चक्रतीर्थम् इति ख्यातं ब्रह्महत्यादिनाशनम् यत्र चक्रेश्वरो देवश् चक्रम् आप यतो हरिः ॥
cakratīrtham iti khyātaṃ brahmahatyādināśanam yatra cakreśvaro devaś cakram āpa yato hariḥ //
यत्र विष्णुः स्वयं स्थित्वा चक्रार्थं शंकरं प्रभुः पूजयाम् आस तत् तीर्थं चक्रतीर्थम् उदाहृतम् ॥
yatra viṣṇuḥ svayaṃ sthitvā cakrārthaṃ śaṃkaraṃ prabhuḥ pūjayām āsa tat tīrthaṃ cakratīrtham udāhṛtam //
यस्य श्रवणमात्रेण सर्वपापैः प्रमुच्यते दक्षक्रतौ प्रवृत्ते तु देवानां च समागमे ॥
yasya śravaṇamātreṇa sarvapāpaiḥ pramucyate dakṣakratau pravṛtte tu devānāṃ ca samāgame //
दक्षेण दूषिते देवे शिवे शर्वे महेश्वरे अनाह्वाने सुरेशस्य दक्षचित्ते मलीमसे ॥
dakṣeṇa dūṣite deve śive śarve maheśvare anāhvāne sureśasya dakṣacitte malīmase //
दाक्षायण्या श्रुते वाक्ये अनाह्वानस्य कारणे अहल्यायां चोक्तवत्यां कुपिताभूत् सुरेश्वरी ॥
dākṣāyaṇyā śrute vākye anāhvānasya kāraṇe ahalyāyāṃ coktavatyāṃ kupitābhūt sureśvarī //
पितरं नाशये पापं क्षमेयं न कथंचन शृण्वती दोषवाक्यानि पित्रा चोक्तानि भर्तरि ॥
pitaraṃ nāśaye pāpaṃ kṣameyaṃ na kathaṃcana śṛṇvatī doṣavākyāni pitrā coktāni bhartari //
पत्युः शृण्वन्ति या निन्दां तासां पापावधिः कुतः यादृशस् तादृशो वापि पतिः स्त्रीणां परा गतिः ॥
patyuḥ śṛṇvanti yā nindāṃ tāsāṃ pāpāvadhiḥ kutaḥ yādṛśas tādṛśo vāpi patiḥ strīṇāṃ parā gatiḥ //
किं पुनः सकलाधीशो महादेवो जगद्गुरुः श्रुतं तन्निन्दनं तर्हि धारयामि न देहकम् ॥
kiṃ punaḥ sakalādhīśo mahādevo jagadguruḥ śrutaṃ tannindanaṃ tarhi dhārayāmi na dehakam //
तस्मात् त्यक्ष्य इमं देहम् इत्य् उक्त्वा सा महासती कोपेन महताविष्टा प्रजज्वाल सुरेश्वरी ॥
tasmāt tyakṣya imaṃ deham ity uktvā sā mahāsatī kopena mahatāviṣṭā prajajvāla sureśvarī //
शिवैकचेतना देहं बलाद् योगाच् च तत्यजे महेश्वरो ऽपि सकलं वृत्तम् आकर्ण्य नारदात् ॥
śivaikacetanā dehaṃ balād yogāc ca tatyaje maheśvaro 'pi sakalaṃ vṛttam ākarṇya nāradāt //
दृष्ट्वा चुकोप पप्रच्छ जयां च विजयां तथा ते ऊचतुर् उभे देवं दक्षक्रतुविनाशनम् ॥
dṛṣṭvā cukopa papraccha jayāṃ ca vijayāṃ tathā te ūcatur ubhe devaṃ dakṣakratuvināśanam //
दाक्षायण्या इति श्रुत्वा मखं प्रायान् महेश्वरः भीमैर् गणैः परिवृतो भूतनाथैः समं ययौ ॥
dākṣāyaṇyā iti śrutvā makhaṃ prāyān maheśvaraḥ bhīmair gaṇaiḥ parivṛto bhūtanāthaiḥ samaṃ yayau //
मखस् तैर् वेष्टितः सर्वो देवब्रह्मपुरस्कृतः दक्षेण यजमानेन शुद्धभावेन रक्षितः ॥
makhas tair veṣṭitaḥ sarvo devabrahmapuraskṛtaḥ dakṣeṇa yajamānena śuddhabhāvena rakṣitaḥ //
वसिष्ठादिभिर् अत्युग्रैर् मुनिभिः परिवारितः इन्द्रादित्याद्यैर् वसुभिः सर्वतःपरिपालितः ॥
vasiṣṭhādibhir atyugrair munibhiḥ parivāritaḥ indrādityādyair vasubhiḥ sarvataḥparipālitaḥ //
ऋग्यजुःसामवेदैश् च स्वाहाशब्दैर् अलंकृतः श्रद्धा पुष्टिस् तथा तुष्टिः शान्तिर् लज्जा सरस्वती ॥
ṛgyajuḥsāmavedaiś ca svāhāśabdair alaṃkṛtaḥ śraddhā puṣṭis tathā tuṣṭiḥ śāntir lajjā sarasvatī //
भूमिर् द्यौः शर्वरी क्षान्तिर् उषा आशा जया मतिः एताभिश् च तथान्याभिः सर्वतः समलंकृतः ॥
bhūmir dyauḥ śarvarī kṣāntir uṣā āśā jayā matiḥ etābhiś ca tathānyābhiḥ sarvataḥ samalaṃkṛtaḥ //
त्वष्ट्रा महात्मना चापि कारितो विश्वकर्मणा सुरभिर् नन्दिनी धेनुः कामधुक् कामदोहिनी ॥
tvaṣṭrā mahātmanā cāpi kārito viśvakarmaṇā surabhir nandinī dhenuḥ kāmadhuk kāmadohinī //
एताभिः कामवर्षाभिः सर्वकामसमृद्धिमान् कल्पवृक्षः पारिजातो लताः कल्पलतादिकाः ॥
etābhiḥ kāmavarṣābhiḥ sarvakāmasamṛddhimān kalpavṛkṣaḥ pārijāto latāḥ kalpalatādikāḥ //
यद् यद् इष्टतमं किंचित् तत्र तस्मिन् मखे स्थितम् स्वयं मघवता पूष्णा हरिणा परिरक्षितः ॥
yad yad iṣṭatamaṃ kiṃcit tatra tasmin makhe sthitam svayaṃ maghavatā pūṣṇā hariṇā parirakṣitaḥ //
दीयतां भुज्यतां वापि क्रियतां स्थीयतां सुखम् एतैश् च सर्वतो वाक्यैर् दक्षस्य पूजितं मखम् ॥
dīyatāṃ bhujyatāṃ vāpi kriyatāṃ sthīyatāṃ sukham etaiś ca sarvato vākyair dakṣasya pūjitaṃ makham //
आदौ तु वीरभद्रो ऽसौ भद्रकाल्या युतो ययौ शोककोपपरीतात्मा पश्चाच् छूलपिनाकधृक् ॥
ādau tu vīrabhadro 'sau bhadrakālyā yuto yayau śokakopaparītātmā paścāc chūlapinākadhṛk //
अभ्याययौ महादेवो महाभूतैर् अलंकृतः तानि भूतानि परितो मखे वेष्ट्य महेश्वरम् ॥
abhyāyayau mahādevo mahābhūtair alaṃkṛtaḥ tāni bhūtāni parito makhe veṣṭya maheśvaram //
क्रतुं विध्वंसयाम् आसुस् तत्र क्षोभो महान् अभूत् पलायन्त ततः केचित् केचिद् गत्वा ततः शिवम् ॥
kratuṃ vidhvaṃsayām āsus tatra kṣobho mahān abhūt palāyanta tataḥ kecit kecid gatvā tataḥ śivam //
केचित् स्तुवन्ति देवेशं केचित् कुप्यन्ति शंकरम् एवं विध्वंसितं यज्ञं दृष्ट्वा पूषा समभ्यगात् ॥
kecit stuvanti deveśaṃ kecit kupyanti śaṃkaram evaṃ vidhvaṃsitaṃ yajñaṃ dṛṣṭvā pūṣā samabhyagāt //
पूष्णो दन्तान् अथोत्पाट्य इन्द्रं व्यद्रावयत् क्षणात् भगस्य चक्षुषी विप्र वीरभद्रो व्यपाटयत् ॥
pūṣṇo dantān athotpāṭya indraṃ vyadrāvayat kṣaṇāt bhagasya cakṣuṣī vipra vīrabhadro vyapāṭayat //
दिवाकरं पुनर् दोर्भ्यां परिभ्राम्य समाक्षिपत् ततः सुरगणाः सर्वे विष्णुं ते शरणं ययुः ॥
divākaraṃ punar dorbhyāṃ paribhrāmya samākṣipat tataḥ suragaṇāḥ sarve viṣṇuṃ te śaraṇaṃ yayuḥ //
त्राहि त्राहि गदापाणे भूतनाथकृताद् भयात् महेश्वरगणः कश्चित् प्रमथानां तु नायकः तेन दग्धो मखः सर्वो वैष्णवः पश्यतो हरेः ॥
trāhi trāhi gadāpāṇe bhūtanāthakṛtād bhayāt maheśvaragaṇaḥ kaścit pramathānāṃ tu nāyakaḥ tena dagdho makhaḥ sarvo vaiṣṇavaḥ paśyato hareḥ //
हरिणा चक्रम् उत्सृष्टं भूतनाथवधं प्रति भूतनाथो ऽपि तच् चक्रम् आपतच् च तदाग्रसत् ॥
hariṇā cakram utsṛṣṭaṃ bhūtanāthavadhaṃ prati bhūtanātho 'pi tac cakram āpatac ca tadāgrasat //
ग्रस्ते चक्रे ततो विष्णोर् लोकपाला भयाद् ययुः तथा स्थितान् अवेक्ष्याथ दक्षो यज्ञं सुरान् अपि तुष्टाव शंकरं देवं दक्षो भक्त्या प्रजापतिः ॥
graste cakre tato viṣṇor lokapālā bhayād yayuḥ tathā sthitān avekṣyātha dakṣo yajñaṃ surān api tuṣṭāva śaṃkaraṃ devaṃ dakṣo bhaktyā prajāpatiḥ //
जय शंकर सोमेश जय सर्वज्ञ शंभवे जय कल्याणभृच् छंभो जय कालात्मने नमः ॥
jaya śaṃkara someśa jaya sarvajña śaṃbhave jaya kalyāṇabhṛc chaṃbho jaya kālātmane namaḥ //
आदिकर्तर् नमस् ते ऽस्तु नीलकण्ठ नमो ऽस्तु ते ब्रह्मप्रिय नमस् ते ऽस्तु ब्रह्मरूप नमो ऽस्तु ते ॥
ādikartar namas te 'stu nīlakaṇṭha namo 'stu te brahmapriya namas te 'stu brahmarūpa namo 'stu te //
त्रिमूर्तये नमो देव त्रिधाम परमेश्वर सर्वमूर्ते नमस् ते ऽस्तु त्रैलोक्याधार कामद ॥
trimūrtaye namo deva tridhāma parameśvara sarvamūrte namas te 'stu trailokyādhāra kāmada //
नमो वेदान्तवेद्याय नमस् ते परमात्मने यज्ञरूप नमस् ते ऽस्तु यज्ञधाम नमो ऽस्तु ते ॥
namo vedāntavedyāya namas te paramātmane yajñarūpa namas te 'stu yajñadhāma namo 'stu te //
यज्ञदान नमस् ते ऽस्तु हव्यवाह नमो ऽस्तु ते यज्ञहर्त्रे नमस् ते ऽस्तु फलदाय नमो ऽस्तु ते ॥
yajñadāna namas te 'stu havyavāha namo 'stu te yajñahartre namas te 'stu phaladāya namo 'stu te //
त्राहि त्राहि जगन्नाथ शरणागतवत्सल भक्तानाम् अप्य् अभक्तानां त्वम् एव शरणं प्रभो ॥
trāhi trāhi jagannātha śaraṇāgatavatsala bhaktānām apy abhaktānāṃ tvam eva śaraṇaṃ prabho //
एवं तु स्तुवतस् तस्य प्रसन्नो ऽभून् महेश्वरः किं ददामीति तं प्राह क्रतुः पूर्णो ऽस्तु मे प्रभो ॥
evaṃ tu stuvatas tasya prasanno 'bhūn maheśvaraḥ kiṃ dadāmīti taṃ prāha kratuḥ pūrṇo 'stu me prabho //
तथेत्य् उवाच भगवान् देवदेवो महेश्वरः शंकरः सर्वभूतात्मा करुणावरुणालयः ॥
tathety uvāca bhagavān devadevo maheśvaraḥ śaṃkaraḥ sarvabhūtātmā karuṇāvaruṇālayaḥ //
क्रतुं कृत्वा ततः पूर्णं तस्य दक्षस्य वै मुने एवम् उक्त्वा स भगवान् भूतैर् अन्तरधीयत ॥
kratuṃ kṛtvā tataḥ pūrṇaṃ tasya dakṣasya vai mune evam uktvā sa bhagavān bhūtair antaradhīyata //
यथागतं सुरा जग्मुः स्वम् एव सदनं प्रति ततः कदाचिद् देवानां दैत्यानां विग्रहो महान् ॥
yathāgataṃ surā jagmuḥ svam eva sadanaṃ prati tataḥ kadācid devānāṃ daityānāṃ vigraho mahān //
बभूव तत्र दैत्येभ्यो भीता देवाः श्रियः पतिम् तुष्टुवुः सर्वभावेन वचोभिस् तं जनार्दनम् ॥
babhūva tatra daityebhyo bhītā devāḥ śriyaḥ patim tuṣṭuvuḥ sarvabhāvena vacobhis taṃ janārdanam //
शक्रादयो ऽपि त्रिदशाः कटाक्षम् अवेक्ष्य यस्यास् तप आचरन्ति सा चापि यत्पादरता च लक्ष्मीस् तं ब्रह्मभूतं शरणं प्रपद्ये
śakrādayo 'pi tridaśāḥ kaṭākṣam avekṣya yasyās tapa ācaranti sā cāpi yatpādaratā ca lakṣmīs taṃ brahmabhūtaṃ śaraṇaṃ prapadye
यस्मात् त्रिलोक्यां न परः समानो न चाधिकस् तार्क्ष्यरथान् नृसिंहात् स देवदेवो ऽवतु नः समस्तान् महाभयेभ्यः कृपया प्रपन्नान्
yasmāt trilokyāṃ na paraḥ samāno na cādhikas tārkṣyarathān nṛsiṃhāt sa devadevo 'vatu naḥ samastān mahābhayebhyaḥ kṛpayā prapannān
ततः प्रसन्नो भगवाञ् शङ्खचक्रगदाधरः किमर्थम् आगताः सर्वे तत्कर्तास्मीत्य् उवाच तान् ॥
tataḥ prasanno bhagavāñ śaṅkhacakragadādharaḥ kimartham āgatāḥ sarve tatkartāsmīty uvāca tān //
भयं च तीव्रं दैत्येभ्यो देवानां मधुसूदन ततस् त्राणाय देवानां मतिं कुरु जनार्दन ॥
bhayaṃ ca tīvraṃ daityebhyo devānāṃ madhusūdana tatas trāṇāya devānāṃ matiṃ kuru janārdana //
तान् आगतान् हरिः प्राह ग्रस्तं चक्रं हरेण मे किं करोमि गतं चक्रं भवन्तश् चार्तिम् आगताः यान्तु सर्वे देवगणा रक्षा वः क्रियते मया ॥
tān āgatān hariḥ prāha grastaṃ cakraṃ hareṇa me kiṃ karomi gataṃ cakraṃ bhavantaś cārtim āgatāḥ yāntu sarve devagaṇā rakṣā vaḥ kriyate mayā //
ततो गतेषु देवेषु विष्णुश् चक्रार्थम् उद्यतः गोदावरीं ततो गत्वा शंभोः पूजां प्रचक्रमे ॥
tato gateṣu deveṣu viṣṇuś cakrārtham udyataḥ godāvarīṃ tato gatvā śaṃbhoḥ pūjāṃ pracakrame //
सुवर्णकमलैर् दिव्यैः सुगन्धैर् दशभिः शतैः भक्तितो नित्यवत् पूजां चक्रे विष्णुर् उमापतेः ॥
suvarṇakamalair divyaiḥ sugandhair daśabhiḥ śataiḥ bhaktito nityavat pūjāṃ cakre viṣṇur umāpateḥ //
एवं संपूज्यमाने तु तयोस् तत्त्वम् इदं शृणु कमलानां सहस्रे तु यदैकं नैव पूर्यते ॥
evaṃ saṃpūjyamāne tu tayos tattvam idaṃ śṛṇu kamalānāṃ sahasre tu yadaikaṃ naiva pūryate //
तदासुरारिः स्वं नेत्रम् उत्पाट्यार्घ्यम् अकल्पयत् अर्घ्यपात्रं करे गृह्य सहस्रकमलान्वितम् ध्यात्वा शंभुं ददाव् अर्घ्यम् अनन्यशरणो हरिः ॥
tadāsurāriḥ svaṃ netram utpāṭyārghyam akalpayat arghyapātraṃ kare gṛhya sahasrakamalānvitam dhyātvā śaṃbhuṃ dadāv arghyam ananyaśaraṇo hariḥ //
त्वम् एव देव जानीषे भावम् अन्तर्गतं नृणाम् त्वम् एव शरणो ऽधीशो ऽत्र का भवेद् विचारणा ॥
tvam eva deva jānīṣe bhāvam antargataṃ nṛṇām tvam eva śaraṇo 'dhīśo 'tra kā bhaved vicāraṇā //
वदन्न् उदश्रुनयनो निलिल्ये ऽसाव् इतीश्वरे भवानीसहितः शंभुः पुरस्ताद् अभवत् तदा ॥
vadann udaśrunayano nililye 'sāv itīśvare bhavānīsahitaḥ śaṃbhuḥ purastād abhavat tadā //
गाढम् आलिङ्ग्य विविधैर् वरैर् आपूरयद् धरिम् तद् एव चक्रम् अभवन् नेत्रं चापि यथा पुरा ॥
gāḍham āliṅgya vividhair varair āpūrayad dharim tad eva cakram abhavan netraṃ cāpi yathā purā //
ततः सुरगणाः सर्वे तुष्टुवुर् हरिशंकरौ गङ्गां चापि सरिच्छ्रेष्ठां देवं च वृषभध्वजम् ॥
tataḥ suragaṇāḥ sarve tuṣṭuvur hariśaṃkarau gaṅgāṃ cāpi saricchreṣṭhāṃ devaṃ ca vṛṣabhadhvajam //
ततः प्रभृति तत् तीर्थं चक्रतीर्थम् इति स्मृतम् यस्यानुश्रवणेनैव मुच्यते सर्वकिल्बिषैः ॥
tataḥ prabhṛti tat tīrthaṃ cakratīrtham iti smṛtam yasyānuśravaṇenaiva mucyate sarvakilbiṣaiḥ //
तत्र स्नानं च दानं च यः कुर्यात् पितृतर्पणम् सर्वपापविनिर्मुक्तः पितृभिः स्वर्गभाग् भवेत् तत् तु चक्राङ्कितं तीर्थम् अद्यापि परिदृश्यते ॥
tatra snānaṃ ca dānaṃ ca yaḥ kuryāt pitṛtarpaṇam sarvapāpavinirmuktaḥ pitṛbhiḥ svargabhāg bhavet tat tu cakrāṅkitaṃ tīrtham adyāpi paridṛśyate //