पुत्रतीर्थम् इति ख्यातं पुण्यतीर्थं तद् उच्यते सर्वान् कामान् अवाप्नोति यन्महिम्नः श्रुतेर् अपि ॥
putratīrtham iti khyātaṃ puṇyatīrthaṃ tad ucyate sarvān kāmān avāpnoti yanmahimnaḥ śruter api //
तस्य स्वरूपं वक्ष्यामि शृणु यत्नेन नारद दितेः पुत्राश् च दनुजाः परिक्षीणा यदाभवन् अदितेस् तु सुता ज्येष्ठाः सर्वभावेन नारद ॥
tasya svarūpaṃ vakṣyāmi śṛṇu yatnena nārada diteḥ putrāś ca danujāḥ parikṣīṇā yadābhavan adites tu sutā jyeṣṭhāḥ sarvabhāvena nārada //
क्षीणाः सुता आवयोर् एव भद्रे किं कुर्महे कर्म लोके गरीयः पश्यादितेर् वंशम् अभिन्नम् उत्तमं सौराज्ययुक्तं यशसा जयश्रिया
kṣīṇāḥ sutā āvayor eva bhadre kiṃ kurmahe karma loke garīyaḥ paśyāditer vaṃśam abhinnam uttamaṃ saurājyayuktaṃ yaśasā jayaśriyā
जितारिम् अभ्युन्नतकीर्तिधर्मं मच्चित्तसंहर्षविनाशदक्षम् समानभर्तृत्वसमानधर्मे समानगोत्रे ऽपि समानरूपे
jitārim abhyunnatakīrtidharmaṃ maccittasaṃharṣavināśadakṣam samānabhartṛtvasamānadharme samānagotre 'pi samānarūpe
न जीवयेयं श्रियम् उन्नतिं च जीर्णास्मि दृष्ट्वा त्व् अदितिप्रसूतान् काम् अप्य् अवस्थाम् अनुयामि दुःस्था ऽदितेर् विलोक्याथ परां समृद्धिम्
na jīvayeyaṃ śriyam unnatiṃ ca jīrṇāsmi dṛṣṭvā tv aditiprasūtān kām apy avasthām anuyāmi duḥsthā 'diter vilokyātha parāṃ samṛddhim
एवं ब्रुवाणाम् अतिदीनवक्त्रां विनिश्वसन्तीं परमेष्ठिपुत्रः कृताभिपूजो विगतश्रमस् तां स सान्त्वयन्न् आह मनोभिरामाम्
evaṃ bruvāṇām atidīnavaktrāṃ viniśvasantīṃ parameṣṭhiputraḥ kṛtābhipūjo vigataśramas tāṃ sa sāntvayann āha manobhirāmām
खेदो न कार्यः समभीप्सितं यत् तत् प्राप्यते पुण्यत एव भद्रे तत्साधनं वेत्ति महानुभावः प्रजापतिस् ते स तु वक्ष्यतीति
khedo na kāryaḥ samabhīpsitaṃ yat tat prāpyate puṇyata eva bhadre tatsādhanaṃ vetti mahānubhāvaḥ prajāpatis te sa tu vakṣyatīti
साध्व्य् एतत् सर्वभावेन प्रश्रयावनता सती ॥
sādhvy etat sarvabhāvena praśrayāvanatā satī //
एवं ब्रुवाणां च दितिं दनुः प्रोवाच नारद ॥
evaṃ bruvāṇāṃ ca ditiṃ danuḥ provāca nārada //
भर्तारं कश्यपं भद्रे तोषयस्व निजैर् गुणैः तुष्टो यदि भवेद् भर्ता ततः कामान् अवाप्स्यसि ॥
bhartāraṃ kaśyapaṃ bhadre toṣayasva nijair guṇaiḥ tuṣṭo yadi bhaved bhartā tataḥ kāmān avāpsyasi //
तथेत्य् उक्त्वा सर्वभावैस् तोषयाम् आस कश्यपम् दितिं प्रोवाच भगवान् कश्यपो ऽथ प्रजापतिः ॥
tathety uktvā sarvabhāvais toṣayām āsa kaśyapam ditiṃ provāca bhagavān kaśyapo 'tha prajāpatiḥ //
किं ददामि वदाभीष्टं दिते वरय सुव्रते ॥
kiṃ dadāmi vadābhīṣṭaṃ dite varaya suvrate //
दितिर् अप्य् आह भर्तारं पुत्रं बहुगुणान्वितम् जेतारं सर्वलोकानां सर्वलोकनमस्कृतम् ॥
ditir apy āha bhartāraṃ putraṃ bahuguṇānvitam jetāraṃ sarvalokānāṃ sarvalokanamaskṛtam //
येन जातेन लोके ऽस्मिन् भवेयं वीरपुत्रिणी तं वरेयं सुरपितर् इत्य् आह विनयान्विता ॥
yena jātena loke 'smin bhaveyaṃ vīraputriṇī taṃ vareyaṃ surapitar ity āha vinayānvitā //
उपदेक्ष्ये व्रतं श्रेष्ठं द्वादशाब्दफलप्रदम् तत आगत्य ते गर्भम् आधास्ये यन् मनोगतम् निष्पापतायां जातायां सिध्यन्ति हि मनोरथाः ॥
upadekṣye vrataṃ śreṣṭhaṃ dvādaśābdaphalapradam tata āgatya te garbham ādhāsye yan manogatam niṣpāpatāyāṃ jātāyāṃ sidhyanti hi manorathāḥ //
भर्तृवाक्याद् दितिः प्रीता तं नमस्यायतेक्षणा उपदिष्टं व्रतं चक्रे भर्त्रादिष्टं यथाविधि ॥
bhartṛvākyād ditiḥ prītā taṃ namasyāyatekṣaṇā upadiṣṭaṃ vrataṃ cakre bhartrādiṣṭaṃ yathāvidhi //
तीर्थसेवापात्रदानव्रतचर्यादिवर्जिताः कथम् आसादयिष्यन्ति प्राणिनो ऽत्र मनोरथान् ॥
tīrthasevāpātradānavratacaryādivarjitāḥ katham āsādayiṣyanti prāṇino 'tra manorathān //
ततश् चीर्णे व्रते तस्यां दित्यां गर्भम् अधारयत् पुनः कान्ताम् अथोवाच कश्यपस् तां दितिं रहः ॥
tataś cīrṇe vrate tasyāṃ dityāṃ garbham adhārayat punaḥ kāntām athovāca kaśyapas tāṃ ditiṃ rahaḥ //
न प्राप्नुवन्ति यत्कामान् मुनयो ऽपि तपस्स्थिताः यथाविहितकर्माङ्गअवज्ञया तच् छुचिस्मिते ॥
na prāpnuvanti yatkāmān munayo 'pi tapassthitāḥ yathāvihitakarmāṅgaavajñayā tac chucismite //
निन्दितं च न कर्तव्यं संध्ययोर् उभयोर् अपि न स्वप्तव्यं न गन्तव्यं मुक्तकेशी च नो भव ॥
ninditaṃ ca na kartavyaṃ saṃdhyayor ubhayor api na svaptavyaṃ na gantavyaṃ muktakeśī ca no bhava //
भोक्तव्यं सुभगे नैव क्षुतं वा जृम्भणं तथा संध्याकाले न कर्तव्यं भूतसंघसमाकुले ॥
bhoktavyaṃ subhage naiva kṣutaṃ vā jṛmbhaṇaṃ tathā saṃdhyākāle na kartavyaṃ bhūtasaṃghasamākule //
सान्तर्धानं सदा कार्यं हसितं तु विशेषतः गृहान्तदेशे संध्यासु न स्थातव्यं कदाचन ॥
sāntardhānaṃ sadā kāryaṃ hasitaṃ tu viśeṣataḥ gṛhāntadeśe saṃdhyāsu na sthātavyaṃ kadācana //
मुशलोलूखलादीनि शूर्पपीठपिधानकम् नैवातिक्रमणीयानि दिवा रात्रौ सदा प्रिये ॥
muśalolūkhalādīni śūrpapīṭhapidhānakam naivātikramaṇīyāni divā rātrau sadā priye //
उदक्शीर्षं तु शयनं न संध्यासु विशेषतः वक्तव्यं नानृतं किंचिन् नान्यगेहाटनं तथा ॥
udakśīrṣaṃ tu śayanaṃ na saṃdhyāsu viśeṣataḥ vaktavyaṃ nānṛtaṃ kiṃcin nānyagehāṭanaṃ tathā //
कान्ताद् अन्यो न वीक्ष्यस् तु प्रयत्नेन नरः क्वचित् इत्यादिनियमैर् युक्ता यदि त्वम् अनुवर्तसे ततस् ते भविता पुत्रस् त्रैलोक्यैश्वर्यभाजनम् ॥
kāntād anyo na vīkṣyas tu prayatnena naraḥ kvacit ityādiniyamair yuktā yadi tvam anuvartase tatas te bhavitā putras trailokyaiśvaryabhājanam //
तथेति प्रतिजज्ञे सा भर्तारं लोकपूजितम् गतश् च कश्यपो ब्रह्मन्न् इतश् चेतः सुरान् प्रति ॥
tatheti pratijajñe sā bhartāraṃ lokapūjitam gataś ca kaśyapo brahmann itaś cetaḥ surān prati //
दितेर् गर्भो ऽपि ववृधे बलवान् पुण्यसंभवः एतत् सर्वं मयो दैत्यो मायया वेत्ति तत्त्वतः ॥
diter garbho 'pi vavṛdhe balavān puṇyasaṃbhavaḥ etat sarvaṃ mayo daityo māyayā vetti tattvataḥ //
इन्द्रस्य सख्यम् अभवन् मयेन प्रीतिपूर्वकम् मयो गत्वा रहः प्राह इन्द्रं स विनयान्वितः ॥
indrasya sakhyam abhavan mayena prītipūrvakam mayo gatvā rahaḥ prāha indraṃ sa vinayānvitaḥ //
दितेर् दनोर् अभिप्रायं व्रतं गर्भस्य वर्धनम् तस्य वीर्यं च विविधं प्रीत्येन्द्राय न्यवेदयत् ॥
diter danor abhiprāyaṃ vrataṃ garbhasya vardhanam tasya vīryaṃ ca vividhaṃ prītyendrāya nyavedayat //
विश्वासैकगृहं मित्रम् अपायत्रासवर्जितम् अर्जितं सुकृतं नानाविधं चेत् तद् अवाप्यते ॥
viśvāsaikagṛhaṃ mitram apāyatrāsavarjitam arjitaṃ sukṛtaṃ nānāvidhaṃ cet tad avāpyate //
नमुचेश् च प्रियो भ्राता मयो दैत्यो महाबलः भ्रातृहन्त्रा कथं मैत्र्यं मयस्यासीत् सुरेश्वर ॥
namuceś ca priyo bhrātā mayo daityo mahābalaḥ bhrātṛhantrā kathaṃ maitryaṃ mayasyāsīt sureśvara //
दैत्यानाम् अधिपश् चासीद् बलवान् नमुचिः पुरा इन्द्रेण वैरम् अभवद् भीषणं लोमहर्षणम् ॥
daityānām adhipaś cāsīd balavān namuciḥ purā indreṇa vairam abhavad bhīṣaṇaṃ lomaharṣaṇam //
युद्धं हित्वा कदाचिद् भो गच्छन्तं तु शतक्रतुम् दृष्ट्वा दैत्यपतिः शूरो नमुचिः पृष्ठतो ऽन्वगात् ॥
yuddhaṃ hitvā kadācid bho gacchantaṃ tu śatakratum dṛṣṭvā daityapatiḥ śūro namuciḥ pṛṣṭhato 'nvagāt //
तम् आयान्तम् अभिप्रेक्ष्य शचीभर्ता भयातुरः ऐरावतं गजं त्यक्त्वा इन्द्रः फेनम् अथाविशत् ॥
tam āyāntam abhiprekṣya śacībhartā bhayāturaḥ airāvataṃ gajaṃ tyaktvā indraḥ phenam athāviśat //
स वज्रपाणिस् तरसा फेनेनैवाहनद् रिपुम् नमुचिर् नाशम् अगमत् तस्य भ्राता मयो ऽनुजः ॥
sa vajrapāṇis tarasā phenenaivāhanad ripum namucir nāśam agamat tasya bhrātā mayo 'nujaḥ //
भ्रातृहन्तृविनाशाय तपस् तेपे मयो महत् मायां च विविधाम् आप देवानाम् अतिभीषणाम् ॥
bhrātṛhantṛvināśāya tapas tepe mayo mahat māyāṃ ca vividhām āpa devānām atibhīṣaṇām //
वरांश् चावाप्य तपसा विष्णोर् लोकपरायणात् दानशौण्डः प्रियालापी तदाभवद् असौ मयः ॥
varāṃś cāvāpya tapasā viṣṇor lokaparāyaṇāt dānaśauṇḍaḥ priyālāpī tadābhavad asau mayaḥ //
अग्नींश् च ब्राह्मणान् पूज्य जेतुम् इन्द्रं कृतक्षणः दातारं च तदार्थिभ्यः स्तूयमानं च बन्दिभिः ॥
agnīṃś ca brāhmaṇān pūjya jetum indraṃ kṛtakṣaṇaḥ dātāraṃ ca tadārthibhyaḥ stūyamānaṃ ca bandibhiḥ //
विदित्वा मघवा वायोर् मयं मायाविनं रिपुम् उपक्रान्तं सुयुद्धाय विप्रो भूत्वा तम् अभ्यगात् शचीभर्ता मयं दैत्यं प्रोवाचेदं पुनः पुनः ॥
viditvā maghavā vāyor mayaṃ māyāvinaṃ ripum upakrāntaṃ suyuddhāya vipro bhūtvā tam abhyagāt śacībhartā mayaṃ daityaṃ provācedaṃ punaḥ punaḥ //
देहि दैत्यपते मह्यम् अर्थिने ऽपेक्षितं वरम् त्वां श्रुत्वा दातृतिलकम् आगतो ऽहं द्विजोत्तमः ॥
dehi daityapate mahyam arthine 'pekṣitaṃ varam tvāṃ śrutvā dātṛtilakam āgato 'haṃ dvijottamaḥ //
मयो ऽपि ब्राह्मणं मत्वा ऽवदद् दत्तं मया तव विचारयन्ति कृतिनो बह्व् अल्पं वा पुरो ऽर्थिनि ॥
mayo 'pi brāhmaṇaṃ matvā 'vadad dattaṃ mayā tava vicārayanti kṛtino bahv alpaṃ vā puro 'rthini //
इत्य् उक्ते तु हरिः प्राह सख्यम् इच्छे ह्य् अहं त्वया इन्द्रं मयः पुनः प्राह किम् अनेन द्विजोत्तम ॥
ity ukte tu hariḥ prāha sakhyam icche hy ahaṃ tvayā indraṃ mayaḥ punaḥ prāha kim anena dvijottama //
न त्वया मम वैरं भोः स्वस्तीत्य् आह हरिर् मयम् तत्त्वं वदेति स हरिर् दैत्येनोक्तः स्वकं वपुः ॥
na tvayā mama vairaṃ bhoḥ svastīty āha harir mayam tattvaṃ vadeti sa harir daityenoktaḥ svakaṃ vapuḥ //
दर्शयाम् आस दैत्याय सहस्राक्षं यद् उच्यते ततः सविस्मयो दैत्यो मयो हरिम् उवाच ह ॥
darśayām āsa daityāya sahasrākṣaṃ yad ucyate tataḥ savismayo daityo mayo harim uvāca ha //
किम् इदं वज्रपाणिस् त्वं तवायोग्या कृतिः सखे ॥
kim idaṃ vajrapāṇis tvaṃ tavāyogyā kṛtiḥ sakhe //
परिष्वज्य विहस्याथ वृत्तम् इत्य् अब्रवीद् धरिः केनापि साधयन्त्य् अत्र पण्डिताश् च समीहितम् ॥
pariṣvajya vihasyātha vṛttam ity abravīd dhariḥ kenāpi sādhayanty atra paṇḍitāś ca samīhitam //
ततः प्रभृति शक्रस्य मयेन महती ह्य् अभूत् सुप्रीतिर् मुनिशार्दूल मयो हरिहितः सदा ॥
tataḥ prabhṛti śakrasya mayena mahatī hy abhūt suprītir muniśārdūla mayo harihitaḥ sadā //
इन्द्रस्य भवनं गत्वा तस्मै सर्वं न्यवेदयत् किं मे कृत्यम् इति प्राह मयं मायाविनं हरिः ॥
indrasya bhavanaṃ gatvā tasmai sarvaṃ nyavedayat kiṃ me kṛtyam iti prāha mayaṃ māyāvinaṃ hariḥ //
हरये च मयो मायां प्रादात् प्रीत्या तथा हरिः प्राप्तः संप्रीतिमान् आह किं कृत्यं मय तद् वद ॥
haraye ca mayo māyāṃ prādāt prītyā tathā hariḥ prāptaḥ saṃprītimān āha kiṃ kṛtyaṃ maya tad vada //
अगस्त्यस्याश्रमं गच्छ तत्रास्ते गर्भिणी दितिः तस्याः शुश्रूषणं कुर्वन्न् आस्स्व तत्र कियन्ति च ॥
agastyasyāśramaṃ gaccha tatrāste garbhiṇī ditiḥ tasyāḥ śuśrūṣaṇaṃ kurvann āssva tatra kiyanti ca //
अहानि मघवंस् तस्या गर्भम् आविश्य वज्रधृक् वर्धमानं च तं छिन्धि यावद् वश्यो ऽथवा मृतिम् प्राप्नोति तावद् वज्रेण ततो न भविता रिपुः ॥
ahāni maghavaṃs tasyā garbham āviśya vajradhṛk vardhamānaṃ ca taṃ chindhi yāvad vaśyo 'thavā mṛtim prāpnoti tāvad vajreṇa tato na bhavitā ripuḥ //
तथेत्य् उक्त्वा मयं पूज्य मघवान् एक एव हि विनीतवत् तदा प्रायाद् दितिं मातरम् अञ्जसा शुश्रूषमाणस् तां देवीं शक्रो दैतेयमातरम् सा न जानाति तच् चित्तं शक्रस्य द्विषतो दितिः
tathety uktvā mayaṃ pūjya maghavān eka eva hi vinītavat tadā prāyād ditiṃ mātaram añjasā śuśrūṣamāṇas tāṃ devīṃ śakro daiteyamātaram sā na jānāti tac cittaṃ śakrasya dviṣato ditiḥ
गर्भे स्थितं तु यद् भूतं देवेन्द्रस्य विचेष्टितम् अमोघं तन् मुनेस् तेजः कश्यपस्य दुरासदम् ॥
garbhe sthitaṃ tu yad bhūtaṃ devendrasya viceṣṭitam amoghaṃ tan munes tejaḥ kaśyapasya durāsadam //
ततः प्रगृह्य कुलिशं सहस्राक्षः पुरंदरः अन्तःप्रवेशकामो ऽसौ बहुकालं समावसन् ॥
tataḥ pragṛhya kuliśaṃ sahasrākṣaḥ puraṃdaraḥ antaḥpraveśakāmo 'sau bahukālaṃ samāvasan //
संध्योदक्शीर्षनिद्रां ताम् अवेक्ष्य कुलिशायुधः इदम् अन्तरम् इत्य् उक्त्वा दित्याः कुक्षिं समाविशत् ॥
saṃdhyodakśīrṣanidrāṃ tām avekṣya kuliśāyudhaḥ idam antaram ity uktvā dityāḥ kukṣiṃ samāviśat //
अन्तर्वर्ति च यद् भूतम् इन्द्रं दृष्ट्वा धृतायुधम् हन्तुकामं तदोवाच पुनः पुनर् अभीतवत् ॥
antarvarti ca yad bhūtam indraṃ dṛṣṭvā dhṛtāyudham hantukāmaṃ tadovāca punaḥ punar abhītavat //
किं मां न रक्षसे वज्रिन् भ्रातरं त्वं जिघांससि नारणे मारणाद् अन्यत् पातकं विद्यते महत् ॥
kiṃ māṃ na rakṣase vajrin bhrātaraṃ tvaṃ jighāṃsasi nāraṇe māraṇād anyat pātakaṃ vidyate mahat //
ऋते युद्धान् महाबाहो शक्र युध्यस्व निर्गते मयि तस्मान् नैतद् एवं तव युक्तं भविष्यति ॥
ṛte yuddhān mahābāho śakra yudhyasva nirgate mayi tasmān naitad evaṃ tava yuktaṃ bhaviṣyati //
शतक्रतुः सहस्राक्षः शचीभर्ता पुरंदरः वज्रपाणिः सुरेन्द्रस् त्वं ते न युक्तं भवेत् प्रभो ॥
śatakratuḥ sahasrākṣaḥ śacībhartā puraṃdaraḥ vajrapāṇiḥ surendras tvaṃ te na yuktaṃ bhavet prabho //
अथवा युद्धकामस् त्वं मम निष्क्रमणं यथा तथा कुरु महाबाहो मार्गाद् अस्माद् अपासर ॥
athavā yuddhakāmas tvaṃ mama niṣkramaṇaṃ yathā tathā kuru mahābāho mārgād asmād apāsara //
कुमार्गे न प्रवर्तन्ते महान्तो ऽपि विपद्गताः अविद्यश् चाप्य् अशस्त्रश् च नैव चायुधसंग्रहः ॥
kumārge na pravartante mahānto 'pi vipadgatāḥ avidyaś cāpy aśastraś ca naiva cāyudhasaṃgrahaḥ //
त्वं विद्यावान् वज्रपाणे मां निघ्नन् किं न लज्जसे कुर्वन्ति गर्हितं कर्म न कुलीनाः कदाचन ॥
tvaṃ vidyāvān vajrapāṇe māṃ nighnan kiṃ na lajjase kurvanti garhitaṃ karma na kulīnāḥ kadācana //
हत्वा वा किं तु जायेत यशो वा पुण्यम् एव वा वध्यन्ते भ्रातरः कामाद् गर्भस्थाः किं नु पौरुषम् ॥
hatvā vā kiṃ tu jāyeta yaśo vā puṇyam eva vā vadhyante bhrātaraḥ kāmād garbhasthāḥ kiṃ nu pauruṣam //
यदि वा युद्धभक्तिस् ते मयि भ्रातर् असंशयम् ततो मुष्टिं पुरस्कृत्य वज्रिणे ऽसौ व्यवस्थितः ॥
yadi vā yuddhabhaktis te mayi bhrātar asaṃśayam tato muṣṭiṃ puraskṛtya vajriṇe 'sau vyavasthitaḥ //
बालघाती ब्रह्मघाती तथा विश्वासघातकः एवंभूतं फलं शक्र कस्मान् मां हन्तुम् उद्यतः ॥
bālaghātī brahmaghātī tathā viśvāsaghātakaḥ evaṃbhūtaṃ phalaṃ śakra kasmān māṃ hantum udyataḥ //
यस्याज्ञया सर्वम् इदं वर्तते सचराचरम् स हन्ता बालकं मां वै किं यशः किं तु पौरुषम् ॥
yasyājñayā sarvam idaṃ vartate sacarācaram sa hantā bālakaṃ māṃ vai kiṃ yaśaḥ kiṃ tu pauruṣam //
एवं ब्रुवन्तं तं गर्भं चिच्छेद कुलिशेन सः क्रोधान्धानां लोभिनां च न घृणा क्वापि विद्यते ॥
evaṃ bruvantaṃ taṃ garbhaṃ ciccheda kuliśena saḥ krodhāndhānāṃ lobhināṃ ca na ghṛṇā kvāpi vidyate //
न ममार ततो दुःखाद् आहुस् ते भ्रातरो वयम् पुनश् चिच्छेद तान् खण्डान् मा वधीर् इति चाब्रुवन् ॥
na mamāra tato duḥkhād āhus te bhrātaro vayam punaś ciccheda tān khaṇḍān mā vadhīr iti cābruvan //
विश्वस्तान् मातृगर्भस्थान् निजभ्रातॄञ् शतक्रतो द्वेषविध्वस्तबुद्धीनां न चित्ते करुणाकणः ॥
viśvastān mātṛgarbhasthān nijabhrātṝñ śatakrato dveṣavidhvastabuddhīnāṃ na citte karuṇākaṇaḥ //
एवं तु खण्डितं खण्डं हस्तपादादिजीववत् निर्विकारं ततो दृष्ट्वा सप्तसप्त सुविस्मितः ॥
evaṃ tu khaṇḍitaṃ khaṇḍaṃ hastapādādijīvavat nirvikāraṃ tato dṛṣṭvā saptasapta suvismitaḥ //
एकवद् बहुरूपाणि गर्भस्थानि शुभानि च रुदन्ति बहुरूपाणि मा रुतेत्य् अब्रवीद् धरिः ॥
ekavad bahurūpāṇi garbhasthāni śubhāni ca rudanti bahurūpāṇi mā rutety abravīd dhariḥ //
ततस् ते मरुतो जाता बलवन्तो महौजसः गर्भस्था एव ते ऽन्योन्यम् ऊचुः शक्रं गतभ्रमाः ॥
tatas te maruto jātā balavanto mahaujasaḥ garbhasthā eva te 'nyonyam ūcuḥ śakraṃ gatabhramāḥ //
अगस्त्यं मुनिशार्दूलं माता यस्याश्रमे स्थिता अस्मत्पिता तव भ्राता सख्यं ते बहु मन्यते ॥
agastyaṃ muniśārdūlaṃ mātā yasyāśrame sthitā asmatpitā tava bhrātā sakhyaṃ te bahu manyate //
अस्मान् उपरि सस्नेहं मनस् ते विद्महे मुने न यत् करोति श्वपचः प्रवृत्तस् तत्र वज्रधृक् ॥
asmān upari sasnehaṃ manas te vidmahe mune na yat karoti śvapacaḥ pravṛttas tatra vajradhṛk //
इत्य् एतद् वचनं श्रुत्वा अगस्त्यो ऽगात् ससंभ्रमः दितिं संबोधयाम् आस व्यथितां गर्भवेदनात् ॥
ity etad vacanaṃ śrutvā agastyo 'gāt sasaṃbhramaḥ ditiṃ saṃbodhayām āsa vyathitāṃ garbhavedanāt //
तत्रागस्त्यः शचीकान्तम् अशपत् कुपितो भृशम् ॥
tatrāgastyaḥ śacīkāntam aśapat kupito bhṛśam //
संग्रामे रिपवः पृष्ठं पश्येयुस् ते सदा हरे जीवताम् एव मरणम् एतद् एव हि मानिनाम् पृष्ठं पलायमानानां यत् पश्यन्त्य् अहिता रणे ॥
saṃgrāme ripavaḥ pṛṣṭhaṃ paśyeyus te sadā hare jīvatām eva maraṇam etad eva hi māninām pṛṣṭhaṃ palāyamānānāṃ yat paśyanty ahitā raṇe //
सापि तं गर्भसंस्थं च शशापेन्द्रं रुषा दितिः ॥
sāpi taṃ garbhasaṃsthaṃ ca śaśāpendraṃ ruṣā ditiḥ //
न पौरुषं कृतं तस्माच् छापो ऽयं भविता तव स्त्रीभिः परिभवं प्राप्य राज्यात् प्रभ्रश्यसे हरे ॥
na pauruṣaṃ kṛtaṃ tasmāc chāpo 'yaṃ bhavitā tava strībhiḥ paribhavaṃ prāpya rājyāt prabhraśyase hare //
एतस्मिन्न् अन्तरे तत्र कश्यपो वै प्रजापतिः प्रायाच् च व्यथितो ऽगस्त्याच् छ्रुत्वा शक्रविचेष्टितम् गर्भान्तरगतः शक्रः पितरं प्राह भीतवत् ॥
etasminn antare tatra kaśyapo vai prajāpatiḥ prāyāc ca vyathito 'gastyāc chrutvā śakraviceṣṭitam garbhāntaragataḥ śakraḥ pitaraṃ prāha bhītavat //
अगस्त्याच् च दितेश् चैव बिभेमि क्रमितुं बहिः ॥
agastyāc ca diteś caiva bibhemi kramituṃ bahiḥ //
एतस्मिन्न् अन्तरे प्राप्य कश्यपो ऽपि प्रजापतिः पुत्रकर्म च तद् दृष्ट्वा गर्भान्तःस्थितिम् एव च दितिशापम् अगस्त्यस्य श्रुत्वासौ दुःखितो ऽभवत् ॥
etasminn antare prāpya kaśyapo 'pi prajāpatiḥ putrakarma ca tad dṛṣṭvā garbhāntaḥsthitim eva ca ditiśāpam agastyasya śrutvāsau duḥkhito 'bhavat //
निर्गच्छ शक्र पुत्रैतत् पापं किं कृतवान् असि न निर्मलकुलोत्पन्ना मनः कुर्वन्ति पातके ॥
nirgaccha śakra putraitat pāpaṃ kiṃ kṛtavān asi na nirmalakulotpannā manaḥ kurvanti pātake //
स निर्गतो वज्रपाणिः सव्रीडो ऽधोमुखो ऽब्रवीत् तन्मूर्तिर् एव वदति सदसच्चेष्टितं नृणाम् ॥
sa nirgato vajrapāṇiḥ savrīḍo 'dhomukho 'bravīt tanmūrtir eva vadati sadasacceṣṭitaṃ nṛṇām //
यद् उक्तम् अत्र श्रेयः स्यात् तत्कर्ताहम् असंशयम् ॥
yad uktam atra śreyaḥ syāt tatkartāham asaṃśayam //
ततो ममान्तिकं प्रायाल् लोकपालैः स कश्यपः सर्वं वृत्तम् अथोवाच पुनः पप्रच्छ मां सुरैः ॥
tato mamāntikaṃ prāyāl lokapālaiḥ sa kaśyapaḥ sarvaṃ vṛttam athovāca punaḥ papraccha māṃ suraiḥ //
दितिगर्भस्य वै शान्तिं सहस्राक्षविशापताम् गर्भस्थानां च सर्वेषाम् इन्द्रेण सह मित्रताम् ॥
ditigarbhasya vai śāntiṃ sahasrākṣaviśāpatām garbhasthānāṃ ca sarveṣām indreṇa saha mitratām //
तेषाम् आरोग्यतां चापि शचीभर्तुर् अदोषताम् अगस्त्यदत्तशापस्य विशापत्वम् अपि क्रमात् ॥
teṣām ārogyatāṃ cāpi śacībhartur adoṣatām agastyadattaśāpasya viśāpatvam api kramāt //
ततो ऽहम् अब्रवं वाक्यं कश्यपं विनयान्वितम् प्रजापते कश्यप त्वं वसुभिर् लोकपालकैः ॥
tato 'ham abravaṃ vākyaṃ kaśyapaṃ vinayānvitam prajāpate kaśyapa tvaṃ vasubhir lokapālakaiḥ //
इन्द्रेण सहितः शीघ्रं गौतमीं याहि मानद तत्र स्नात्वा महेशानं स्तुहि सर्वैः समन्वितः ॥
indreṇa sahitaḥ śīghraṃ gautamīṃ yāhi mānada tatra snātvā maheśānaṃ stuhi sarvaiḥ samanvitaḥ //
ततः शिवप्रसादेन सर्वं श्रेयो भवेद् इति तथेत्य् उक्त्वा जगामासौ कश्यपो गौतमीं तदा ॥
tataḥ śivaprasādena sarvaṃ śreyo bhaved iti tathety uktvā jagāmāsau kaśyapo gautamīṃ tadā //
स्नात्वा तुष्टाव देवेशम् एभिर् एव पदक्रमैः सर्वदुःखापनोदाय द्वयम् एव प्रकीर्तितम् गौतमी वा पुण्यनदी शिवो वा करुणाकरः ॥
snātvā tuṣṭāva deveśam ebhir eva padakramaiḥ sarvaduḥkhāpanodāya dvayam eva prakīrtitam gautamī vā puṇyanadī śivo vā karuṇākaraḥ //
पाहि शंकर देवेश पाहि लोकनमस्कृत पाहि पावन वागीश पाहि पन्नगभूषण ॥
pāhi śaṃkara deveśa pāhi lokanamaskṛta pāhi pāvana vāgīśa pāhi pannagabhūṣaṇa //
पाहि धर्म वृषारूढ पाहि वेदत्रयेक्षण पाहि गोधर लक्ष्मीश पाहि शर्व गजाम्बर ॥
pāhi dharma vṛṣārūḍha pāhi vedatrayekṣaṇa pāhi godhara lakṣmīśa pāhi śarva gajāmbara //
पाहि त्रिपुरहन् नाथ पाहि सोमार्धभूषण पाहि यज्ञेश सोमेश पाह्य् अभीष्टप्रदायक ॥
pāhi tripurahan nātha pāhi somārdhabhūṣaṇa pāhi yajñeśa someśa pāhy abhīṣṭapradāyaka //
पाहि कारुण्यनिलय पाहि मङ्गलदायक पाहि प्रभव सर्वस्य पाहि पालक वासव ॥
pāhi kāruṇyanilaya pāhi maṅgaladāyaka pāhi prabhava sarvasya pāhi pālaka vāsava //
पाहि भास्कर वित्तेश पाहि ब्रह्मनमस्कृत पाहि विश्वेश सिद्धेश पाहि पूर्ण नमो ऽस्तु ते ॥
pāhi bhāskara vitteśa pāhi brahmanamaskṛta pāhi viśveśa siddheśa pāhi pūrṇa namo 'stu te //
घोरसंसारकान्तारसंचारोद्विग्नचेतसाम् शरीरिणां कृपासिन्धो त्वम् एव शरणं शिव ॥
ghorasaṃsārakāntārasaṃcārodvignacetasām śarīriṇāṃ kṛpāsindho tvam eva śaraṇaṃ śiva //
एवं संस्तुवतस् तस्य पुरतो ऽभूद् वृषध्वजः वरेण च्छन्दयाम् आस कश्यपं तं प्रजापतिम् ॥
evaṃ saṃstuvatas tasya purato 'bhūd vṛṣadhvajaḥ vareṇa cchandayām āsa kaśyapaṃ taṃ prajāpatim //
कश्यपो ऽपि शिवं प्राह विनीतवद् इदं वचः स प्राह विस्तरेणाथ इन्द्रस्य तु विचेष्टितम् ॥
kaśyapo 'pi śivaṃ prāha vinītavad idaṃ vacaḥ sa prāha vistareṇātha indrasya tu viceṣṭitam //
शापं नाशं च पुत्राणां परस्परम् अमित्रताम् पापप्राप्तिं तु शक्रस्य शापप्राप्तिं तथैव च ततो वृषाकपिः प्राह दितिं चागस्त्यम् एव च ॥
śāpaṃ nāśaṃ ca putrāṇāṃ parasparam amitratām pāpaprāptiṃ tu śakrasya śāpaprāptiṃ tathaiva ca tato vṛṣākapiḥ prāha ditiṃ cāgastyam eva ca //
मरुतो ये भवत्पुत्राः पञ्चाशच् चैकवर्जिताः सर्वे भवेयुः सुभगा भवेयुर् यज्ञभागिनः ॥
maruto ye bhavatputrāḥ pañcāśac caikavarjitāḥ sarve bhaveyuḥ subhagā bhaveyur yajñabhāginaḥ //
इन्द्रेण सहिता नित्यं वर्तयेयुर् मुदान्विताः ॥
indreṇa sahitā nityaṃ vartayeyur mudānvitāḥ //
इन्द्रस्य तु हविर्भागो यत्र यत्र मखे भवेत् आदौ तु मरुतस् तत्र भवेयुर् नात्र संशयः ॥
indrasya tu havirbhāgo yatra yatra makhe bhavet ādau tu marutas tatra bhaveyur nātra saṃśayaḥ //
मरुद्भिः सहितं शक्रं न जयेयुः कदाचन जेता भवेत् सर्वदैव सुखं तिष्ठ प्रजापते ॥
marudbhiḥ sahitaṃ śakraṃ na jayeyuḥ kadācana jetā bhavet sarvadaiva sukhaṃ tiṣṭha prajāpate //
अद्यप्रभृति ये कुर्युर् अनयाद् भ्रातृघातनम् वंशच्छेदो विपत्तिश् च नित्यं तेषां भविष्यति ॥
adyaprabhṛti ye kuryur anayād bhrātṛghātanam vaṃśacchedo vipattiś ca nityaṃ teṣāṃ bhaviṣyati //
अगस्त्यम् ऋषिशार्दूलं शंभुर् अप्य् आह यत्नतः ॥
agastyam ṛṣiśārdūlaṃ śaṃbhur apy āha yatnataḥ //
न कुर्यास् त्वं च कोपं च शचीभर्तरि वै मुने शमं व्रज महाप्राज्ञ मरुतस् त्व् अमरा भवन् ॥
na kuryās tvaṃ ca kopaṃ ca śacībhartari vai mune śamaṃ vraja mahāprājña marutas tv amarā bhavan //
दितिं चापि शिवः प्राह प्रसन्नो वृषभध्वजः ॥
ditiṃ cāpi śivaḥ prāha prasanno vṛṣabhadhvajaḥ //
एको भूयान् मम सुतस् त्रैलोक्यैश्वर्यमण्डितः इत्य् एवं चिन्तयन्ती त्वं तपसे नियताभवः ॥
eko bhūyān mama sutas trailokyaiśvaryamaṇḍitaḥ ity evaṃ cintayantī tvaṃ tapase niyatābhavaḥ //
तद् एतत् सफलं ते ऽद्य पुत्रा बहुगुणाः शुभाः अभवन् बलिनः शूरास् तस्माज् जहि मनोरुजम् अन्यान् अपि वरान् सुभ्रूर् याचस्व गतसंभ्रमा ॥
tad etat saphalaṃ te 'dya putrā bahuguṇāḥ śubhāḥ abhavan balinaḥ śūrās tasmāj jahi manorujam anyān api varān subhrūr yācasva gatasaṃbhramā //
तद् एतद् वचनं श्रुत्वा देवदेवस्य सा दितिः कृताञ्जलिपुटा नत्वा शंभुं वाक्यम् अथाब्रवीत् ॥
tad etad vacanaṃ śrutvā devadevasya sā ditiḥ kṛtāñjalipuṭā natvā śaṃbhuṃ vākyam athābravīt //
लोके यद् एतत् परमं यत् पित्रोः पुत्रदर्शनम् विशेषेण तु तन् मातुः प्रियं स्यात् सुरपूजित ॥
loke yad etat paramaṃ yat pitroḥ putradarśanam viśeṣeṇa tu tan mātuḥ priyaṃ syāt surapūjita //
तत्रापि रूपसंपत्तिशौर्यविक्रमवान् भवेत् एको ऽपि तनयः किंतु बहवश् चेत् किम् उच्यते ॥
tatrāpi rūpasaṃpattiśauryavikramavān bhavet eko 'pi tanayaḥ kiṃtu bahavaś cet kim ucyate //
मत्पुत्रास् ते प्रभावाच् च जेतारो बलिनो ध्रुवम् इन्द्रस्य भ्रातरः सत्यं पुत्राश् चैव प्रजापतेः ॥
matputrās te prabhāvāc ca jetāro balino dhruvam indrasya bhrātaraḥ satyaṃ putrāś caiva prajāpateḥ //
अगस्त्यस्य प्रसादाच् च गङ्गायाश् च प्रसादतः यत्र देव प्रसादस् ते तच् छुभं को ऽत्र संशयः ॥
agastyasya prasādāc ca gaṅgāyāś ca prasādataḥ yatra deva prasādas te tac chubhaṃ ko 'tra saṃśayaḥ //
कृतार्थाहं तथापि त्वां भक्त्या विज्ञापयाम्य् अहम् शृणुष्व देव वचनं कुरुष्व च जगद्धितम् ॥
kṛtārthāhaṃ tathāpi tvāṃ bhaktyā vijñāpayāmy aham śṛṇuṣva deva vacanaṃ kuruṣva ca jagaddhitam //
वदेत्य् उक्ता जगद्धात्रा दितिर् नम्राब्रवीद् इदम् ॥
vadety uktā jagaddhātrā ditir namrābravīd idam //
संततिप्रापणं लोके दुर्लभं सुरवन्दित विशेषेण प्रियं मातुः पुत्रश् चेत् किं नु वर्ण्यते ॥
saṃtatiprāpaṇaṃ loke durlabhaṃ suravandita viśeṣeṇa priyaṃ mātuḥ putraś cet kiṃ nu varṇyate //
स चापि गुणवाञ् श्रीमान् आयुष्मान् यदि जायते किं तु स्वर्गेण देवेश पारमेष्ठ्यपदेन वा ॥
sa cāpi guṇavāñ śrīmān āyuṣmān yadi jāyate kiṃ tu svargeṇa deveśa pārameṣṭhyapadena vā //
सर्वेषाम् अपि भूतानाम् इहामुत्र फलैषिणाम् गुणवत्पुत्रसंप्राप्तिर् अभीष्टा सर्वदैव च तस्माद् आप्लवनाद् अत्र क्रियतां समनुग्रहः ॥
sarveṣām api bhūtānām ihāmutra phalaiṣiṇām guṇavatputrasaṃprāptir abhīṣṭā sarvadaiva ca tasmād āplavanād atra kriyatāṃ samanugrahaḥ //
महापापफलं चेदं यद् एतद् अनपत्यता स्त्रिया वा पुरुषस्यापि वन्ध्यत्वं यदि जायते ॥
mahāpāpaphalaṃ cedaṃ yad etad anapatyatā striyā vā puruṣasyāpi vandhyatvaṃ yadi jāyate //
तद् अत्र स्नानमात्रेण तद्दोषो नाशम् आप्नुयात् स्नात्वा तत्र फलं दद्यात् स्तोत्रम् एतच् च यः पठेत् ॥
tad atra snānamātreṇa taddoṣo nāśam āpnuyāt snātvā tatra phalaṃ dadyāt stotram etac ca yaḥ paṭhet //
स तु पुत्रम् अवाप्नोति त्रिमासस्नानदानतः अपुत्रिणी त्व् अत्र स्नानं कृत्वा पुत्रम् अवाप्नुयात् ॥
sa tu putram avāpnoti trimāsasnānadānataḥ aputriṇī tv atra snānaṃ kṛtvā putram avāpnuyāt //
ऋतुस्नाता तु या काचित् तत्र स्नाता सुतांल् लभेत् त्रिमासाभ्यन्तरं या तु गुर्विणी भक्तितस् त्व् इह ॥
ṛtusnātā tu yā kācit tatra snātā sutāṃl labhet trimāsābhyantaraṃ yā tu gurviṇī bhaktitas tv iha //
फलैः स्नात्वा तु मां पश्येत् स्तोत्रेण स्तौति मां तथा तस्याः शक्रसमः पुत्रो जायते नात्र संशयः ॥
phalaiḥ snātvā tu māṃ paśyet stotreṇa stauti māṃ tathā tasyāḥ śakrasamaḥ putro jāyate nātra saṃśayaḥ //
पितृदोषैश् च ये पुत्रं न लभन्ते दिते शृणु धनापहारदोषैश् च तत्रैषा निष्कृतिः परा ॥
pitṛdoṣaiś ca ye putraṃ na labhante dite śṛṇu dhanāpahāradoṣaiś ca tatraiṣā niṣkṛtiḥ parā //
तत्रैषां पिण्डदानेन पितॄणां प्रीणनेन च किंचित् सुवर्णदानेन ततः पुत्रो भवेद् ध्रुवम् ॥
tatraiṣāṃ piṇḍadānena pitṝṇāṃ prīṇanena ca kiṃcit suvarṇadānena tataḥ putro bhaved dhruvam //
ये न्यासाद्यपहर्तारो रत्नापह्नवकारकाः श्राद्धकर्मविहीनाश् च तेषां वंशो न वर्धते ॥
ye nyāsādyapahartāro ratnāpahnavakārakāḥ śrāddhakarmavihīnāś ca teṣāṃ vaṃśo na vardhate //
दोषिणां तु परेतानां गतिर् एषा भवेद् इति संततिर् जायतां श्लाघ्या जीवतां तीर्थसेवनात् ॥
doṣiṇāṃ tu paretānāṃ gatir eṣā bhaved iti saṃtatir jāyatāṃ ślāghyā jīvatāṃ tīrthasevanāt //
संगमे दितिगङ्गायाः स्नात्वा सिद्धेश्वरं प्रभुम् अनाद्यपारम् अजरं चित्सदानन्दविग्रहम् ॥
saṃgame ditigaṅgāyāḥ snātvā siddheśvaraṃ prabhum anādyapāram ajaraṃ citsadānandavigraham //
देवर्षिसिद्धगन्धर्वयोगीश्वरनिषेवितम् लिङ्गात्मकं महादेवं ज्योतिर्मयम् अनामयम् ॥
devarṣisiddhagandharvayogīśvaraniṣevitam liṅgātmakaṃ mahādevaṃ jyotirmayam anāmayam //
पूजयित्वोपचारैश् च नित्यं भक्त्या यतव्रतः स्तोत्रेणानेन यः स्तौति चतुर्दश्यष्टमीषु च ॥
pūjayitvopacāraiś ca nityaṃ bhaktyā yatavrataḥ stotreṇānena yaḥ stauti caturdaśyaṣṭamīṣu ca //
यथाशक्त्या स्वर्णदानं ब्राह्मणानां च भोजनम् यः करोत्य् अत्र गङ्गायां स पुत्रशतम् आप्नुयात् ॥
yathāśaktyā svarṇadānaṃ brāhmaṇānāṃ ca bhojanam yaḥ karoty atra gaṅgāyāṃ sa putraśatam āpnuyāt //
संप्राप्य सकलान् कामान् अन्ते शिवपुरं व्रजेत् स्तोत्रेणानेन यः कश्चिद् यत्र क्वापि स्तवीति माम् षण्मासात् पुत्रम् आप्नोति अपि वन्ध्याप्य् अशङ्कितम् ॥
saṃprāpya sakalān kāmān ante śivapuraṃ vrajet stotreṇānena yaḥ kaścid yatra kvāpi stavīti mām ṣaṇmāsāt putram āpnoti api vandhyāpy aśaṅkitam //
ततः प्रभृति तत् तीर्थं पुत्रतीर्थम् उदाहृतम् तत्र तु स्नानदानाद्यैः सर्वकामान् अवाप्नुयात् ॥
tataḥ prabhṛti tat tīrthaṃ putratīrtham udāhṛtam tatra tu snānadānādyaiḥ sarvakāmān avāpnuyāt //
मरुद्भिः सह मैत्र्येण मित्रतीर्थं तद् उच्यते निष्पापत्वेन चेन्द्रस्य शक्रतीर्थं तद् उच्यते ॥
marudbhiḥ saha maitryeṇa mitratīrthaṃ tad ucyate niṣpāpatvena cendrasya śakratīrthaṃ tad ucyate //
ऐन्द्रीं श्रियं यत्र लेभे तत् तीर्थं कमलाभिधम् एतानि सर्वतीर्थानि सर्वाभीष्टप्रदानि हि ॥
aindrīṃ śriyaṃ yatra lebhe tat tīrthaṃ kamalābhidham etāni sarvatīrthāni sarvābhīṣṭapradāni hi //
सर्वं भविष्यतीत्य् उक्त्वा शिवश् चान्तरधीयत कृतकृत्याश् च ते जग्मुः सर्व एव यथागतम् तीर्थानां पुण्यदं तत्र लक्षम् एकं प्रकीर्तितम् ॥
sarvaṃ bhaviṣyatīty uktvā śivaś cāntaradhīyata kṛtakṛtyāś ca te jagmuḥ sarva eva yathāgatam tīrthānāṃ puṇyadaṃ tatra lakṣam ekaṃ prakīrtitam //