नन्दीतटम् इति ख्यातं तीर्थं वेदविदो विदुः तस्य प्रभावं वक्ष्यामि शृणु यत्नेन नारद ॥
nandītaṭam iti khyātaṃ tīrthaṃ vedavido viduḥ tasya prabhāvaṃ vakṣyāmi śṛṇu yatnena nārada //
अत्रिपुत्रो महातेजाश् चन्द्रमा इति विश्रुतः सर्वान् वेदांश् च विधिवद् धनुर्वेदं यथाविधि ॥
atriputro mahātejāś candramā iti viśrutaḥ sarvān vedāṃś ca vidhivad dhanurvedaṃ yathāvidhi //
अधीत्य जीवात् सर्वाश् च विद्याश् चान्या महामते गुरुपूजां करोमीति जीवम् आह स चन्द्रमाः बृहस्पतिस् तदा प्राह चन्द्रं शिष्यं मुदान्वितः ॥
adhītya jīvāt sarvāś ca vidyāś cānyā mahāmate gurupūjāṃ karomīti jīvam āha sa candramāḥ bṛhaspatis tadā prāha candraṃ śiṣyaṃ mudānvitaḥ //
मम प्रिया तु जानीते तारा रतिसमप्रभा ॥
mama priyā tu jānīte tārā ratisamaprabhā //
प्रष्टुं तां च तदा प्रायाद् अन्तर् वेश्म स चन्द्रमाः तारां तारामुखीं दृष्ट्वा जगृहे तां करेण सः ॥
praṣṭuṃ tāṃ ca tadā prāyād antar veśma sa candramāḥ tārāṃ tārāmukhīṃ dṛṣṭvā jagṛhe tāṃ kareṇa saḥ //
स्ववेश्म प्रति तां लोभाद् बलाद् आकर्षयत् तदा तावद् धैर्यनिधिर् ज्ञानी मतिमान् विजितेन्द्रियः ॥
svaveśma prati tāṃ lobhād balād ākarṣayat tadā tāvad dhairyanidhir jñānī matimān vijitendriyaḥ //
यावन् न कामिनीनेत्रवागुराभिर् निबध्यते विशेषतो रहःसंस्थां कामिनीम् आयतेक्षणाम् ॥
yāvan na kāminīnetravāgurābhir nibadhyate viśeṣato rahaḥsaṃsthāṃ kāminīm āyatekṣaṇām //
विलोक्य न मनो याति कस्य कामेषु वश्यताम् अत एवान्यपुरुषदर्शनं न कदाचन ॥
vilokya na mano yāti kasya kāmeṣu vaśyatām ata evānyapuruṣadarśanaṃ na kadācana //
कुलवध्वा रहः कार्यं भीतया शीलविप्लुतेः विज्ञाय तत् परिजनात् सहसोत्थाय निर्गतः ॥
kulavadhvā rahaḥ kāryaṃ bhītayā śīlavipluteḥ vijñāya tat parijanāt sahasotthāya nirgataḥ //
दृष्ट्वा तद् दुष्कृतं कर्म बृहस्पतिर् उदारधीः शशाप कोपाच् चाक्षिप्य वाग्भिर् विप्रियकारिभिः ॥
dṛṣṭvā tad duṣkṛtaṃ karma bṛhaspatir udāradhīḥ śaśāpa kopāc cākṣipya vāgbhir vipriyakāribhiḥ //
पराभिभूताम् आलोक्य कान्तां कः सोढुम् ईश्वरः युयुधे तेन जीवो ऽपि देवश् चन्द्रमसा रुषा ॥
parābhibhūtām ālokya kāntāṃ kaḥ soḍhum īśvaraḥ yuyudhe tena jīvo 'pi devaś candramasā ruṣā //
न शापैर् हन्यते चन्द्रो नायुधैः सुरमन्त्रितैः बृहस्पतिप्रणीतैश् च न मन्त्रैर् हन्यते शशी ॥
na śāpair hanyate candro nāyudhaiḥ suramantritaiḥ bṛhaspatipraṇītaiś ca na mantrair hanyate śaśī //
तदा चन्द्रस् तु तां तारां नीत्वा संस्थाप्य मन्दिरे बुभुजे बहुवर्षाणि रोहिणीं चाकुतोभयः ॥
tadā candras tu tāṃ tārāṃ nītvā saṃsthāpya mandire bubhuje bahuvarṣāṇi rohiṇīṃ cākutobhayaḥ //
न जीयेत तदा देवैर् न कोपैः शापमन्त्रकैः न राजभिर् न ऋषिभिर् न साम्ना भेददण्डनैः ॥
na jīyeta tadā devair na kopaiḥ śāpamantrakaiḥ na rājabhir na ṛṣibhir na sāmnā bhedadaṇḍanaiḥ //
यदा भार्यां न लेभे ऽसौ गुरुः सर्वप्रयत्नतः सर्वोपायक्षये जीवस् तदा नीतिम् अथास्मरत् ॥
yadā bhāryāṃ na lebhe 'sau guruḥ sarvaprayatnataḥ sarvopāyakṣaye jīvas tadā nītim athāsmarat //
अपमानं पुरस्कृत्य मानं कृत्वा तु पृष्ठतः स्वार्थम् उद्धरते प्राज्ञः स्वार्थभ्रंशो हि मूर्खता ॥
apamānaṃ puraskṛtya mānaṃ kṛtvā tu pṛṣṭhataḥ svārtham uddharate prājñaḥ svārthabhraṃśo hi mūrkhatā //
साध्यं केनाप्य् उपायेन जानद्भिः पुरुषैः फलम् वृथाभिमानिनः शीघ्रं विपद्यन्ते विमोहिताः ॥
sādhyaṃ kenāpy upāyena jānadbhiḥ puruṣaiḥ phalam vṛthābhimāninaḥ śīghraṃ vipadyante vimohitāḥ //
एवं निश्चित्य मेधावी शुक्रं गत्वा न्यवेदयत् तम् आगतं कविर् ज्ञात्वा संमानेनाभ्यनन्दयत् ॥
evaṃ niścitya medhāvī śukraṃ gatvā nyavedayat tam āgataṃ kavir jñātvā saṃmānenābhyanandayat //
उपविष्टं सुविश्रान्तं पूजितं च यथाविधि पर्यपृच्छद् दैत्यगुरुस् तदागमनकारणम् ॥
upaviṣṭaṃ suviśrāntaṃ pūjitaṃ ca yathāvidhi paryapṛcchad daityagurus tadāgamanakāraṇam //
गृहागतस्य विमुखाः शत्रवो ऽप्य् उत्तमा नहि तस्मै स विस्तरेणाह भार्याहरणम् आदितः ॥
gṛhāgatasya vimukhāḥ śatravo 'py uttamā nahi tasmai sa vistareṇāha bhāryāharaṇam āditaḥ //
बृहस्पतेस् तदा वाक्यं श्रुत्वा कोपान्वितः कविः अपराधं तु चन्द्रस्य मेने शिष्यस्य नारद अतिक्रमम् इमं श्रुत्वा कोपात् कविर् अथाब्रवीत् ॥
bṛhaspates tadā vākyaṃ śrutvā kopānvitaḥ kaviḥ aparādhaṃ tu candrasya mene śiṣyasya nārada atikramam imaṃ śrutvā kopāt kavir athābravīt //
तदा भोक्ष्ये तदा पास्ये तदा स्वप्स्ये तदा वदे यदानये प्रियां भ्रातस् तव भार्यां परार्दिताम् ॥
tadā bhokṣye tadā pāsye tadā svapsye tadā vade yadānaye priyāṃ bhrātas tava bhāryāṃ parārditām //
ताम् आनीय भवं पूज्य चन्द्रं शप्त्वा गुरुद्रुहम् पश्चाद् भोक्ष्ये महाबाहो शृणु वाचं ग्रहेश्वर ॥
tām ānīya bhavaṃ pūjya candraṃ śaptvā gurudruham paścād bhokṣye mahābāho śṛṇu vācaṃ graheśvara //
एवम् उक्त्वा स जीवेन दैत्याचार्यो जगाम ह शिवम् आराध्य यत्नेन परं सामर्थ्यम् आप्तवान् ॥
evam uktvā sa jīvena daityācāryo jagāma ha śivam ārādhya yatnena paraṃ sāmarthyam āptavān //
वरान् अवाप्य विविधाञ् शंकराद् भावपूजितात् शिवप्रसादात् किं नाम देहिनाम् इह दुर्लभम् ॥
varān avāpya vividhāñ śaṃkarād bhāvapūjitāt śivaprasādāt kiṃ nāma dehinām iha durlabham //
जगाम शुक्रो जीवेन तारया यत्र चन्द्रमाः वर्तते तं शशापोच्चैः शृणु त्वं चन्द्र मे वचः ॥
jagāma śukro jīvena tārayā yatra candramāḥ vartate taṃ śaśāpoccaiḥ śṛṇu tvaṃ candra me vacaḥ //
यस्मात् पापतरं कर्म त्वया पाप मदात् कृतम् कुष्ठी भूयास् ततश् चन्द्रं शशापैवं रुषा कविः ॥
yasmāt pāpataraṃ karma tvayā pāpa madāt kṛtam kuṣṭhī bhūyās tataś candraṃ śaśāpaivaṃ ruṣā kaviḥ //
कविशापप्रदग्धो ऽभूत् तदैव मृगलाञ्छनः प्रापुः क्षयं न के नाम गुरुस्वामिसखिद्रुहः ॥
kaviśāpapradagdho 'bhūt tadaiva mṛgalāñchanaḥ prāpuḥ kṣayaṃ na ke nāma gurusvāmisakhidruhaḥ //
तत्याज तां स चन्द्रो ऽपि तां तारां जगृहे कविः शुक्रो ऽपि देवान् आहूय ऋषीन् पितृगणांस् तथा ॥
tatyāja tāṃ sa candro 'pi tāṃ tārāṃ jagṛhe kaviḥ śukro 'pi devān āhūya ṛṣīn pitṛgaṇāṃs tathā //
नदीर् नदांश् च विविधान् ओषधीश् च पतिव्रताः ततः संप्रष्टुम् आरेभे तारावृत्तविनिष्क्रयम् ॥
nadīr nadāṃś ca vividhān oṣadhīś ca pativratāḥ tataḥ saṃpraṣṭum ārebhe tārāvṛttaviniṣkrayam //
ततः श्रुतिः सुरान् आह गौतम्यां भक्तितस् त्व् इयम् स्नानं करोतु जीवेन तारा पूता भविष्यति ॥
tataḥ śrutiḥ surān āha gautamyāṃ bhaktitas tv iyam snānaṃ karotu jīvena tārā pūtā bhaviṣyati //
रहस्यम् एतत् परमं न कथ्यं यस्य कस्यचित् सर्वास्व् अपि दशास्व् एह शरणं गौतमी नृणाम् ॥
rahasyam etat paramaṃ na kathyaṃ yasya kasyacit sarvāsv api daśāsv eha śaraṇaṃ gautamī nṛṇām //
तथाकरोच् चैव तारा भर्त्रा स्नानं यथाविधि पुष्पवृष्टिर् अभूत् तत्र जयशब्दो व्यवर्तत ॥
tathākaroc caiva tārā bhartrā snānaṃ yathāvidhi puṣpavṛṣṭir abhūt tatra jayaśabdo vyavartata //
पुनर् वै देवा अददुः पुनर् मनुष्या उत राजानः सत्यं कृण्वाना ब्रह्मजायां पुनर् ददुः ॥
punar vai devā adaduḥ punar manuṣyā uta rājānaḥ satyaṃ kṛṇvānā brahmajāyāṃ punar daduḥ //
पुनर् दत्त्वा ब्रह्मजायां कृतां देवैर् अकल्मषाम् सर्वं क्षेमम् अभूत् तत्र तस्मात् तीर्थं महामुने ॥
punar dattvā brahmajāyāṃ kṛtāṃ devair akalmaṣām sarvaṃ kṣemam abhūt tatra tasmāt tīrthaṃ mahāmune //
पुनर् दत्त्वा ब्रह्मजायां कृतां देवैर् अकल्मषाम् सर्वं क्षेमम् अभूत् तत्र तस्मात् तीर्थं महामुने तद् अभूत् सकलाघौघध्वंसनं सर्वकामदम् आनन्दं क्षेमम् अभवत् सुराणाम् असुरारिणाम्
punar dattvā brahmajāyāṃ kṛtāṃ devair akalmaṣām sarvaṃ kṣemam abhūt tatra tasmāt tīrthaṃ mahāmune tad abhūt sakalāghaughadhvaṃsanaṃ sarvakāmadam ānandaṃ kṣemam abhavat surāṇām asurāriṇām
बृहस्पतेश् च शुक्रस्य तारायाश् च विशेषतः परमानन्दम् आपन्नो गुरुर् गङ्गाम् अभाषत ॥
bṛhaspateś ca śukrasya tārāyāś ca viśeṣataḥ paramānandam āpanno gurur gaṅgām abhāṣata //
त्वं गौतमि सदा पूज्या सर्वेषाम् अपि मुक्तिदा विशेषतस् तु सिंहस्थे मयि त्रैलोक्यपावनी ॥
tvaṃ gautami sadā pūjyā sarveṣām api muktidā viśeṣatas tu siṃhasthe mayi trailokyapāvanī //
भविष्यसि सरिच्छ्रेष्ठे सर्वतीर्थैः समन्विता यानि कानि च तीर्थानि स्वर्गमृत्युरसातले त्वां स्नातुं तानि यास्यन्ति मयि सिंहस्थिते ऽम्बिके ॥
bhaviṣyasi saricchreṣṭhe sarvatīrthaiḥ samanvitā yāni kāni ca tīrthāni svargamṛtyurasātale tvāṃ snātuṃ tāni yāsyanti mayi siṃhasthite 'mbike //
धन्यं यशस्यम् आयुष्यम् आरोग्यश्रीविवर्धनम् सौभाग्यैश्वर्यजननं तीर्थम् आनन्दनामकम् ॥
dhanyaṃ yaśasyam āyuṣyam ārogyaśrīvivardhanam saubhāgyaiśvaryajananaṃ tīrtham ānandanāmakam //
तत्र पञ्च सहस्राणि तीर्थान्य् आह स गौतमः स्मरणात् पठनाद् वापि इष्टैः संयुज्यते सदा ॥
tatra pañca sahasrāṇi tīrthāny āha sa gautamaḥ smaraṇāt paṭhanād vāpi iṣṭaiḥ saṃyujyate sadā //
शिवस्यात्र निविष्टस्य नन्दी गङ्गातटे ऽनिशम् साक्षाच् चरत्य् असौ धर्मस् तस्मान् नन्दीतटं स्मृतम् आनन्दम् अपि तत् तीर्थं सर्वानन्दविवर्धनात् ॥
śivasyātra niviṣṭasya nandī gaṅgātaṭe 'niśam sākṣāc caraty asau dharmas tasmān nandītaṭaṃ smṛtam ānandam api tat tīrthaṃ sarvānandavivardhanāt //