāda udgāyati kvacit //
नदति क्वचिदुत्कण्ठो विलज्जो नृत्यति क्वचित् । क्वचित् तद्भावनायुक्तस्तन्मयो ऽनुचकार ह ॥
nadati kvacidutkaṇṭho vilajjo nṛtyati kvacit / kvacit tadbhāvanāyuktastanmayo 'nucakāra ha //
क्वचिदुत्पुलकस्तूष्णीमास्ते संस्पर्शनिर्वृतः । अस्पन्दप्रणयानन्द सलिलामीलितेक्षणः ॥
kvacidutpulakastūṣṇīmāste saṃsparśanirvṛtaḥ / aspandapraṇayānanda salilāmīlitekṣaṇaḥ //
स उत्तमश्लोकपदारविन्दयोर् निषेवयाकिञ्चनसङ्गलब्धया । तन्वन् परां निर्वृतिमात्मनो मुहुर् दुःसङ्गदीनस्य मनः शमं व्यधात् ॥
sa uttamaślokapadāravindayor niṣevayākiñcanasaṅgalabdhayā / tanvan parāṃ nirvṛtimātmano muhur duḥsaṅgadīnasya manaḥ śamaṃ vyadhāt //
तस्मिन् महाभागवते महाभागे महात्मनि । हिरण्यकशिपू राजन्नकरोदघमात्मजे ॥
tasmin mahābhāgavate mahābhāge mahātmani / hiraṇyakaśipū rājannakarodaghamātmaje //
श्रीयुधिष्ठिर उवाच देवर्ष एतदिच्छामो वेदितुं तव सुव्रत । यदात्मजाय शुद्धाय पितादात् साधवे ह्यघम् ॥
śrīyudhiṣṭhira uvāca devarṣa etadicchāmo vedituṃ tava suvrata / yadātmajāya śuddhāya pitādāt sādhave hyagham //
पुत्रान् विप्रतिकूलान् स्वान् पितरः पुत्रवत्सलाः । उपालभन्ते शिक्षार्थं नैवाघमपरो यथा ॥
putrān vipratikūlān svān pitaraḥ putravatsalāḥ / upālabhante śikṣārthaṃ naivāghamaparo yathā //
किमुतानुवशान् साधूंस्तादृशान् गुरुदेवतान् । एतत् कौतूहलं ब्रह्मन्नस्माकं विधम प्रभो । पितुः पुत्राय यद्द्वेषो मरणाय प्रयोजितः ॥
kimutānuvaśān sādhūṃstādṛśān gurudevatān / etat kautūhalaṃ brahmannasmākaṃ vidhama prabho / pituḥ putrāya yaddveṣo maraṇāya prayojitaḥ //