भिल्लतीर्थम् इति ख्यातं रोगघ्नं पापनाशनम् महादेवपदाम्भोजयुगभक्तिप्रदायकम् ॥
bhillatīrtham iti khyātaṃ rogaghnaṃ pāpanāśanam mahādevapadāmbhojayugabhaktipradāyakam //
तत्राप्य् एवंविधां पुण्यां कथां शृणु महामते गङ्गाया दक्षिणे तीरे श्रीगिरेर् उत्तरे तटे ॥
tatrāpy evaṃvidhāṃ puṇyāṃ kathāṃ śṛṇu mahāmate gaṅgāyā dakṣiṇe tīre śrīgirer uttare taṭe //
आदिकेश इति ख्यात ऋषिभिः परिपूजितः महादेवो लिङ्गरूपी सदास्ते सर्वकामदः ॥
ādikeśa iti khyāta ṛṣibhiḥ paripūjitaḥ mahādevo liṅgarūpī sadāste sarvakāmadaḥ //
सिन्धुद्वीप इति ख्यातो मुनिः परमधार्मिकः तस्य भ्राता वेद इति स चापि परमो ऋषिः ॥
sindhudvīpa iti khyāto muniḥ paramadhārmikaḥ tasya bhrātā veda iti sa cāpi paramo ṛṣiḥ //
तम् आदिकेशं वै देवं त्रिपुरारिं त्रिलोचनम् नित्यं पूजयते भक्त्या प्राप्ते मध्यंदिने रवौ ॥
tam ādikeśaṃ vai devaṃ tripurāriṃ trilocanam nityaṃ pūjayate bhaktyā prāpte madhyaṃdine ravau //
भिक्षाटनाय वेदो ऽपि याति ग्रामं विचक्षणः याते तस्मिन् द्विजवरे व्याधः परमधार्मिकः ॥
bhikṣāṭanāya vedo 'pi yāti grāmaṃ vicakṣaṇaḥ yāte tasmin dvijavare vyādhaḥ paramadhārmikaḥ //
तस्मिन् गिरिवरे पुण्ये मृगयां याति नित्यशः अटित्वा विविधान् देशान् मृगान् हत्वा यथासुखम् ॥
tasmin girivare puṇye mṛgayāṃ yāti nityaśaḥ aṭitvā vividhān deśān mṛgān hatvā yathāsukham //
मुखे गृहीत्वा पानीयम् अभिषेकाय शूलिनः न्यस्य मांसं धनुष्कोट्यां श्रान्तो व्याधः शिवं प्रभुम् ॥
mukhe gṛhītvā pānīyam abhiṣekāya śūlinaḥ nyasya māṃsaṃ dhanuṣkoṭyāṃ śrānto vyādhaḥ śivaṃ prabhum //
आदिकेशं समागत्य न्यस्य मांसं ततो बहिः गङ्गां गत्वा मुखे वारि गृहीत्वागत्य तं शिवम् ॥
ādikeśaṃ samāgatya nyasya māṃsaṃ tato bahiḥ gaṅgāṃ gatvā mukhe vāri gṛhītvāgatya taṃ śivam //
यस्य कस्यापि पत्त्राणि करेणादाय भक्तितः अपरेण च मांसानि नैवेद्यार्थं च तन्मनाः ॥
yasya kasyāpi pattrāṇi kareṇādāya bhaktitaḥ apareṇa ca māṃsāni naivedyārthaṃ ca tanmanāḥ //
आदिकेशं समागत्य वेदेनार्चितम् ओजसा पादेनाहत्य तां पूजां मुखानीतेन वारिणा ॥
ādikeśaṃ samāgatya vedenārcitam ojasā pādenāhatya tāṃ pūjāṃ mukhānītena vāriṇā //
स्नापयित्वा शिवं देवम् अर्चयित्वा तु पत्त्रकैः कल्पयित्वा तु तन् मांसं शिवो मे प्रीयताम् इति ॥
snāpayitvā śivaṃ devam arcayitvā tu pattrakaiḥ kalpayitvā tu tan māṃsaṃ śivo me prīyatām iti //
नैव किंचित् स जानाति शिवभक्तिं विना शुभाम् ततो याति स्वकं स्थानं मांसेन तु यथागतम् ॥
naiva kiṃcit sa jānāti śivabhaktiṃ vinā śubhām tato yāti svakaṃ sthānaṃ māṃsena tu yathāgatam //
करोत्य् एतादृग् आगत्यागत्य प्रत्यहम् एव सः तथापीशस् तुतोषास्य विचित्रा हीश्वरस्थितिः ॥
karoty etādṛg āgatyāgatya pratyaham eva saḥ tathāpīśas tutoṣāsya vicitrā hīśvarasthitiḥ //
यावन् नायात्य् असौ भिल्लः शिवस् तावन् न सौख्यभाक् भक्तानुकम्पितां शंभोर् मानातीतां तु वेत्ति कः ॥
yāvan nāyāty asau bhillaḥ śivas tāvan na saukhyabhāk bhaktānukampitāṃ śaṃbhor mānātītāṃ tu vetti kaḥ //
संपूजयत्य् आदिकेशम् उमया प्रत्यहं शिवम् एवं बहुतिथे काले याते वेदश् चुकोप ह ॥
saṃpūjayaty ādikeśam umayā pratyahaṃ śivam evaṃ bahutithe kāle yāte vedaś cukopa ha //
पूजां मन्त्रवतीं चित्रां शिवभक्तिसमन्विताम् को नु विध्वंसते पापो मत्तः स वधम् आप्नुयात् ॥
pūjāṃ mantravatīṃ citrāṃ śivabhaktisamanvitām ko nu vidhvaṃsate pāpo mattaḥ sa vadham āpnuyāt //
गुरुदेवद्विजस्वामिद्रोही वध्यो मुनेर् अपि सर्वस्यापि वधार्हो ऽसौ शिवस्य द्रोहकृन् नरः ॥
gurudevadvijasvāmidrohī vadhyo muner api sarvasyāpi vadhārho 'sau śivasya drohakṛn naraḥ //
एवं निश्चित्य मेधावी वेदः सिन्धोस् तथानुजः कस्येयं पापचेष्टा स्यात् पापिष्ठस्य दुरात्मनः ॥
evaṃ niścitya medhāvī vedaḥ sindhos tathānujaḥ kasyeyaṃ pāpaceṣṭā syāt pāpiṣṭhasya durātmanaḥ //
पुष्पैर् वन्यभवैर् दिव्यैः कन्दैर् मूलफलैः शुभैः कृतां पूजां स विध्वस्य ह्य् अन्यां पूजां करोति यः ॥
puṣpair vanyabhavair divyaiḥ kandair mūlaphalaiḥ śubhaiḥ kṛtāṃ pūjāṃ sa vidhvasya hy anyāṃ pūjāṃ karoti yaḥ //
मांसेन तरुपत्त्रैश् च स च वध्यो भवेन् मम एवं संचिन्त्य मेधावी गोपयित्वा तनुं तदा ॥
māṃsena tarupattraiś ca sa ca vadhyo bhaven mama evaṃ saṃcintya medhāvī gopayitvā tanuṃ tadā //
तं पश्येयम् अहं पापं पूजाकर्तारम् ईश्वरे एतस्मिन्न् अन्तरे प्रायाद् व्याधो देवं यथा पुरा ॥
taṃ paśyeyam ahaṃ pāpaṃ pūjākartāram īśvare etasminn antare prāyād vyādho devaṃ yathā purā //
नित्यवत् पूजयन्तं तम् आदिकेशस् तदाब्रवीत् ॥
nityavat pūjayantaṃ tam ādikeśas tadābravīt //
भो भो व्याध महाबुद्धे श्रान्तो ऽसीति पुनः पुनः चिराय कथम् आयातस् त्वां विना तात दुःखितः न विन्दामि सुखं किंचित् समाश्वसिहि पुत्रक ॥
bho bho vyādha mahābuddhe śrānto 'sīti punaḥ punaḥ cirāya katham āyātas tvāṃ vinā tāta duḥkhitaḥ na vindāmi sukhaṃ kiṃcit samāśvasihi putraka //
तम् एवंवादिनं देवं वेदः श्रुत्वा विलोक्य तु चुकोप विस्मयाविष्टो न च किंचिद् उवाच ह ॥
tam evaṃvādinaṃ devaṃ vedaḥ śrutvā vilokya tu cukopa vismayāviṣṭo na ca kiṃcid uvāca ha //
व्याधश् च नित्यवत् पूजां कृत्वा स्वभवनं ययौ वेदश् च कुपितो भूत्वा आगत्येशम् उवाच ह ॥
vyādhaś ca nityavat pūjāṃ kṛtvā svabhavanaṃ yayau vedaś ca kupito bhūtvā āgatyeśam uvāca ha //
अयं व्याधः पापरतः क्रियाज्ञानविवर्जितः प्राणिहिंसारतः क्रूरो निर्दयः सर्वजन्तुषु ॥
ayaṃ vyādhaḥ pāparataḥ kriyājñānavivarjitaḥ prāṇihiṃsārataḥ krūro nirdayaḥ sarvajantuṣu //
हीनजातिर् अकिंचिज्ज्ञो गुरुक्रमविवर्जितः सदानुचितकारी चानिर्जिताखिलगोगणः ॥
hīnajātir akiṃcijjño gurukramavivarjitaḥ sadānucitakārī cānirjitākhilagogaṇaḥ //
तस्यात्मानं दर्शितवान् न मां किंचन वक्ष्यसि पूजां मन्त्रविधानेन करोमीश यतव्रतः ॥
tasyātmānaṃ darśitavān na māṃ kiṃcana vakṣyasi pūjāṃ mantravidhānena karomīśa yatavrataḥ //
त्वदेकशरणो नित्यं भार्यापुत्रविवर्जितः व्याधो मांसेन दुष्टेन पूजां तव करोत्य् असौ ॥
tvadekaśaraṇo nityaṃ bhāryāputravivarjitaḥ vyādho māṃsena duṣṭena pūjāṃ tava karoty asau //
तस्य प्रसन्नो भगवान् न ममेति महाद्भुतम् शास्तिम् अस्य करिष्यामि भिल्लस्य ह्य् अपकारिणः ॥
tasya prasanno bhagavān na mameti mahādbhutam śāstim asya kariṣyāmi bhillasya hy apakāriṇaḥ //
मृदोः कोपि भवेत् प्रीतः कोपि तद्वद् दुरात्मनः तस्माद् अहं मूर्ध्नि शिलां पातयेयम् असंशयम् ॥
mṛdoḥ kopi bhavet prītaḥ kopi tadvad durātmanaḥ tasmād ahaṃ mūrdhni śilāṃ pātayeyam asaṃśayam //
इत्य् उक्तवति वै वेदे विहस्येशो ऽब्रवीद् इदम् ॥
ity uktavati vai vede vihasyeśo 'bravīd idam //
श्वः प्रतीक्षस्व पश्चान् मे शिलां पातय मूर्धनि ॥
śvaḥ pratīkṣasva paścān me śilāṃ pātaya mūrdhani //
तथेत्य् उक्त्वा स वेदो ऽपि शिलां संत्यज्य बाहुना उपसंहृत्य तं कोपं श्वः करोमीत्य् उवाच ह ॥
tathety uktvā sa vedo 'pi śilāṃ saṃtyajya bāhunā upasaṃhṛtya taṃ kopaṃ śvaḥ karomīty uvāca ha //
ततः प्रातः समागत्य कृत्वा स्नानादिकर्म च वेदो ऽपि नित्यवत् पूजां कुर्वन् पश्यति मस्तके ॥
tataḥ prātaḥ samāgatya kṛtvā snānādikarma ca vedo 'pi nityavat pūjāṃ kurvan paśyati mastake //
लिङ्गस्य सव्रणां भीमां धारां च रुधिरप्लुताम् वेदः स विस्मितो भूत्वा किम् इदं लिङ्गमूर्धनि ॥
liṅgasya savraṇāṃ bhīmāṃ dhārāṃ ca rudhiraplutām vedaḥ sa vismito bhūtvā kim idaṃ liṅgamūrdhani //
महोत्पातो भवेत् कस्य सूचयेद् इत्य् अचिन्तयत् मृद्भिश् च गोमयेनापि कुशैस् तं गाङ्गवारिभिः ॥
mahotpāto bhavet kasya sūcayed ity acintayat mṛdbhiś ca gomayenāpi kuśais taṃ gāṅgavāribhiḥ //
प्रक्षालयित्वा तां पूजां कृतवान् नित्यवत् तदा एतस्मिन्न् अन्तरे प्रायाद् व्याधो विगतकल्मषः ॥
prakṣālayitvā tāṃ pūjāṃ kṛtavān nityavat tadā etasminn antare prāyād vyādho vigatakalmaṣaḥ //
मूर्धानं व्रणसंयुक्तं सरक्तं लिङ्गमस्तके शंकरस्यादिकेशस्य ददृशे ऽन्तर्गतस् तदा ॥
mūrdhānaṃ vraṇasaṃyuktaṃ saraktaṃ liṅgamastake śaṃkarasyādikeśasya dadṛśe 'ntargatas tadā //
दृष्ट्वैव किम् इदं चित्रम् इत्य् उक्त्वा निशितैः शरैः आत्मानं भेदयाम् आस शतधा च सहस्रधा ॥
dṛṣṭvaiva kim idaṃ citram ity uktvā niśitaiḥ śaraiḥ ātmānaṃ bhedayām āsa śatadhā ca sahasradhā //
स्वामिनो वैकृतं दृष्ट्वा कः क्षमेतोत्तमाशयः मुहुर् निनिन्द चात्मानं मयि जीवत्य् अभूद् इदम् ॥
svāmino vaikṛtaṃ dṛṣṭvā kaḥ kṣametottamāśayaḥ muhur nininda cātmānaṃ mayi jīvaty abhūd idam //
कष्टम् आपतितं कीदृग् अहो दुर्विधिवैशसात् तत् कर्म तस्य संवीक्ष्य महादेवो ऽतिविस्मितः ततः प्रोवाच भगवान् वेदं वेदविदां वरम् ॥
kaṣṭam āpatitaṃ kīdṛg aho durvidhivaiśasāt tat karma tasya saṃvīkṣya mahādevo 'tivismitaḥ tataḥ provāca bhagavān vedaṃ vedavidāṃ varam //
पश्य व्याधं महाबुद्धे भक्तं भावेन संयुतम् त्वं तु मृद्भिः कुशैर् वार्भिर् मूर्धानं स्पृष्टवान् असि ॥
paśya vyādhaṃ mahābuddhe bhaktaṃ bhāvena saṃyutam tvaṃ tu mṛdbhiḥ kuśair vārbhir mūrdhānaṃ spṛṣṭavān asi //
अनेन सहसा ब्रह्मन् ममात्मापि निवेदितः भक्तिः प्रेमाथवा शक्तिर् विचारो यत्र विद्यते तस्माद् अस्मै वरान् दास्ये पश्चात् तुभ्यं द्विजोत्तम ॥
anena sahasā brahman mamātmāpi niveditaḥ bhaktiḥ premāthavā śaktir vicāro yatra vidyate tasmād asmai varān dāsye paścāt tubhyaṃ dvijottama //
वरेण च्छन्दयाम् आस व्याधं देवो महेश्वरः व्याधः प्रोवाच देवेशं निर्माल्यं तव यद् भवेत् ॥
vareṇa cchandayām āsa vyādhaṃ devo maheśvaraḥ vyādhaḥ provāca deveśaṃ nirmālyaṃ tava yad bhavet //
तद् अस्माकं भवेन् नाथ मन्नाम्ना तीर्थम् उच्यताम् सर्वक्रतुफलं तीर्थं स्मरणाद् एव जायताम् ॥
tad asmākaṃ bhaven nātha mannāmnā tīrtham ucyatām sarvakratuphalaṃ tīrthaṃ smaraṇād eva jāyatām //
तथेत्य् उवाच देवेशस् ततस् तत् तीर्थम् उत्तमम् भिल्लतीर्थं समस्ताघसंघविच्छेदकारणम् ॥
tathety uvāca deveśas tatas tat tīrtham uttamam bhillatīrthaṃ samastāghasaṃghavicchedakāraṇam //
श्रीमहादेवचरणमहाभक्तिविधायकम् अभवत् स्नानदानाद्यैर् भुक्तिमुक्तिप्रदायकम् वेदस्यापि वरान् प्रादाच् छिवो नानाविधान् बहून् ॥
śrīmahādevacaraṇamahābhaktividhāyakam abhavat snānadānādyair bhuktimuktipradāyakam vedasyāpi varān prādāc chivo nānāvidhān bahūn //