सहस्रकुण्डम् आख्यातं तीर्थं वेदविदो विदुः यस्य स्मरणमात्रेण सुखी संपद्यते नरः ॥
sahasrakuṇḍam ākhyātaṃ tīrthaṃ vedavido viduḥ yasya smaraṇamātreṇa sukhī saṃpadyate naraḥ //
पुरा दाशरथी रामः सेतुं बद्ध्वा महार्णवे लङ्कां दग्ध्वा रिपून् हत्वा रावणादीन् रणे शरैः ॥
purā dāśarathī rāmaḥ setuṃ baddhvā mahārṇave laṅkāṃ dagdhvā ripūn hatvā rāvaṇādīn raṇe śaraiḥ //
वैदेहीं च समासाद्य रामो वचनम् अब्रवीत् पश्यत्सु लोकपालेषु तस्याचार्ये पुरः स्थिते ॥
vaidehīṃ ca samāsādya rāmo vacanam abravīt paśyatsu lokapāleṣu tasyācārye puraḥ sthite //
अग्नौ शुद्धिगतां सीतां रामो लक्ष्मणसंनिधौ एहि वैदेहि शुद्धासि अङ्कम् आरोढुम् अर्हसि ॥
agnau śuddhigatāṃ sītāṃ rāmo lakṣmaṇasaṃnidhau ehi vaidehi śuddhāsi aṅkam āroḍhum arhasi //
नेत्य् उवाच तदा श्रीमान् अङ्गदो हनुमांस् तथा अयोध्यायां तु वैदेहि सार्धं यामः सुहृज्जनैः ॥
nety uvāca tadā śrīmān aṅgado hanumāṃs tathā ayodhyāyāṃ tu vaidehi sārdhaṃ yāmaḥ suhṛjjanaiḥ //
तत्र शुद्धिम् अवाप्याथ पुनर् भ्रातृषु मातृषु लौकिकेष्व् अपि पश्यत्सु ततः शुद्धा नृपात्मजा ॥
tatra śuddhim avāpyātha punar bhrātṛṣu mātṛṣu laukikeṣv api paśyatsu tataḥ śuddhā nṛpātmajā //
अयोध्यायां सुपुण्ये ऽह्नि अङ्कम् आरोढुम् अर्हसि अस्याश् चरित्रविषये संदेहः कस्य जायते ॥
ayodhyāyāṃ supuṇye 'hni aṅkam āroḍhum arhasi asyāś caritraviṣaye saṃdehaḥ kasya jāyate //
लोकापवादस् तद् अपि निरस्यः स्वजनेषु हि तयोर् वाक्यम् अनादृत्य लक्ष्मणः सविभीषणः ॥
lokāpavādas tad api nirasyaḥ svajaneṣu hi tayor vākyam anādṛtya lakṣmaṇaḥ savibhīṣaṇaḥ //
रामश् च जाम्बवांश् चैव ताम् आह्वयन् नृपात्मजाम् स्वस्तीत्य् उक्ता देवताभी राज्ञो ऽङ्कं चारुरोह सा ॥
rāmaś ca jāmbavāṃś caiva tām āhvayan nṛpātmajām svastīty uktā devatābhī rājño 'ṅkaṃ cāruroha sā //
मुदितास् ते ययुः शीघ्रं पुष्पकेण विराजता अयोध्यां नगरीं प्राप्य तथा राज्यं स्वकं तु यत् ॥
muditās te yayuḥ śīghraṃ puṣpakeṇa virājatā ayodhyāṃ nagarīṃ prāpya tathā rājyaṃ svakaṃ tu yat //
मुदितास् ते ऽभवन् सर्वे सदा रामानुवर्तिनः ततः कतिपयाहेषु अनार्येभ्यो विरूपिकाम् ॥
muditās te 'bhavan sarve sadā rāmānuvartinaḥ tataḥ katipayāheṣu anāryebhyo virūpikām //
वाचं श्रुत्वा स तत्याज गुर्विणीं ताम् अयोनिजाम् मिथ्यापवादम् अपि हि न सहन्ते कुलोन्नताः ॥
vācaṃ śrutvā sa tatyāja gurviṇīṃ tām ayonijām mithyāpavādam api hi na sahante kulonnatāḥ //
वाल्मीकेर् मुनिमुख्यस्य आश्रमस्य समीपतः तत्याज लक्ष्मणः सीताम् अदुष्टां रुदतीं रुदन् ॥
vālmīker munimukhyasya āśramasya samīpataḥ tatyāja lakṣmaṇaḥ sītām aduṣṭāṃ rudatīṃ rudan //
नोल्लङ्घ्याज्ञा गुरूणाम् इत्य् असौ तद् अकरोद् भिया ततः कतिपयाहेषु व्यतीतेषु नृपात्मजः ॥
nollaṅghyājñā gurūṇām ity asau tad akarod bhiyā tataḥ katipayāheṣu vyatīteṣu nṛpātmajaḥ //
रामः सौमित्रिणा सार्धं हयमेधाय दीक्षितः तत्रैवाजग्मतुर् उभौ रामपुत्रौ यशस्विनौ ॥
rāmaḥ saumitriṇā sārdhaṃ hayamedhāya dīkṣitaḥ tatraivājagmatur ubhau rāmaputrau yaśasvinau //
लवः कुशश् च विख्यातौ नारदाव् इव गायकौ रामायणं समग्रं तद् गन्धर्वाव् इव सुस्वरौ ॥
lavaḥ kuśaś ca vikhyātau nāradāv iva gāyakau rāmāyaṇaṃ samagraṃ tad gandharvāv iva susvarau //
रामस्य चरितं सर्वं गायमानौ समीयतुः यज्ञवाटं राजसुतौ हेतुभिर् लक्षितौ तदा ॥
rāmasya caritaṃ sarvaṃ gāyamānau samīyatuḥ yajñavāṭaṃ rājasutau hetubhir lakṣitau tadā //
रामपुत्राव् उभौ शूरौ वैदेह्यास् तनयाव् इति ताव् आनीय ततः पुत्राव् अभिषिच्य यथाक्रमम् ॥
rāmaputrāv ubhau śūrau vaidehyās tanayāv iti tāv ānīya tataḥ putrāv abhiṣicya yathākramam //
अङ्कारूढौ ततः कृत्वा सस्वजे तौ पुनः पुनः संसारदुःखखिन्नानाम् अगतीनां शरीरिणाम् ॥
aṅkārūḍhau tataḥ kṛtvā sasvaje tau punaḥ punaḥ saṃsāraduḥkhakhinnānām agatīnāṃ śarīriṇām //
पुत्रालिङ्गनम् एवात्र परं विश्रान्तिकारणम् मुहुर् आलिङ्ग्य तौ पुत्रौ मुहुः स्वजति चुम्बति ॥
putrāliṅganam evātra paraṃ viśrāntikāraṇam muhur āliṅgya tau putrau muhuḥ svajati cumbati //
किम् अप्य् अन्तर् ध्यायति च निःश्वसत्य् अपि वै मुहुः एतस्मिन्न् अन्तरे प्राप्ता राक्षसा लङ्कवासिनः ॥
kim apy antar dhyāyati ca niḥśvasaty api vai muhuḥ etasminn antare prāptā rākṣasā laṅkavāsinaḥ //
सुग्रीवो हनुमांश् चैव अङ्गदो जाम्बवांस् तथा अन्ये च वानराः सर्वे विभीषणपुरःसराः ॥
sugrīvo hanumāṃś caiva aṅgado jāmbavāṃs tathā anye ca vānarāḥ sarve vibhīṣaṇapuraḥsarāḥ //
ते चागत्य नृपं प्राप्ताः सिंहासनम् उपस्थितम् सीताम् अदृष्ट्वा हनुमान् अङ्गदः कनकाङ्गदः ॥
te cāgatya nṛpaṃ prāptāḥ siṃhāsanam upasthitam sītām adṛṣṭvā hanumān aṅgadaḥ kanakāṅgadaḥ //
क्व गतायोनिजा माता एको रामो ऽत्र दृश्यते रामेण सा परित्यक्ता इत्य् ऊचुर् द्वारपालकाः ॥
kva gatāyonijā mātā eko rāmo 'tra dṛśyate rāmeṇa sā parityaktā ity ūcur dvārapālakāḥ //
पश्यत्सु लोकपालेषु आर्ये तत्र प्रवादिनि अग्नौ शुद्धिगतां सीतां किं तु राजा निरङ्कुशः ॥
paśyatsu lokapāleṣu ārye tatra pravādini agnau śuddhigatāṃ sītāṃ kiṃ tu rājā niraṅkuśaḥ //
उत्पन्नैर् लौकिकैर् वाक्यै रामस् त्यजति तां प्रियाम् मरिष्याव इति ह्य् उक्त्वा गौतमीं पुनर् ईयतुः ॥
utpannair laukikair vākyai rāmas tyajati tāṃ priyām mariṣyāva iti hy uktvā gautamīṃ punar īyatuḥ //
रामस् तौ पृष्ठतो ऽभ्येत्य अयोध्यावासिभिः सह आगत्य गौतमीं तत्र ऽकुर्वंस् ते परमं तपः ॥
rāmas tau pṛṣṭhato 'bhyetya ayodhyāvāsibhiḥ saha āgatya gautamīṃ tatra 'kurvaṃs te paramaṃ tapaḥ //
स्मारं स्मारं निश्वसन्तस् तां सीतां लोकमातरम् संसारास्थाविरहिता गौतमीसेवनोत्सुकाः ॥
smāraṃ smāraṃ niśvasantas tāṃ sītāṃ lokamātaram saṃsārāsthāvirahitā gautamīsevanotsukāḥ //
लोकत्रयपतिः साक्षाद् रामो ऽनुजसमन्वितः प्राप्तः स्नात्वा च गौतम्यां शिवाराधनतत्परः ॥
lokatrayapatiḥ sākṣād rāmo 'nujasamanvitaḥ prāptaḥ snātvā ca gautamyāṃ śivārādhanatatparaḥ //
परितापं जहौ सर्वं सहस्रपरिवारितः यत्र चासीत् स वृत्तान्तः सहस्रकुण्डम् उच्यते ॥
paritāpaṃ jahau sarvaṃ sahasraparivāritaḥ yatra cāsīt sa vṛttāntaḥ sahasrakuṇḍam ucyate //
दशापराणि तीर्थानि तत्र सर्वार्थदानि च तत्र स्नानं च दानं च सहस्रफलदायकम् ॥
daśāparāṇi tīrthāni tatra sarvārthadāni ca tatra snānaṃ ca dānaṃ ca sahasraphaladāyakam //
यत्र श्रीगौतमीतीरे वसिष्ठादिमुनीश्वरैः सर्वापत्तारकं होमम् अकारयद् अघान्तकम् ॥
yatra śrīgautamītīre vasiṣṭhādimunīśvaraiḥ sarvāpattārakaṃ homam akārayad aghāntakam //
सहस्रसंख्यायुक्तेषु कुण्डेषु वसुधारया सर्वान् अपेक्षितान् कामान् अवापासौ महातपाः ॥
sahasrasaṃkhyāyukteṣu kuṇḍeṣu vasudhārayā sarvān apekṣitān kāmān avāpāsau mahātapāḥ //
गौतम्याः सरिदम्बायाः प्रसादाद् राक्षसान्तकः सहस्रकुण्डाभिधं तद् अभूत् तीर्थं महाफलम् ॥
gautamyāḥ saridambāyāḥ prasādād rākṣasāntakaḥ sahasrakuṇḍābhidhaṃ tad abhūt tīrthaṃ mahāphalam //