श्रीशुक उवाच एवं गते ऽथ सुद्युम्ने मनुर्वैवस्वतः सुते । पुत्रकामस्तपस्तेपे यमुनायां शतं समाः ॥
śrīśuka uvāca evaṃ gate 'tha sudyumne manurvaivasvataḥ sute / putrakāmastapastepe yamunāyāṃ śataṃ samāḥ //
ततो ऽयजन् मनुर्देवमपत्यार्थं हरिं प्रभुम् । इक्ष्वाकुपूर्वजान् पुत्रान् लेभे स्वसदृशान् दश ॥
tato 'yajan manurdevamapatyārthaṃ hariṃ prabhum / ikṣvākupūrvajān putrān lebhe svasadṛśān daśa //
पृषध्रस्तु मनोः पुत्रो गोपालो गुरुणा कृतः । पालयामास गा यत्तो रात्र्यां वीरासनव्रतः ॥
pṛṣadhrastu manoḥ putro gopālo guruṇā kṛtaḥ / pālayāmāsa gā yatto rātryāṃ vīrāsanavrataḥ //
एकदा प्राविशद्गोष्ठं शार्दूलो निशि वर्षति । शयाना गाव उत्थाय भीतास्ता बभ्रमुर्व्रजे ॥
ekadā prāviśadgoṣṭhaṃ śārdūlo niśi varṣati / śayānā gāva utthāya bhītāstā babhramurvraje //
एकां जग्राह बलवान् सा चुक्रोश भयातुरा । तस्यास्तु क्रन्दितं श्रुत्वा पृषध्रो ऽनुससार ह ॥
ekāṃ jagrāha balavān sā cukrośa bhayāturā / tasyāstu kranditaṃ śrutvā pṛṣadhro 'nusasāra ha //
खड्गमादाय तरसा प्रलीनोडुगणे निशि । अजानन्नच्छिनोद्बभ्रोः शिरः शार्दूलशङ्कया ॥
khaḍgamādāya tarasā pralīnoḍugaṇe niśi / ajānannacchinodbabhroḥ śiraḥ śārdūlaśaṅkayā //
व्याघ्रो ऽपि वृक्णश्रवणो निस्त्रिंशाग्राहतस्ततः । निश्चक्राम भृशं भीतो रक्तं पथि समुत्सृजन् ॥
vyāghro 'pi vṛkṇaśravaṇo nistriṃśāgrāhatastataḥ / niścakrāma bhṛśaṃ bhīto raktaṃ pathi samutsṛjan //
मन्यमानो हतं व्याघ्रं पृषध्रः परवीरहा । अद्राक्षीत् स्वहतां बभ्रुं व्युष्टायां निशि दुःखितः ॥
manyamāno hataṃ vyāghraṃ pṛṣadhraḥ paravīrahā / adrākṣīt svahatāṃ babhruṃ vyuṣṭāyāṃ niśi duḥkhitaḥ //
तं शशाप कुलाचार्यः कृतागसमकामतः । न क्षत्रबन्धुः शूद्रस्त्वं कर्मणा भवितामुना ॥
taṃ śaśāpa kulācāryaḥ kṛtāgasamakāmataḥ / na kṣatrabandhuḥ śūdrastvaṃ karmaṇā bhavitāmunā //
एवं शप्तस्तु गुरुणा प्रत्यगृह्णात् कृताञ्जलिः । अधारयद्व्रतं वीर ऊर्ध्वरेता मुनिप्रियम् ॥
evaṃ śaptastu guruṇā pratyagṛhṇāt kṛtāñjaliḥ / adhārayadvrataṃ vīra ūrdhvaretā munipriyam //
वासुदेवे भगवति सर्वात्मनि परे ऽमले । एकान्तित्वं गतो भक्त्या सर्वभूतसुहृत् समः ॥
vāsudeve bhagavati sarvātmani pare 'male / ekāntitvaṃ gato bhaktyā sarvabhūtasuhṛt samaḥ //
विमुक्तसङ्गः शान्तात्मा संयताक्षो ऽपरिग्रहः । यदृच्छयोपपन्नेन कल्पयन् वृत्तिमात्मनः ॥
vimuktasaṅgaḥ śāntātmā saṃyatākṣo 'parigrahaḥ / yadṛcchayopapannena kalpayan vṛttimātmanaḥ //
आत्मन्यात्मानमाधाय ज्ञानतृप्तः समाहितः । विचचार महीमेतां जडान्धबधिराकृतिः ॥
ātmanyātmānamādhāya jñānatṛptaḥ samāhitaḥ / vicacāra mahīmetāṃ jaḍāndhabadhirākṛtiḥ //
एवं वृत्तो वनं गत्वा दृष्ट्वा दावाग्निमुत्थितम् । तेनोपयुक्तकरणो ब्रह्म प्राप परं मुनिः ॥
evaṃ vṛtto vanaṃ gatvā dṛṣṭvā dāvāgnimutthitam / tenopayuktakaraṇo brahma prāpa paraṃ muniḥ //
कविः कनीयान् विषयेषु निःस्पृहो विसृज्य राज्यं सह बन्धुभिर्वनम् । निवेश्य चित्ते पुरुषं स्वरोचिषं विवेश कैशोरवयाः परं गतः ॥
kaviḥ kanīyān viṣayeṣu niḥspṛho visṛjya rājyaṃ saha bandhubhirvanam / niveśya citte puruṣaṃ svarociṣaṃ viveśa kaiśoravayāḥ paraṃ gataḥ //
करूषान् मानवादासन् कारूषाः क्षत्रजातयः । उत्तरापथगोप्तारो ब्रह्मण्या धर्मवत्सलाः ॥
karūṣān mānavādāsan kārūṣāḥ kṣatrajātayaḥ / uttarāpathagoptāro brahmaṇyā dharmavatsalāḥ //
धृष्टाद्धार्ष्टमभूत् क्षत्रं ब्रह्मभूयं गतं क्षितौ । नृगस्य वंशः सुमतिर्भूतज्योतिस्ततो वसुः ॥
dhṛṣṭāddhārṣṭamabhūt kṣatraṃ brahmabhūyaṃ gataṃ kṣitau / nṛgasya vaṃśaḥ sumatirbhūtajyotistato vasuḥ //
वसोः प्रतीकस्तत्पुत्र ओघवान् ओघवत्पिता । कन्या चौघवती नाम सुदर्शन उवाह ताम् ॥
vasoḥ pratīkastatputra oghavān oghavatpitā / kanyā caughavatī nāma sudarśana uvāha tām //
चित्रसेनो नरिष्यन्तादृक्षस्तस्य सुतो ऽभवत् । तस्य मीढ्वांस्ततः पूर्ण इन्द्रसेनस्तु तत्सुतः ॥
citraseno nariṣyantādṛkṣastasya suto 'bhavat / tasya mīḍhvāṃstataḥ pūrṇa indrasenastu tatsutaḥ //
वीतिहोत्रस्त्व् इन्द्रसेनात् तस्य सत्यश्रवा अभूत् । उरुश्रवाः सुतस्तस्य देवदत्तस्ततो ऽभवत् ॥
vītihotrastv indrasenāt tasya satyaśravā abhūt / uruśravāḥ sutastasya devadattastato 'bhavat //
ततो ऽग्निवेश्यो भगवान् अग्निः स्वयमभूत् सुतः । कानीन इति विख्यातो जातूकर्ण्यो महान् ऋषिः ॥
tato 'gniveśyo bhagavān agniḥ svayamabhūt sutaḥ / kānīna iti vikhyāto jātūkarṇyo mahān ṛṣiḥ //
ततो ब्रह्मकुलं जातमाग्निवेश्यायनं नृप । नरिष्यन्तान्वयः प्रोक्तो दिष्टवंशमतः शृणु ॥
tato brahmakulaṃ jātamāgniveśyāyanaṃ nṛpa / nariṣyantānvayaḥ prokto diṣṭavaṃśamataḥ śṛṇu //
नाभागो दिष्टपुत्रो ऽन्यः कर्मणा वैश्यतां गतः । भलन्दनः सुतस्तस्य वत्सप्रीतिर्भलन्दनात् ॥
nābhāgo diṣṭaputro 'nyaḥ karmaṇā vaiśyatāṃ gataḥ / bhalandanaḥ sutastasya vatsaprītirbhalandanāt //
वत्सप्रीतेः सुतः प्रांशुस्तत्सुतं प्रमतिं विदुः । खनित्रः प्रमतेस्तस्माच् चाक्षुषो ऽथ विविंशतिः ॥
vatsaprīteḥ sutaḥ prāṃśustatsutaṃ pramatiṃ viduḥ / khanitraḥ pramatestasmāc cākṣuṣo 'tha viviṃśatiḥ //
विविंशतेः सुतो रम्भः खनीनेत्रो ऽस्य धार्मिकः । करन्धमो महाराज तस्यासीदात्मजो नृप ॥
viviṃśateḥ suto rambhaḥ khanīnetro 'sya dhārmikaḥ / karandhamo mahārāja tasyāsīdātmajo nṛpa //
तस्यावीक्षित् सुतो यस्य मरुत्तश्चक्रवर्त्यभूत् । संवर्तो ऽयाजयद्यं वै महायोग्यङ्गिरःसुतः ॥
tasyāvīkṣit suto yasya maruttaścakravartyabhūt / saṃvarto 'yājayadyaṃ vai mahāyogyaṅgiraḥsutaḥ //
मरुत्तस्य यथा यज्ञो न तथान्यो ऽस्ति कश्चन । सर्वं हिरण्मयं त्व् आसीद्यत् किञ्चिच् चास्य शोभनम् ॥
maruttasya yathā yajño na tathānyo 'sti kaścana / sarvaṃ hiraṇmayaṃ tv āsīdyat kiñcic cāsya śobhanam //
अमाद्यदिन्द्रः सोमेन दक्षिणाभिर्द्विजातयः । मरुतः परिवेष्टारो विश्वेदेवाः सभासदः ॥
amādyadindraḥ somena dakṣiṇābhirdvijātayaḥ / marutaḥ pariveṣṭāro viśvedevāḥ sabhāsadaḥ //
मरुत्तस्य दमः पुत्रस्तस्यासीद्राज्यवर्धनः । सुधृतिस्तत्सुतो जज्ञे सौधृतेयो नरः सुतः ॥
maruttasya damaḥ putrastasyāsīdrājyavardhanaḥ / sudhṛtistatsuto jajñe saudhṛteyo naraḥ sutaḥ //
तत्सुतः केवलस्तस्माद्धुन्धुमान् वेगवांस्ततः । बुधस्तस्याभवद्यस्य तृणबिन्दुर्महीपतिः ॥
tatsutaḥ kevalastasmāddhundhumān vegavāṃstataḥ / budhastasyābhavadyasya tṛṇabindurmahīpatiḥ //
तं भेजे ऽलम्बुषा देवी भजनीयगुणालयम् । वराप्सरा यतः पुत्राः कन्या चेलविलाभवत् ॥
taṃ bheje 'lambuṣā devī bhajanīyaguṇālayam / varāpsarā yataḥ putrāḥ kanyā celavilābhavat //
यस्यामुत्पादयामास विश्रवा धनदं सुतम् । प्रादाय विद्यां परमामृषिर्योगेश्वरः पितुः ॥
yasyāmutpādayāmāsa viśravā dhanadaṃ sutam / prādāya vidyāṃ paramāmṛṣiryogeśvaraḥ pituḥ //
विशालः शून्यबन्धुश्च धूम्रकेतुश्च तत्सुताः । विशालो वंशकृद्राजा वैशालीं निर्ममे पुरीम् ॥
viśālaḥ śūnyabandhuśca dhūmraketuśca tatsutāḥ / viśālo vaṃśakṛdrājā vaiśālīṃ nirmame purīm //
हेमचन्द्रः सुतस्तस्य धूम्राक्षस्तस्य चात्मजः । तत्पुत्रात् संयमादासीत् कृशाश्वः सहदेवजः ॥
hemacandraḥ sutastasya dhūmrākṣastasya cātmajaḥ / tatputrāt saṃyamādāsīt kṛśāśvaḥ sahadevajaḥ //
कृशाश्वात् सोमदत्तो ऽभूद्यो ऽश्वमेधैरिडस्पतिम् । इष्ट्वा पुरुषमापाग्र्यां गतिं योगेश्वराश्रिताम् ॥
kṛśāśvāt somadatto 'bhūdyo 'śvamedhairiḍaspatim / iṣṭvā puruṣamāpāgryāṃ gatiṃ yogeśvarāśritām //
सौमदत्तिस्तु सुमतिस्तत्पुत्रो जनमेजयः । एते वैशालभूपालास्तृणबिन्दोर्यशोधराः ॥
saumadattistu sumatistatputro janamejayaḥ / ete vaiśālabhūpālāstṛṇabindoryaśodharāḥ //