तन् नैच्छन् दैत्यपतयो महापुरुषचेष्टितम् । न गृह्णीमो वयं पुच्छमहेरङ्गममङ्गलम् ॥
tan naicchan daityapatayo mahāpuruṣaceṣṭitam / na gṛhṇīmo vayaṃ pucchamaheraṅgamamaṅgalam //
श्रीशुक उवाच पीते गरे वृषाङ्केण प्रीतास्ते ऽमरदानवाः । ममन्थुस्तरसा सिन्धुं हविर्धानी ततो ऽभवत् ॥
śrīśuka uvāca pīte gare vṛṣāṅkeṇa prītāste 'maradānavāḥ / mamanthustarasā sindhuṃ havirdhānī tato 'bhavat //
तामग्निहोत्रीमृषयो जगृहुर्ब्रह्मवादिनः । यज्ञस्य देवयानस्य मेध्याय हविषे नृप ॥
tāmagnihotrīmṛṣayo jagṛhurbrahmavādinaḥ / yajñasya devayānasya medhyāya haviṣe nṛpa //
तत उच्चैःश्रवा नाम हयो ऽभूच् चन्द्रपाण्डुरः । तस्मिन् बलिः स्पृहां चक्रे नेन्द्र ईश्वरशिक्षया ॥
tata uccaiḥśravā nāma hayo 'bhūc candrapāṇḍuraḥ / tasmin baliḥ spṛhāṃ cakre nendra īśvaraśikṣayā //
तत ऐरावतो नाम वारणेन्द्रो विनिर्गतः । दन्तैश्चतुर्भिः श्वेताद्रेर्हरन् भगवतो महिम् ॥
tata airāvato nāma vāraṇendro vinirgataḥ / dantaiścaturbhiḥ śvetādrerharan bhagavato mahim //
ऐरावणादयस्त्वष्टौ दिग्गजा अभवंस्ततः । अभ्रमुप्रभृतयो ऽष्टौ च करिण्यस्त्वभवन् नृप ॥
airāvaṇādayastvaṣṭau diggajā abhavaṃstataḥ / abhramuprabhṛtayo 'ṣṭau ca kariṇyastvabhavan nṛpa //
कौस्तुभाख्यमभूद्रत्नं पद्मरागो महोदधेः । तस्मिन् मणौ स्पृहां चक्रे वक्षो ऽलङ्करणे हरिः ॥
kaustubhākhyamabhūdratnaṃ padmarāgo mahodadheḥ / tasmin maṇau spṛhāṃ cakre vakṣo 'laṅkaraṇe hariḥ //
ततो ऽभवत् पारिजातः सुरलोकविभूषणम् । पूरयत्य् अर्थिनो यो ऽर्थैः शश्वद्भुवि यथा भवान् ॥
tato 'bhavat pārijātaḥ suralokavibhūṣaṇam / pūrayaty arthino yo 'rthaiḥ śaśvadbhuvi yathā bhavān //
ततश्चाप्सरसो जाता निष्ककण्ठ्यः सुवाससः । रमण्यः स्वर्गिणां वल्गु गतिलीलावलोकनैः ॥
tataścāpsaraso jātā niṣkakaṇṭhyaḥ suvāsasaḥ / ramaṇyaḥ svargiṇāṃ valgu gatilīlāvalokanaiḥ //
ततश्चाविरभूत् साक्षाच् छ्री रमा भगवत्परा । रञ्जयन्ती दिशः कान्त्या विद्युत् सौदामनी यथा ॥
tataścāvirabhūt sākṣāc chrī ramā bhagavatparā / rañjayantī diśaḥ kāntyā vidyut saudāmanī yathā //
तस्यां चक्रुः स्पृहां सर्वे ससुरासुरमानवाः । रूपौदार्यवयोवर्ण महिमाक्षिप्तचेतसः ॥
tasyāṃ cakruḥ spṛhāṃ sarve sasurāsuramānavāḥ / rūpaudāryavayovarṇa mahimākṣiptacetasaḥ //
तस्या आसनमानिन्ये महेन्द्रो महदद्भुतम् । मूर्तिमत्यः सरिच्छ्रेष्ठा हेमकुम्भैर्जलं शुचि ॥
tasyā āsanamāninye mahendro mahadadbhutam / mūrtimatyaḥ saricchreṣṭhā hemakumbhairjalaṃ śuci //
आभिषेचनिका भूमिराहरत् सकलौषधीः । गावः पञ्च पवित्राणि वसन्तो मधुमाधवौ ॥
ābhiṣecanikā bhūmirāharat sakalauṣadhīḥ / gāvaḥ pañca pavitrāṇi vasanto madhumādhavau //
ऋषयः कल्पयां चक्रुराभिषेकं यथाविधि । जगुर्भद्राणि गन्धर्वा नट्यश्च ननृतुर्जगुः ॥
ṛṣayaḥ kalpayāṃ cakrurābhiṣekaṃ yathāvidhi / jagurbhadrāṇi gandharvā naṭyaśca nanṛturjaguḥ //
मेघा मृदङ्गपणव मुरजानकगोमुखान् । व्यनादयन् शङ्खवेणु वीणास्तुमुलनिःस्वनान् ॥
meghā mṛdaṅgapaṇava murajānakagomukhān / vyanādayan śaṅkhaveṇu vīṇāstumulaniḥsvanān //
ततो ऽभिषिषिचुर्देवीं श्रियं पद्मकरां सतीम् । दिगिभाः पूर्णकलशैः सूक्तवाक्यैर्द्विजेरितैः ॥
tato 'bhiṣiṣicurdevīṃ śriyaṃ padmakarāṃ satīm / digibhāḥ pūrṇakalaśaiḥ sūktavākyairdvijeritaiḥ //
समुद्रः पीतकौशेय वाससी समुपाहरत् । वरुणः स्रजं वैजयन्तीं मधुना मत्तषट्पदाम् ॥
samudraḥ pītakauśeya vāsasī samupāharat / varuṇaḥ srajaṃ vaijayantīṃ madhunā mattaṣaṭpadām //
भूषणानि विचित्राणि विश्वकर्मा प्रजापतिः । हारं सरस्वती पद्ममजो नागाश्च कुण्डले ॥
bhūṣaṇāni vicitrāṇi viśvakarmā prajāpatiḥ / hāraṃ sarasvatī padmamajo nāgāśca kuṇḍale //
ततः कृतस्वस्त्ययनोत्पलस्रजं नदद्द्विरेफां परिगृह्य पाणिना । चचाल वक्त्रं सुकपोलकुण्डलं सव्रीडहासं दधती सुशोभनम् ॥
tataḥ kṛtasvastyayanotpalasrajaṃ nadaddvirephāṃ parigṛhya pāṇinā / cacāla vaktraṃ sukapolakuṇḍalaṃ savrīḍahāsaṃ dadhatī suśobhanam //
स्तनद्वयं चातिकृशोदरी समं निरन्तरं चन्दनकुङ्कुमोक्षितम् । ततस्ततो नूपुरवल्गु शिञ्जितैर् विसर्पती हेमलतेव सा बभौ ॥
stanadvayaṃ cātikṛśodarī samaṃ nirantaraṃ candanakuṅkumokṣitam / tatastato nūpuravalgu śiñjitair visarpatī hemalateva sā babhau //
विलोकयन्ती निरवद्यमात्मनः पदं ध्रुवं चाव्यभिचारिसद्गुणम् । गन्धर्वसिद्धासुरयक्षचारण त्रैपिष्टपेयादिषु नान्वविन्दत ॥
vilokayantī niravadyamātmanaḥ padaṃ dhruvaṃ cāvyabhicārisadguṇam / gandharvasiddhāsurayakṣacāraṇa traipiṣṭapeyādiṣu nānvavindata //
नूनं तपो यस्य न मन्युनिर्जयो ज्ञानं क्वचित् तच् च न सङ्गवर्जितम् । कश्चिन् महांस्तस्य न कामनिर्जयः स ईश्वरः किं परतो व्यपाश्रयः ॥
nūnaṃ tapo yasya na manyunirjayo jñānaṃ kvacit tac ca na saṅgavarjitam / kaścin mahāṃstasya na kāmanirjayaḥ sa īśvaraḥ kiṃ parato vyapāśrayaḥ //
धर्मः क्वचित् तत्र न भूतसौहृदं त्यागः क्वचित् तत्र न मुक्तिकारणम् । वीर्यं न पुंसो ऽस्त्य् अजवेगनिष्कृतं न हि द्वितीयो गुणसङ्गवर्जितः ॥
dharmaḥ kvacit tatra na bhūtasauhṛdaṃ tyāgaḥ kvacit tatra na muktikāraṇam / vīryaṃ na puṃso 'sty ajaveganiṣkṛtaṃ na hi dvitīyo guṇasaṅgavarjitaḥ //
क्वचिच् चिरायुर्न हि शीलमङ्गलं क्वचित् तदप्य् अस्ति न वेद्यमायुषः । यत्रोभयं कुत्र च सो ऽप्य् अमङ्गलः सुमङ्गलः कश्च न काङ्क्षते हि माम् ॥
kvacic cirāyurna hi śīlamaṅgalaṃ kvacit tadapy asti na vedyamāyuṣaḥ / yatrobhayaṃ kutra ca so 'py amaṅgalaḥ sumaṅgalaḥ kaśca na kāṅkṣate hi mām //
एवं विमृश्याव्यभिचारिसद्गुणैर् वरं निजैकाश्रयतयागुणाश्रयम् । वव्रे वरं सर्वगुणैरपेक्षितं रमा मुकुन्दं निरपेक्षमीप्सितम् ॥
evaṃ vimṛśyāvyabhicārisadguṇair varaṃ nijaikāśrayatayāguṇāśrayam / vavre varaṃ sarvaguṇairapekṣitaṃ ramā mukundaṃ nirapekṣamīpsitam //
तस्यांसदेश उशतीं नवकञ्जमालां माद्यन्मधुव्रतवरूथगिरोपघुष्टाम् अम्प्; तस्थौ निधाय निकटे तदुरः स्वधाम सव्रीडहासविकसन्नयनेन याता ॥
tasyāṃsadeśa uśatīṃ navakañjamālāṃ mādyanmadhuvratavarūthagiropaghuṣṭām amp; tasthau nidhāya nikaṭe taduraḥ svadhāma savrīḍahāsavikasannayanena yātā //
तस्याः श्रियस्त्रिजगतो जनको जनन्या वक्षो निवासमकरोत् परमं विभूतेः तस्याः श्रियस्त्रिजगतो जनको जनन्या वक्षो निवासमकरोत् परमं विभूतेः श्रीः स्वाः प्रजाः सकरुणेन निरीक्षणेन यत्र स्थितैधयत साधिपतींस्त्रिलोकान् ॥
tasyāḥ śriyastrijagato janako jananyā vakṣo nivāsamakarot paramaṃ vibhūteḥ tasyāḥ śriyastrijagato janako jananyā vakṣo nivāsamakarot paramaṃ vibhūteḥ śrīḥ svāḥ prajāḥ sakaruṇena nirīkṣaṇena yatra sthitaidhayata sādhipatīṃstrilokān //
शङ्खतूर्यमृदङ्गानां वादित्राणां पृथुः स्वनः । देवानुगानां सस्त्रीणां नृत्यतां गायतामभूत् ॥
śaṅkhatūryamṛdaṅgānāṃ vāditrāṇāṃ pṛthuḥ svanaḥ / devānugānāṃ sastrīṇāṃ nṛtyatāṃ gāyatāmabhūt //
ब्रह्मरुद्राङ्गिरोमुख्याः सर्वे विश्वसृजो विभुम् । ईडिरे ऽवितथैर्मन्त्रैस्तल्लिङ्गैः पुष्पवर्षिणः ॥
brahmarudrāṅgiromukhyāḥ sarve viśvasṛjo vibhum / īḍire 'vitathairmantraistalliṅgaiḥ puṣpavarṣiṇaḥ //
श्रियावलोकिता देवाः सप्रजापतयः प्रजाः । शीलादिगुणसम्पन्ना लेभिरे निर्वृतिं पराम् ॥
śriyāvalokitā devāḥ saprajāpatayaḥ prajāḥ / śīlādiguṇasampannā lebhire nirvṛtiṃ parām //
निःसत्त्वा लोलुपा राजन् निरुद्योगा गतत्रपाः । यदा चोपेक्षिता लक्ष्म्या बभूवुर्दैत्यदानवाः ॥
niḥsattvā lolupā rājan nirudyogā gatatrapāḥ / yadā copekṣitā lakṣmyā babhūvurdaityadānavāḥ //
अथासीद्वारुणी देवी कन्या कमललोचना । असुरा जगृहुस्तां वै हरेरनुमतेन ते ॥
athāsīdvāruṇī devī kanyā kamalalocanā / asurā jagṛhustāṃ vai hareranumatena te //
अथोदधेर्मथ्यमानात् काश्यपैरमृतार्थिभिः । उदतिष्ठन् महाराज पुरुषः परमाद्भुतः ॥
athodadhermathyamānāt kāśyapairamṛtārthibhiḥ / udatiṣṭhan mahārāja puruṣaḥ paramādbhutaḥ //
दीर्घपीवरदोर्दण्डः कम्बुग्रीवो ऽरुणेक्षणः । श्यामलस्तरुणः स्रग्वी सर्वाभरणभूषितः ॥
dīrghapīvaradordaṇḍaḥ kambugrīvo 'ruṇekṣaṇaḥ / śyāmalastaruṇaḥ sragvī sarvābharaṇabhūṣitaḥ //
पीतवासा महोरस्कः सुमृष्टमणिकुण्डलः । स्निग्धकुञ्चितकेशान्त सुभगः सिंहविक्रमः ॥
pītavāsā mahoraskaḥ sumṛṣṭamaṇikuṇḍalaḥ / snigdhakuñcitakeśānta subhagaḥ siṃhavikramaḥ //
अमृतापूर्णकलसं बिभ्रद्वलयभूषितः । स वै भगवतः साक्षाद्विष्णोरंशांशसम्भवः ॥
amṛtāpūrṇakalasaṃ bibhradvalayabhūṣitaḥ / sa vai bhagavataḥ sākṣādviṣṇoraṃśāṃśasambhavaḥ //
धन्वन्तरिरिति ख्यात आयुर्वेददृग् इज्यभाक् । तमालोक्यासुराः सर्वे कलसं चामृताभृतम् ॥
dhanvantaririti khyāta āyurvedadṛg ijyabhāk / tamālokyāsurāḥ sarve kalasaṃ cāmṛtābhṛtam //
लिप्सन्तः सर्ववस्तूनि कलसं तरसाहरन् । नीयमाने ऽसुरैस्तस्मिन् कलसे ऽमृतभाजने ॥
lipsantaḥ sarvavastūni kalasaṃ tarasāharan / nīyamāne 'suraistasmin kalase 'mṛtabhājane //
विषण्णमनसो देवा हरिं शरणमाययुः । इति तद्दैन्यमालोक्य भगवान् भृत्यकामकृत् । मा खिद्यत मिथो ऽर्थं वः साधयिष्ये स्वमायया ॥
viṣaṇṇamanaso devā hariṃ śaraṇamāyayuḥ / iti taddainyamālokya bhagavān bhṛtyakāmakṛt / mā khidyata mitho 'rthaṃ vaḥ sādhayiṣye svamāyayā //
मिथः कलिरभूत् तेषां तदर्थे तर्षचेतसाम् । अहं पूर्वमहं पूर्वं न त्वं न त्वमिति प्रभो ॥
mithaḥ kalirabhūt teṣāṃ tadarthe tarṣacetasām / ahaṃ pūrvamahaṃ pūrvaṃ na tvaṃ na tvamiti prabho //
देवाः स्वं भागमर्हन्ति ये तुल्यायासहेतवः । सत्रयाग इवैतस्मिन्नेष धर्मः सनातनः ॥
devāḥ svaṃ bhāgamarhanti ye tulyāyāsahetavaḥ / satrayāga ivaitasminneṣa dharmaḥ sanātanaḥ //
इति स्वान् प्रत्यषेधन् वै दैतेया जातमत्सराः । दुर्बलाः प्रबलान् राजन् गृहीतकलसान् मुहुः ॥
iti svān pratyaṣedhan vai daiteyā jātamatsarāḥ / durbalāḥ prabalān rājan gṛhītakalasān muhuḥ //
एतस्मिन्नन्तरे विष्णुः सर्वोपायविदीश्वरः । योषिद्रूपमनिर्देश्यं दधारपरमाद्भुतम् ॥
etasminnantare viṣṇuḥ sarvopāyavidīśvaraḥ / yoṣidrūpamanirdeśyaṃ dadhāraparamādbhutam //
प्रेक्षणीयोत्पलश्यामं सर्वावयवसुन्दरम् । समानकर्णाभरणं सुकपोलोन्नसाननम् ॥
prekṣaṇīyotpalaśyāmaṃ sarvāvayavasundaram / samānakarṇābharaṇaṃ sukapolonnasānanam //
नवयौवननिर्वृत्त स्तनभारकृशोदरम् । मुखामोदानुरक्तालि झङ्कारोद्विग्नलोचनम् ॥
navayauvananirvṛtta stanabhārakṛśodaram / mukhāmodānuraktāli jhaṅkārodvignalocanam //
बिभ्रत् सुकेशभारेण मालामुत्फुल्लमल्लिकाम् । सुग्रीवकण्ठाभरणं सुभुजाङ्गदभूषितम् ॥
bibhrat sukeśabhāreṇa mālāmutphullamallikām / sugrīvakaṇṭhābharaṇaṃ subhujāṅgadabhūṣitam //
विरजाम्बरसंवीत नितम्बद्वीपशोभया । काञ्च्या प्रविलसद्वल्गु चलच्चरणनूपुरम् ॥
virajāmbarasaṃvīta nitambadvīpaśobhayā / kāñcyā pravilasadvalgu calaccaraṇanūpuram //
सव्रीडस्मितविक्षिप्त भ्रूविलासावलोकनैः । दैत्ययूथपचेतःसु काममुद्दीपयन् मुहुः ॥
savrīḍasmitavikṣipta bhrūvilāsāvalokanaiḥ / daityayūthapacetaḥsu kāmamuddīpayan muhuḥ //