त्रिदैवत्यां सुरेशान गङ्गां ब्रूषे सुरेश्वर ब्राह्मणेनाहृतां पुण्यां जगतः पावनीं शुभाम् ॥
tridaivatyāṃ sureśāna gaṅgāṃ brūṣe sureśvara brāhmaṇenāhṛtāṃ puṇyāṃ jagataḥ pāvanīṃ śubhām //
आदिमध्यावसाने च उभयोस् तीरयोर् अपि या व्याप्ता विष्णुनेशेन त्वया च सुरसत्तम पुनः संक्षेपतो ब्रूहि न मे तृप्तिः प्रजायते ॥
ādimadhyāvasāne ca ubhayos tīrayor api yā vyāptā viṣṇuneśena tvayā ca surasattama punaḥ saṃkṣepato brūhi na me tṛptiḥ prajāyate //
कमण्डलुस्थिता पूर्वं ततो विष्णुपदानुगा महेश्वरजटाजूटे स्थिता सैव नमस्कृता ॥
kamaṇḍalusthitā pūrvaṃ tato viṣṇupadānugā maheśvarajaṭājūṭe sthitā saiva namaskṛtā //
ब्रह्मतेजःप्रभावेण शिवम् आराध्य यत्नतः ततः प्राप्ता गिरिं पुण्यं ततः पूर्वार्णवं प्रति ॥
brahmatejaḥprabhāveṇa śivam ārādhya yatnataḥ tataḥ prāptā giriṃ puṇyaṃ tataḥ pūrvārṇavaṃ prati //
आगत्य संगता देवी सर्वतीर्थमयी नृणाम् ईप्सितानां तथा दात्री प्रभावो ऽस्या विशिष्यते ॥
āgatya saṃgatā devī sarvatīrthamayī nṛṇām īpsitānāṃ tathā dātrī prabhāvo 'syā viśiṣyate //
एतस्या नाधिकं मन्ये किंचित् तीर्थं जगत्त्रये अस्याश् चैव प्रभावेण भाव्यं यच् च मनःस्थितम् ॥
etasyā nādhikaṃ manye kiṃcit tīrthaṃ jagattraye asyāś caiva prabhāveṇa bhāvyaṃ yac ca manaḥsthitam //
अद्याप्य् अस्या हि माहात्म्यं वक्तुं कैश्चिन् न शक्यते भक्तितो वक्ष्यते नित्यं या ब्रह्म परमार्थतः ॥
adyāpy asyā hi māhātmyaṃ vaktuṃ kaiścin na śakyate bhaktito vakṣyate nityaṃ yā brahma paramārthataḥ //
तस्याः परतरं तीर्थं न स्याद् इति मतिर् मम अन्यतीर्थेन साधर्म्यं न युज्येत कथंचन ॥
tasyāḥ parataraṃ tīrthaṃ na syād iti matir mama anyatīrthena sādharmyaṃ na yujyeta kathaṃcana //
श्रुत्वा मद्वाक्यपीयूषैर् गङ्गाया गुणकीर्तनम् सर्वेषां न मतिः कस्मात् तत्रैवोपरतिं गता इति भाति विचित्रं मे मुने खलु जगत्त्रये ॥
śrutvā madvākyapīyūṣair gaṅgāyā guṇakīrtanam sarveṣāṃ na matiḥ kasmāt tatraivoparatiṃ gatā iti bhāti vicitraṃ me mune khalu jagattraye //
धर्मार्थकाममोक्षाणां त्वं वेत्ता चोपदेशकः छन्दांसि सरहस्यानि पुराणस्मृतयो ऽपि च ॥
dharmārthakāmamokṣāṇāṃ tvaṃ vettā copadeśakaḥ chandāṃsi sarahasyāni purāṇasmṛtayo 'pi ca //
धर्मशास्त्राणि यच् चान्यत् तव वाक्ये प्रतिष्ठितम् तीर्थानाम् अथ दानानां यज्ञानां तपसां तथा ॥
dharmaśāstrāṇi yac cānyat tava vākye pratiṣṭhitam tīrthānām atha dānānāṃ yajñānāṃ tapasāṃ tathā //
देवतामन्त्रसेवानाम् अधिकं किं वद प्रभो यद् ब्रूषे भगवन् भक्त्या तथा भाव्यं न चान्यथा ॥
devatāmantrasevānām adhikaṃ kiṃ vada prabho yad brūṣe bhagavan bhaktyā tathā bhāvyaṃ na cānyathā //
एतं मे संशयं ब्रह्मन् वाक्यात् त्वं छेत्तुम् अर्हसि इष्टं मनोगतं श्रुत्वा तस्माद् विस्मयम् आगतः ॥
etaṃ me saṃśayaṃ brahman vākyāt tvaṃ chettum arhasi iṣṭaṃ manogataṃ śrutvā tasmād vismayam āgataḥ //
शृणु नारद वक्ष्यामि रहस्यं धर्मम् उत्तमम् चतुर्विधानि तीर्थानि तावन्त्य् एव युगानि च ॥
śṛṇu nārada vakṣyāmi rahasyaṃ dharmam uttamam caturvidhāni tīrthāni tāvanty eva yugāni ca //
गुणास् त्रयश् च पुरुषास् त्रयो देवाः सनातनाः वेदाश् च स्मृतिभिर् युक्ताश् चत्वारस् ते प्रकीर्तिताः ॥
guṇās trayaś ca puruṣās trayo devāḥ sanātanāḥ vedāś ca smṛtibhir yuktāś catvāras te prakīrtitāḥ //
पुरुषार्थाश् च चत्वारो वाणी चापि चतुर्विधा गुणा ह्य् अपि तु चत्वारः समत्वेनेति नारद ॥
puruṣārthāś ca catvāro vāṇī cāpi caturvidhā guṇā hy api tu catvāraḥ samatveneti nārada //
सर्वत्र धर्मः सामान्यो यतो धर्मः सनातनः साध्यसाधनभावेन स एव बहुधा मतः ॥
sarvatra dharmaḥ sāmānyo yato dharmaḥ sanātanaḥ sādhyasādhanabhāvena sa eva bahudhā mataḥ //
तस्याश्रयश् च द्विविधो देशः कालश् च सर्वदा कालाश्रयश् च यो धर्मो हीयते वर्धते सदा ॥
tasyāśrayaś ca dvividho deśaḥ kālaś ca sarvadā kālāśrayaś ca yo dharmo hīyate vardhate sadā //
युगानाम् अनुरूपेण पादः पादो ऽस्य हीयते धर्मस्येति महाप्राज्ञ देशापेक्षा तथोभयम् ॥
yugānām anurūpeṇa pādaḥ pādo 'sya hīyate dharmasyeti mahāprājña deśāpekṣā tathobhayam //
कालेन चाश्रितो धर्मो देशे नित्यं प्रतिष्ठितः युगेषु क्षीयमाणेषु न देशेषु स हीयते ॥
kālena cāśrito dharmo deśe nityaṃ pratiṣṭhitaḥ yugeṣu kṣīyamāṇeṣu na deśeṣu sa hīyate //
उभयत्र विहीने च धर्मस्य स्याद् अभावता तस्माद् देशाश्रितो धर्मश् चतुष्पात् सुप्रतिष्ठितः ॥
ubhayatra vihīne ca dharmasya syād abhāvatā tasmād deśāśrito dharmaś catuṣpāt supratiṣṭhitaḥ //
स चापि धर्मो देशेषु तीर्थरूपेण तिष्ठति कृते देशं च कालं च धर्मो ऽवष्टभ्य तिष्ठति ॥
sa cāpi dharmo deśeṣu tīrtharūpeṇa tiṣṭhati kṛte deśaṃ ca kālaṃ ca dharmo 'vaṣṭabhya tiṣṭhati //
त्रेतायां पादहीनेन स तु पादः प्रदेशतः द्वापरे चार्धतः काले धर्मो देशे समास्थितः ॥
tretāyāṃ pādahīnena sa tu pādaḥ pradeśataḥ dvāpare cārdhataḥ kāle dharmo deśe samāsthitaḥ //
कलौ पादेन चैकेन धर्मश् चलति संकटम् एवंविधं तु यो धर्मं वेत्ति तस्य न हीयते ॥
kalau pādena caikena dharmaś calati saṃkaṭam evaṃvidhaṃ tu yo dharmaṃ vetti tasya na hīyate //
युगानाम् अनुभावेन जातिभेदाश् च संस्थिताः गुणेभ्यो गुणकर्तृभ्यो विचित्रा धर्मसंस्थितिः ॥
yugānām anubhāvena jātibhedāś ca saṃsthitāḥ guṇebhyo guṇakartṛbhyo vicitrā dharmasaṃsthitiḥ //
गुणानाम् अनुभावेन उद्भवाभिभवौ तथा तीर्थानाम् अपि वर्णानां वेदानां स्वर्गमोक्षयोः ॥
guṇānām anubhāvena udbhavābhibhavau tathā tīrthānām api varṇānāṃ vedānāṃ svargamokṣayoḥ //
तादृग्रूपप्रवृत्त्या तु तद् एव च विशिष्यते कालो ऽभिव्यञ्जकः प्रोक्तो देशो ऽभिव्यङ्ग्य उच्यते ॥
tādṛgrūpapravṛttyā tu tad eva ca viśiṣyate kālo 'bhivyañjakaḥ prokto deśo 'bhivyaṅgya ucyate //
यदा यदा अभिव्यक्तिं कालो धत्ते तदा तदा तद् एव व्यञ्जनं ब्रह्मंस् तस्मान् नास्त्य् अत्र संशयः ॥
yadā yadā abhivyaktiṃ kālo dhatte tadā tadā tad eva vyañjanaṃ brahmaṃs tasmān nāsty atra saṃśayaḥ //
युगानुरूपा मूर्तिः स्याद् देवानां वैदिकी तथा कर्मणाम् अपि तीर्थानां जातीनाम् आश्रमस्य तु ॥
yugānurūpā mūrtiḥ syād devānāṃ vaidikī tathā karmaṇām api tīrthānāṃ jātīnām āśramasya tu //
त्रिदैवत्यं सत्ययुगे तीर्थं लोकेषु पूज्यते द्विदैवत्यं युगे ऽन्यस्मिन् द्वापरे चैकदैविकम् ॥
tridaivatyaṃ satyayuge tīrthaṃ lokeṣu pūjyate dvidaivatyaṃ yuge 'nyasmin dvāpare caikadaivikam //
कलौ न किंचिद् विज्ञेयम् अथान्यद् अपि तच् छृणु दैवं कृतयुगे तीर्थं त्रेतायाम् आसुरं विदुः ॥
kalau na kiṃcid vijñeyam athānyad api tac chṛṇu daivaṃ kṛtayuge tīrthaṃ tretāyām āsuraṃ viduḥ //
आर्षं च द्वापरे प्रोक्तं कलौ मानुषम् उच्यते अथान्यद् अपि वक्ष्यामि शृणु नारद कारणम् ॥
ārṣaṃ ca dvāpare proktaṃ kalau mānuṣam ucyate athānyad api vakṣyāmi śṛṇu nārada kāraṇam //
गौतम्यां यत् त्वया पृष्टं तत् ते वक्ष्यामि विस्तरात् यदा चेयं हरशिरः प्राप्ता गङ्गा महामुने ॥
gautamyāṃ yat tvayā pṛṣṭaṃ tat te vakṣyāmi vistarāt yadā ceyaṃ haraśiraḥ prāptā gaṅgā mahāmune //
तदा प्रभृति सा गङ्गा शंभोः प्रियतराभवत् तद् देवस्य मतं ज्ञात्वा गजवक्त्रम् उवाच सा ॥
tadā prabhṛti sā gaṅgā śaṃbhoḥ priyatarābhavat tad devasya mataṃ jñātvā gajavaktram uvāca sā //
उमा लोकत्रयेशाना माता च जगतो हिता शान्ता श्रुतिर् इति ख्याता भुक्तिमुक्तिप्रदायिनी ॥
umā lokatrayeśānā mātā ca jagato hitā śāntā śrutir iti khyātā bhuktimuktipradāyinī //
तन् मातुर् वचनं श्रुत्वा गजवक्त्रो ऽभ्यभाषत ॥
tan mātur vacanaṃ śrutvā gajavaktro 'bhyabhāṣata //
किं कृत्यं शाधि मां मातस् तत्कर्ताहम् असंशयम् ॥
kiṃ kṛtyaṃ śādhi māṃ mātas tatkartāham asaṃśayam //
उमा सुतम् उवाचेदं महेश्वरजटास्थिता त्वयावतार्यतां गङ्गा सत्यम् ईशप्रिया सती ॥
umā sutam uvācedaṃ maheśvarajaṭāsthitā tvayāvatāryatāṃ gaṅgā satyam īśapriyā satī //
पुनश् चेशस् तत्र चित्रम् अध्यास्ते सर्वदा सुत शिवो यत्र सुरास् तत्र तत्र वेदाः सनातनाः ॥
punaś ceśas tatra citram adhyāste sarvadā suta śivo yatra surās tatra tatra vedāḥ sanātanāḥ //
तत्रैव ऋषयः सर्वे मनुष्याः पितरस् तथा तस्मान् निवर्तयेशानं देवदेवं महेश्वरम् ॥
tatraiva ṛṣayaḥ sarve manuṣyāḥ pitaras tathā tasmān nivartayeśānaṃ devadevaṃ maheśvaram //
तस्या निवर्तिते देवे गङ्गायाः सर्व एव हि निवृत्तास् ते भविष्यन्ति शृणु चेदं वचो मम निवर्तय ततस् तस्याः सर्वभावेन शंकरम् ॥
tasyā nivartite deve gaṅgāyāḥ sarva eva hi nivṛttās te bhaviṣyanti śṛṇu cedaṃ vaco mama nivartaya tatas tasyāḥ sarvabhāvena śaṃkaram //
मातुस् तद् वचनं श्रुत्वा पुनर् आह गणेश्वरः ॥
mātus tad vacanaṃ śrutvā punar āha gaṇeśvaraḥ //
नैव शक्यः शिवो देवो मया तस्या निवर्तितुम् अनिवृत्ते शिवे तस्या देवा अपि निवर्तितुम् ॥
naiva śakyaḥ śivo devo mayā tasyā nivartitum anivṛtte śive tasyā devā api nivartitum //
न शक्या जगतां मातर् अथान्यच् चापि कारणम् गङ्गावतारिता पूर्वं गौतमेन महात्मना ॥
na śakyā jagatāṃ mātar athānyac cāpi kāraṇam gaṅgāvatāritā pūrvaṃ gautamena mahātmanā //
ऋषिणा लोकपूज्येन त्रैलोक्यहितकारिणा सामोपायेन तद्वाक्यात् पूज्येन ब्रह्मतेजसा ॥
ṛṣiṇā lokapūjyena trailokyahitakāriṇā sāmopāyena tadvākyāt pūjyena brahmatejasā //
आराधयित्वा देवेशं तपोभिः स्तुतिभिर् भवम् तुष्टेन शंकरेणेदम् उक्तो ऽसौ गौतमस् तदा ॥
ārādhayitvā deveśaṃ tapobhiḥ stutibhir bhavam tuṣṭena śaṃkareṇedam ukto 'sau gautamas tadā //
वरान् वरय पुण्यांश् च प्रियांश् च मनसेप्सितान् यद् यद् इच्छसि तत् सर्वं दाता ते ऽद्य महामते ॥
varān varaya puṇyāṃś ca priyāṃś ca manasepsitān yad yad icchasi tat sarvaṃ dātā te 'dya mahāmate //
एवम् उक्तः शिवेनासौ गौतमो मयि शृण्वति इदम् एव तदोवाच सजटां देहि शंकर गङ्गां मे याचते पुण्यां किम् अन्येन वरेण मे ॥
evam uktaḥ śivenāsau gautamo mayi śṛṇvati idam eva tadovāca sajaṭāṃ dehi śaṃkara gaṅgāṃ me yācate puṇyāṃ kim anyena vareṇa me //
पुनः प्रोवाच तं शंभुः सर्वलोकोपकारकः ॥
punaḥ provāca taṃ śaṃbhuḥ sarvalokopakārakaḥ //
उक्तं न चात्मनः किंचित् तस्माद् याचस्व दुष्करम् ॥
uktaṃ na cātmanaḥ kiṃcit tasmād yācasva duṣkaram //
गौतमो ऽदीनसत्त्वस् तं भवम् आह कृताञ्जलिः ॥
gautamo 'dīnasattvas taṃ bhavam āha kṛtāñjaliḥ //
एतद् एव च सर्वेषां दुष्करं तव दर्शनम् मया तद् अद्य संप्राप्तं कृपया तव शंकर ॥
etad eva ca sarveṣāṃ duṣkaraṃ tava darśanam mayā tad adya saṃprāptaṃ kṛpayā tava śaṃkara //
स्मरणाद् एव ते पद्भ्यां कृतकृत्या मनीषिणः भवन्ति किं पुनः साक्षात् त्वयि दृष्टे महेश्वरे ॥
smaraṇād eva te padbhyāṃ kṛtakṛtyā manīṣiṇaḥ bhavanti kiṃ punaḥ sākṣāt tvayi dṛṣṭe maheśvare //
एवम् उक्ते गौतमेन भवो हर्षसमन्वितः त्रयाणाम् उपकारार्थं लोकानां याचितं त्वया ॥
evam ukte gautamena bhavo harṣasamanvitaḥ trayāṇām upakārārthaṃ lokānāṃ yācitaṃ tvayā //
न चात्मनो महाबुद्धे याचेत्य् आह शिवो द्विजम् एवं प्रोक्तः पुनर् विप्रो ध्यात्वा प्राह शिवं तथा ॥
na cātmano mahābuddhe yācety āha śivo dvijam evaṃ proktaḥ punar vipro dhyātvā prāha śivaṃ tathā //
विनीतवद् अदीनात्मा शिवभक्तिसमन्वितः सर्वलोकोपकाराय पुनर् याचितवान् इदम् शृण्वत्सु लोकपालेषु जगादेदं स गौतमः ॥
vinītavad adīnātmā śivabhaktisamanvitaḥ sarvalokopakārāya punar yācitavān idam śṛṇvatsu lokapāleṣu jagādedaṃ sa gautamaḥ //
यावत् सागरगा देवी निसृष्टा ब्रह्मणो गिरेः सर्वत्र सर्वदा तस्यां स्थातव्यं वृषभध्वज ॥
yāvat sāgaragā devī nisṛṣṭā brahmaṇo gireḥ sarvatra sarvadā tasyāṃ sthātavyaṃ vṛṣabhadhvaja //
फलेप्सूनां फलं दाता त्वम् एव जगतः प्रभो तीर्थान्य् अन्यानि देवेश क्वापि क्वापि शुभानि च ॥
phalepsūnāṃ phalaṃ dātā tvam eva jagataḥ prabho tīrthāny anyāni deveśa kvāpi kvāpi śubhāni ca //
यत्र ते संनिधिर् नित्यं तद् एव शुभदं विदुः यत्र गङ्गा त्वया दत्ता जटामुकुटसंस्थिता सर्वत्र तव सांनिध्यात् सर्वतीर्थानि शंकर ॥
yatra te saṃnidhir nityaṃ tad eva śubhadaṃ viduḥ yatra gaṅgā tvayā dattā jaṭāmukuṭasaṃsthitā sarvatra tava sāṃnidhyāt sarvatīrthāni śaṃkara //
तद् गौतमवचः श्रुत्वा पुनर् हर्षाच् छिवो ऽब्रवीत् ॥
tad gautamavacaḥ śrutvā punar harṣāc chivo 'bravīt //
यत्र क्वापि च यत् किंचिद् यो वा भवति भक्तितः यात्रां स्नानम् अथो दानं पितॄणां वापि तर्पणम् ॥
yatra kvāpi ca yat kiṃcid yo vā bhavati bhaktitaḥ yātrāṃ snānam atho dānaṃ pitṝṇāṃ vāpi tarpaṇam //
श्रवणं पठनं वापि स्मरणं वापि गौतम यः करोति नरो भक्त्या गोदावर्या यतव्रतः ॥
śravaṇaṃ paṭhanaṃ vāpi smaraṇaṃ vāpi gautama yaḥ karoti naro bhaktyā godāvaryā yatavrataḥ //
सप्तद्वीपवती पृथ्वी सशैलवनकानना सरत्ना सौषधी रम्या सार्णवा धर्मभूषिता ॥
saptadvīpavatī pṛthvī saśailavanakānanā saratnā sauṣadhī ramyā sārṇavā dharmabhūṣitā //
दत्त्वा भवति यो धर्मः स भवेद् गौतमीस्मृतेः एवंविधा इला विप्र गोदानाद् याभिधीयते ॥
dattvā bhavati yo dharmaḥ sa bhaved gautamīsmṛteḥ evaṃvidhā ilā vipra godānād yābhidhīyate //
चन्द्रसूर्यग्रहे काले मत्सांनिध्ये यतव्रतः भूभृते विष्णवे भक्त्या सर्वकालं कृता सुधीः ॥
candrasūryagrahe kāle matsāṃnidhye yatavrataḥ bhūbhṛte viṣṇave bhaktyā sarvakālaṃ kṛtā sudhīḥ //
गाः सुन्दराः सवत्साश् च संगमे लोकविश्रुते यो ददाति द्विजश्रेष्ठ तत्र यत् पुण्यम् आप्नुयात् ॥
gāḥ sundarāḥ savatsāś ca saṃgame lokaviśrute yo dadāti dvijaśreṣṭha tatra yat puṇyam āpnuyāt //
तस्माद् वरं पुण्यम् एति स्नानदानादिना नरः गौतम्यां विश्ववन्द्यायां महानद्यां तु भक्तितः ॥
tasmād varaṃ puṇyam eti snānadānādinā naraḥ gautamyāṃ viśvavandyāyāṃ mahānadyāṃ tu bhaktitaḥ //
तस्माद् गोदावरी गङ्गा त्वया नीता भविष्यति सर्वपापक्षयकरी सर्वाभीष्टप्रदायिनी ॥
tasmād godāvarī gaṅgā tvayā nītā bhaviṣyati sarvapāpakṣayakarī sarvābhīṣṭapradāyinī //
एतच् छ्रुतं मया मातर् वदतो गौतमं शिवात् एतस्मात् कारणाच् छंभुर् गङ्गायां नियतः स्थितः ॥
etac chrutaṃ mayā mātar vadato gautamaṃ śivāt etasmāt kāraṇāc chaṃbhur gaṅgāyāṃ niyataḥ sthitaḥ //
को निवर्तयितुं शक्तस् तम् अम्ब करुणोदधिम् अथापि मातर् एतत् स्यान् मानुषा विघ्नपाशकैः ॥
ko nivartayituṃ śaktas tam amba karuṇodadhim athāpi mātar etat syān mānuṣā vighnapāśakaiḥ //
विनिबद्धा न गच्छन्ति गोदाम् अप्य् अन्तिकस्थिताम् न नमन्ति शिवं देवं न स्मरन्ति स्तुवन्ति न ॥
vinibaddhā na gacchanti godām apy antikasthitām na namanti śivaṃ devaṃ na smaranti stuvanti na //
तथा मातः करिष्यामि तव संतोषहेतवे संनिरोद्धुम् अथो क्लेशस् तव वाक्यं क्षमस्व मे ॥
tathā mātaḥ kariṣyāmi tava saṃtoṣahetave saṃniroddhum atho kleśas tava vākyaṃ kṣamasva me //
ततः प्रभृति विघ्नेशो मानुषान् प्रति किंचन विघ्नम् आचरते यस् तु तम् उपास्य प्रवर्तते ॥
tataḥ prabhṛti vighneśo mānuṣān prati kiṃcana vighnam ācarate yas tu tam upāsya pravartate //
अथो विघ्नम् अनादृत्य गौतमीं याति भक्तितः स कृतार्थो भवेल् लोके न कृत्यम् अवशिष्यते ॥
atho vighnam anādṛtya gautamīṃ yāti bhaktitaḥ sa kṛtārtho bhavel loke na kṛtyam avaśiṣyate //
विघ्नान्य् अनेकानि भवन्ति गेहान् निर्गन्तुकामस्य नराधमस्य निधाय तन्मूर्ध्नि पदं प्रयाति गङ्गां न किं तेन फलं प्रलब्धम्
vighnāny anekāni bhavanti gehān nirgantukāmasya narādhamasya nidhāya tanmūrdhni padaṃ prayāti gaṅgāṃ na kiṃ tena phalaṃ pralabdham
अस्याः प्रभावं को ब्रूयाद् अपि साक्षात् सदाशिवः संक्षेपेण मया प्रोक्तम् इतिहासपदानुगम् ॥
asyāḥ prabhāvaṃ ko brūyād api sākṣāt sadāśivaḥ saṃkṣepeṇa mayā proktam itihāsapadānugam //
धर्मार्थकाममोक्षाणां साधनं यच् चराचरे तद् अत्र विद्यते सर्वम् इतिहासे सविस्तरे ॥
dharmārthakāmamokṣāṇāṃ sādhanaṃ yac carācare tad atra vidyate sarvam itihāse savistare //
वेदोदितं श्रुतिसकलरहस्यम् उक्तं सत्कारणं समभिधानम् इदं सदैव सम्यक् च दृष्टं जगतां हिताय प्रोक्तं पुराणं बहुधर्मयुक्तम्
vedoditaṃ śrutisakalarahasyam uktaṃ satkāraṇaṃ samabhidhānam idaṃ sadaiva samyak ca dṛṣṭaṃ jagatāṃ hitāya proktaṃ purāṇaṃ bahudharmayuktam
अस्य श्लोकं पदं वापि भक्तितः शृणुयात् पठेत् गङ्गा गङ्गेति वा वाक्यं स तु पुण्यम् अवाप्नुयात् ॥
asya ślokaṃ padaṃ vāpi bhaktitaḥ śṛṇuyāt paṭhet gaṅgā gaṅgeti vā vākyaṃ sa tu puṇyam avāpnuyāt //
कलिकलङ्कविनाशनदक्षम् इदं सकलसिद्धिकरं शुभदं शिवम् जगति पूज्यम् अभीष्टफलप्रदं गाङ्गम् एतद् उदीरितम् उत्तमम्
kalikalaṅkavināśanadakṣam idaṃ sakalasiddhikaraṃ śubhadaṃ śivam jagati pūjyam abhīṣṭaphalapradaṃ gāṅgam etad udīritam uttamam
साधु गौतम भद्रं ते को ऽन्यो ऽस्ति सदृशस् त्वया य एनां गौतमीं गङ्गां दण्डकारण्यम् आप्नुयात् ॥
sādhu gautama bhadraṃ te ko 'nyo 'sti sadṛśas tvayā ya enāṃ gautamīṃ gaṅgāṃ daṇḍakāraṇyam āpnuyāt //
गङ्गा गङ्गेति यो ब्रूयाद् योजनानां शतैर् अपि मुच्यते सर्वपापेभ्यो विष्णुलोकं स गच्छति ॥
gaṅgā gaṅgeti yo brūyād yojanānāṃ śatair api mucyate sarvapāpebhyo viṣṇulokaṃ sa gacchati //
तिस्रः कोट्यो ऽर्धकोटी च तीर्थानि भुवनत्रये तानि स्नातुं समायान्ति गङ्गायां सिंहगे गुरौ ॥
tisraḥ koṭyo 'rdhakoṭī ca tīrthāni bhuvanatraye tāni snātuṃ samāyānti gaṅgāyāṃ siṃhage gurau //
षष्टिर् वर्षसहस्राणि भागीरथ्यवगाहनम् सकृद् गोदावरीस्नानं सिंहयुक्ते बृहस्पतौ ॥
ṣaṣṭir varṣasahasrāṇi bhāgīrathyavagāhanam sakṛd godāvarīsnānaṃ siṃhayukte bṛhaspatau //
इयं तु गौतमी पुत्र यत्र क्वापि ममाज्ञया सर्वेषां सर्वदा नॄणां स्नानान् मुक्तिं प्रदास्यति ॥
iyaṃ tu gautamī putra yatra kvāpi mamājñayā sarveṣāṃ sarvadā nṝṇāṃ snānān muktiṃ pradāsyati //
अश्वमेधसहस्राणि वाजपेयशतानि च कृत्वा यत् फलम् आप्नोति तद् अस्य श्रवणाद् भवेत् ॥
aśvamedhasahasrāṇi vājapeyaśatāni ca kṛtvā yat phalam āpnoti tad asya śravaṇād bhavet //
यस्यैतत् तिष्ठति गृहे पुराणं ब्रह्मणोदितम् न भयं विद्यते तस्य कलिकालस्य नारद ॥
yasyaitat tiṣṭhati gṛhe purāṇaṃ brahmaṇoditam na bhayaṃ vidyate tasya kalikālasya nārada //
यस्य कस्यापि नाख्येयं पुराणम् इदम् उत्तमम् श्रद्दधानाय शान्ताय वैष्णवाय महात्मने ॥
yasya kasyāpi nākhyeyaṃ purāṇam idam uttamam śraddadhānāya śāntāya vaiṣṇavāya mahātmane //
इदं कीर्त्यं भुक्तिमुक्तिदायकं पापनाशकम् एतच्छ्रवणमात्रेण कृतकृत्यो भवेन् नरः ॥
idaṃ kīrtyaṃ bhuktimuktidāyakaṃ pāpanāśakam etacchravaṇamātreṇa kṛtakṛtyo bhaven naraḥ //
लिखित्वा पुस्तकम् इदं ब्राह्मणाय प्रयच्छति सर्वपापविनिर्मुक्तः पुनर् गर्भं न संविशेत् ॥
likhitvā pustakam idaṃ brāhmaṇāya prayacchati sarvapāpavinirmuktaḥ punar garbhaṃ na saṃviśet //