सोमतीर्थम् इति ख्यातं पितॄणां प्रीतिवर्धनम् तत्र वृत्तं महापुण्यं शृणु यत्नेन नारद ॥
somatīrtham iti khyātaṃ pitṝṇāṃ prītivardhanam tatra vṛttaṃ mahāpuṇyaṃ śṛṇu yatnena nārada //
सोमो राजामृतमयो गन्धर्वाणां पुराभवत् न देवानां तदा देवा माम् अभ्येत्येदम् अब्रुवन् ॥
somo rājāmṛtamayo gandharvāṇāṃ purābhavat na devānāṃ tadā devā mām abhyetyedam abruvan //
गन्धर्वैर् आहृतः सोमो देवानां प्राणदः पुरा तम् अध्यायन् सुरगणा ऋषयस् त्व् अतिदुःखिताः यथा स्यात् सोमो ह्य् अस्माकं तथा नीतिर् विधीयताम् ॥
gandharvair āhṛtaḥ somo devānāṃ prāṇadaḥ purā tam adhyāyan suragaṇā ṛṣayas tv atiduḥkhitāḥ yathā syāt somo hy asmākaṃ tathā nītir vidhīyatām //
तत्र वाग् विबुधान् आह गन्धर्वाः स्त्रीषु कामुकाः तेभ्यो दत्त्वाथ मां देवाः सोमम् आहर्तुम् अर्हथ ॥
tatra vāg vibudhān āha gandharvāḥ strīṣu kāmukāḥ tebhyo dattvātha māṃ devāḥ somam āhartum arhatha //
वाचं प्रत्यूचुर् अमरास् त्वां दातुं न क्षमा वयम् विना तेनापि न स्थातुं शक्यं नैव त्वया विना ॥
vācaṃ pratyūcur amarās tvāṃ dātuṃ na kṣamā vayam vinā tenāpi na sthātuṃ śakyaṃ naiva tvayā vinā //
पुनर् वाग् अब्रवीद् देवान् पुनर् एष्याम्य् अहं त्व् इह अत्र बुद्धिर् विधातव्या क्रियतां क्रतुर् उत्तमः ॥
punar vāg abravīd devān punar eṣyāmy ahaṃ tv iha atra buddhir vidhātavyā kriyatāṃ kratur uttamaḥ //
गौतम्या दक्षिणे तीरे भवेद् देवागमो यदि मखं तु विषयं कृत्वा आयान्तु सुरसत्तमाः ॥
gautamyā dakṣiṇe tīre bhaved devāgamo yadi makhaṃ tu viṣayaṃ kṛtvā āyāntu surasattamāḥ //
गन्धर्वाः स्त्रीप्रिया नित्यं पणध्वं तं मया सह तथेत्य् उक्त्वा सुरगणाः सरस्वत्या वचःस्थिताः ॥
gandharvāḥ strīpriyā nityaṃ paṇadhvaṃ taṃ mayā saha tathety uktvā suragaṇāḥ sarasvatyā vacaḥsthitāḥ //
देवदूतैः पृथग् देवान् यक्षान् गन्धर्वपन्नगान् आह्वानं चक्रिरे तत्र पुण्ये देवगिरौ तदा ॥
devadūtaiḥ pṛthag devān yakṣān gandharvapannagān āhvānaṃ cakrire tatra puṇye devagirau tadā //
ततो देवगिरिर् नाम पर्वतस्याभवन् मुने तत्रागमन् सुरगणा गन्धर्वा यक्षकिंनराः ॥
tato devagirir nāma parvatasyābhavan mune tatrāgaman suragaṇā gandharvā yakṣakiṃnarāḥ //
देवाः सिद्धाश् च ऋषयस् तथाष्टौ देवयोनयः ऋषिभिर् गौतमीतीरे क्रियमाणे महाध्वरे ॥
devāḥ siddhāś ca ṛṣayas tathāṣṭau devayonayaḥ ṛṣibhir gautamītīre kriyamāṇe mahādhvare //
तत्र देवैः परिवृतः सहस्राक्षो ऽभ्यभाषत ॥
tatra devaiḥ parivṛtaḥ sahasrākṣo 'bhyabhāṣata //
गन्धर्वान् अथ संपूज्य सरस्वत्याः समीपतः सरस्वत्या पणध्वं नो युष्माकम् अमृतात्मना ॥
gandharvān atha saṃpūjya sarasvatyāḥ samīpataḥ sarasvatyā paṇadhvaṃ no yuṣmākam amṛtātmanā //
तच् छक्रवचनात् ते वै गन्धर्वाः स्त्रीषु कामुकाः सोमं दत्त्वा सुरेभ्यस् तु जगृहुस् तां सरस्वतीम् ॥
tac chakravacanāt te vai gandharvāḥ strīṣu kāmukāḥ somaṃ dattvā surebhyas tu jagṛhus tāṃ sarasvatīm //
सोमो ऽभवच् चामराणां गन्धर्वाणां सरस्वती अवसत् तत्र वागीशा तथापि च सुरान्तिके ॥
somo 'bhavac cāmarāṇāṃ gandharvāṇāṃ sarasvatī avasat tatra vāgīśā tathāpi ca surāntike //
आयाति च रहो नित्यम् उपांशु क्रियताम् इति अत एव हि सोमस्य क्रयो भवति नारद ॥
āyāti ca raho nityam upāṃśu kriyatām iti ata eva hi somasya krayo bhavati nārada //
उपांशुना वर्तितव्यं सोमक्रयण एव हि ततो ऽभवद् देवतानां सोमश् चापि सरस्वती ॥
upāṃśunā vartitavyaṃ somakrayaṇa eva hi tato 'bhavad devatānāṃ somaś cāpi sarasvatī //
गन्धर्वाणां नैव सोमो नैवासीच् च सरस्वती तत्रागमन् सर्व एव सोमार्थं गौतमीतटम् ॥
gandharvāṇāṃ naiva somo naivāsīc ca sarasvatī tatrāgaman sarva eva somārthaṃ gautamītaṭam //
गावो देवाः पर्वता यक्षरक्षाः सिद्धाः साध्या मुनयो गुह्यकाश् गन्धर्वास् ते मरुतः पन्नगाश् सर्वौषध्यो मातरो लोकपालाः
gāvo devāḥ parvatā yakṣarakṣāḥ siddhāḥ sādhyā munayo guhyakāś gandharvās te marutaḥ pannagāś sarvauṣadhyo mātaro lokapālāḥ
पञ्चविंशतिनद्यस् तु गङ्गायां संगता मुने पूर्णाहुतिर् यत्र दत्ता पूर्णाख्यानं तद् उच्यते ॥
pañcaviṃśatinadyas tu gaṅgāyāṃ saṃgatā mune pūrṇāhutir yatra dattā pūrṇākhyānaṃ tad ucyate //
गौतम्यां संगता यास् तु सर्वाश् चापि यथोदिताः तन्नामधेयतीर्थानि संक्षेपाच् छृणु नारद ॥
gautamyāṃ saṃgatā yās tu sarvāś cāpi yathoditāḥ tannāmadheyatīrthāni saṃkṣepāc chṛṇu nārada //
सोमतीर्थं च गान्धर्वं देवतीर्थम् अतः परम् पूर्णातीर्थं ततः शालं श्रीपर्णासंगमं तथा ॥
somatīrthaṃ ca gāndharvaṃ devatīrtham ataḥ param pūrṇātīrthaṃ tataḥ śālaṃ śrīparṇāsaṃgamaṃ tathā //
स्वागतासंगमं पुण्यं कुसुमायाश् च संगमम् पुष्टिसंगमम् आख्यातं कर्णिकासंगमं शुभम् ॥
svāgatāsaṃgamaṃ puṇyaṃ kusumāyāś ca saṃgamam puṣṭisaṃgamam ākhyātaṃ karṇikāsaṃgamaṃ śubham //
वैणवीसंगमश् चैव कृशरासंगमस् तथा वासवीसंगमश् चैव शिवशर्या तथा शिखी ॥
vaiṇavīsaṃgamaś caiva kṛśarāsaṃgamas tathā vāsavīsaṃgamaś caiva śivaśaryā tathā śikhī //
कुसुम्भिका उपारथ्या शान्तिजा देवजा तदा अजो वृद्धः सुरो भद्रो गौतम्या सह संगताः ॥
kusumbhikā upārathyā śāntijā devajā tadā ajo vṛddhaḥ suro bhadro gautamyā saha saṃgatāḥ //
एते चान्ये च बहवो नदीनदसहायगाः पृथिव्यां यानि तीर्थानि ह्य् अगमन् देवपर्वते ॥
ete cānye ca bahavo nadīnadasahāyagāḥ pṛthivyāṃ yāni tīrthāni hy agaman devaparvate //
सोमार्थं वै तथा चान्ये ऽप्य् आगमन् मखमण्डपम् तानि तीर्थानि गङ्गायां संगतानि यथाक्रमम् ॥
somārthaṃ vai tathā cānye 'py āgaman makhamaṇḍapam tāni tīrthāni gaṅgāyāṃ saṃgatāni yathākramam //
नदीरूपेण कान्य् एव नदरूपेण कानिचित् सरोरूपेण कान्य् अत्र स्तवरूपेण कानिचित् ॥
nadīrūpeṇa kāny eva nadarūpeṇa kānicit sarorūpeṇa kāny atra stavarūpeṇa kānicit //
तान्य् एव सर्वतीर्थानि विख्यातानि पृथक् पृथक् तेषु स्नानं जपो होमः पितृतर्पणम् एव च ॥
tāny eva sarvatīrthāni vikhyātāni pṛthak pṛthak teṣu snānaṃ japo homaḥ pitṛtarpaṇam eva ca //
सर्वकामप्रदं पुंसां भुक्तिदं मुक्तिभाजनम् एतेषां पठनं चापि स्मरणं वा करोति यः सर्वपापविनिर्मुक्तो याति विष्णुपुरं जनः ॥
sarvakāmapradaṃ puṃsāṃ bhuktidaṃ muktibhājanam eteṣāṃ paṭhanaṃ cāpi smaraṇaṃ vā karoti yaḥ sarvapāpavinirmukto yāti viṣṇupuraṃ janaḥ //