तस्मिन् क्षेत्रे मुनिश्रेष्ठाः सर्वसत्त्वसुखावहे धर्मार्थकाममोक्षाणां फलदे पुरुषोत्तमे ॥
tasmin kṣetre muniśreṣṭhāḥ sarvasattvasukhāvahe dharmārthakāmamokṣāṇāṃ phalade puruṣottame //
कण्डुर् नाम महातेजा ऋषिः परमधार्मिकः सत्यवादी शुचिर् दान्तः सर्वभूतहिते रतः ॥
kaṇḍur nāma mahātejā ṛṣiḥ paramadhārmikaḥ satyavādī śucir dāntaḥ sarvabhūtahite rataḥ //
जितेन्द्रियो जितक्रोधो वेदवेदाङ्गपारगः अवाप परमां सिद्धिम् आराध्य पुरुषोत्तमम् ॥
jitendriyo jitakrodho vedavedāṅgapāragaḥ avāpa paramāṃ siddhim ārādhya puruṣottamam //
अन्ये ऽपि तत्र संसिद्धा मुनयः संशितव्रताः सर्वभूतहिता दान्ता जितक्रोधा विमत्सराः ॥
anye 'pi tatra saṃsiddhā munayaḥ saṃśitavratāḥ sarvabhūtahitā dāntā jitakrodhā vimatsarāḥ //
को ऽसौ कण्डुः कथं तत्र जगाम परमां गतिम् श्रोतुम् इच्छामहे तस्य चरितं ब्रूहि सत्तम ॥
ko 'sau kaṇḍuḥ kathaṃ tatra jagāma paramāṃ gatim śrotum icchāmahe tasya caritaṃ brūhi sattama //
शृणुध्वं मुनिशार्दूलाः कथां तस्य मनोहराम् प्रवक्ष्यामि समासेन मुनेस् तस्य विचेष्टितम् ॥
śṛṇudhvaṃ muniśārdūlāḥ kathāṃ tasya manoharām pravakṣyāmi samāsena munes tasya viceṣṭitam //
पवित्रे गोमतीतीरे विजने सुमनोहरे कन्दमूलफलैः पूर्णे समित्पुष्पकुशान्वितैः ॥
pavitre gomatītīre vijane sumanohare kandamūlaphalaiḥ pūrṇe samitpuṣpakuśānvitaiḥ //
नानाद्रुमलताकीर्णे नानापुष्पोपशोभिते नानापक्षिरुते रम्ये नानामृगगणान्विते ॥
nānādrumalatākīrṇe nānāpuṣpopaśobhite nānāpakṣirute ramye nānāmṛgagaṇānvite //
तत्राश्रमपदं कण्डोर् बभूव मुनिसत्तमाः सर्वर्तुफलपुष्पाढ्यं कदलीखण्डमण्डितम् ॥
tatrāśramapadaṃ kaṇḍor babhūva munisattamāḥ sarvartuphalapuṣpāḍhyaṃ kadalīkhaṇḍamaṇḍitam //
तपस् तेपे मुनिस् तत्र सुमहत् परमाद्भुतम् व्रतोपवासैर् नियमैः स्नानमौनसुसंयमैः ॥
tapas tepe munis tatra sumahat paramādbhutam vratopavāsair niyamaiḥ snānamaunasusaṃyamaiḥ //
ग्रीष्मे पञ्चतपा भूत्वा वर्षासु स्थण्डिलेशयः आर्द्रवासास् तु हेमन्ते स तेपे सुमहत् तपः ॥
grīṣme pañcatapā bhūtvā varṣāsu sthaṇḍileśayaḥ ārdravāsās tu hemante sa tepe sumahat tapaḥ //
दृष्ट्वा तु तपसो वीर्यं मुनेस् तस्य सुविस्मिताः बभूवुर् देवगन्धर्वाः सिद्धविद्याधरास् तथा ॥
dṛṣṭvā tu tapaso vīryaṃ munes tasya suvismitāḥ babhūvur devagandharvāḥ siddhavidyādharās tathā //
भूमिं तथान्तरिक्षं च दिवं च मुनिसत्तमाः कण्डुः संतापयाम् आस त्रैलोक्यं तपसो बलात् ॥
bhūmiṃ tathāntarikṣaṃ ca divaṃ ca munisattamāḥ kaṇḍuḥ saṃtāpayām āsa trailokyaṃ tapaso balāt //
अहो ऽस्य परमं धैर्यम् अहो ऽस्य परमं तपः इत्य् अब्रुवंस् तदा दृष्ट्वा देवास् तं तपसि स्थितम् ॥
aho 'sya paramaṃ dhairyam aho 'sya paramaṃ tapaḥ ity abruvaṃs tadā dṛṣṭvā devās taṃ tapasi sthitam //
मन्त्रयाम् आसुर् अव्यग्राः शक्रेण सहितास् तदा भयात् तस्य समुद्विग्नास् तपोविघ्नम् अभीप्सवः ॥
mantrayām āsur avyagrāḥ śakreṇa sahitās tadā bhayāt tasya samudvignās tapovighnam abhīpsavaḥ //
ज्ञात्वा तेषाम् अभिप्रायं शक्रस् त्रिभुवनेश्वरः प्रम्लोचाख्यां वरारोहां रूपयौवनगर्विताम् ॥
jñātvā teṣām abhiprāyaṃ śakras tribhuvaneśvaraḥ pramlocākhyāṃ varārohāṃ rūpayauvanagarvitām //
सुमध्यां चारुजङ्घां तां पीनश्रोणिपयोधराम् सर्वलक्षणसंपन्नां प्रोवाच फलसूदनः ॥
sumadhyāṃ cārujaṅghāṃ tāṃ pīnaśroṇipayodharām sarvalakṣaṇasaṃpannāṃ provāca phalasūdanaḥ //
प्रम्लोचे गच्छ शीघ्रं त्वं यदासौ तप्यते मुनिः विघ्नार्थं तस्य तपसः क्षोभयस्वांशु सुप्रभे ॥
pramloce gaccha śīghraṃ tvaṃ yadāsau tapyate muniḥ vighnārthaṃ tasya tapasaḥ kṣobhayasvāṃśu suprabhe //
तव वाक्यं सुरश्रेष्ठ करोमि सततं प्रभो किंतु शङ्का ममैवात्र जीवितस्य च संशयः ॥
tava vākyaṃ suraśreṣṭha karomi satataṃ prabho kiṃtu śaṅkā mamaivātra jīvitasya ca saṃśayaḥ //
बिभेमि तं मुनिवरं ब्रह्मचर्यव्रते स्थितम् अत्युग्रं दीप्ततपसं ज्वलनार्कसमप्रभम् ॥
bibhemi taṃ munivaraṃ brahmacaryavrate sthitam atyugraṃ dīptatapasaṃ jvalanārkasamaprabham //
ज्ञात्वा मां स मुनिः क्रोधाद् विघ्नार्थं समुपागताम् कण्डुः परमतेजस्वी शापं दास्यति दुःसहम् ॥
jñātvā māṃ sa muniḥ krodhād vighnārthaṃ samupāgatām kaṇḍuḥ paramatejasvī śāpaṃ dāsyati duḥsaham //
उर्वशी मेनका रम्भा घृताची पुञ्जिकस्थला विश्वाची सहजन्या च पूर्वचित्तिस् तिलोत्तमा ॥
urvaśī menakā rambhā ghṛtācī puñjikasthalā viśvācī sahajanyā ca pūrvacittis tilottamā //
अलम्बुषा मिश्रकेशी शशिलेखा च वामना अन्याश् चाप्सरसः सन्ति रूपयौवनगर्विताः ॥
alambuṣā miśrakeśī śaśilekhā ca vāmanā anyāś cāpsarasaḥ santi rūpayauvanagarvitāḥ //
सुमध्याश् चारुवदनाः पीनोन्नतपयोधराः कामप्रधानकुशलास् तास् तत्र संनियोजय ॥
sumadhyāś cāruvadanāḥ pīnonnatapayodharāḥ kāmapradhānakuśalās tās tatra saṃniyojaya //
तस्यास् तद् वचनं श्रुत्वा पुनः प्राह शचीपतिः तिष्ठन्तु नाम चान्यास् तास् त्वं चात्र कुशला शुभे ॥
tasyās tad vacanaṃ śrutvā punaḥ prāha śacīpatiḥ tiṣṭhantu nāma cānyās tās tvaṃ cātra kuśalā śubhe //
कामं वसन्तं वायुं च सहायार्थे ददामि ते तैः सार्धं गच्छ सुश्रोणि यत्रास्ते स महामुनिः ॥
kāmaṃ vasantaṃ vāyuṃ ca sahāyārthe dadāmi te taiḥ sārdhaṃ gaccha suśroṇi yatrāste sa mahāmuniḥ //
शक्रस्य वचनं श्रुत्वा तदा सा चारुलोचना जगामाकाशमार्गेण तैः सार्धं चाश्रमं मुनेः ॥
śakrasya vacanaṃ śrutvā tadā sā cārulocanā jagāmākāśamārgeṇa taiḥ sārdhaṃ cāśramaṃ muneḥ //
गत्वा सा तत्र रुचिरं ददर्श वनम् उत्तमम् मुनिं च दीप्ततपसम् आश्रमस्थम् अकल्मषम् ॥
gatvā sā tatra ruciraṃ dadarśa vanam uttamam muniṃ ca dīptatapasam āśramastham akalmaṣam //
अपश्यत् सा वनं रम्यं तैः सार्धं नन्दनोपमम् सर्वर्तुवरपुष्पाढ्यं शाखामृगगणाकुलम् ॥
apaśyat sā vanaṃ ramyaṃ taiḥ sārdhaṃ nandanopamam sarvartuvarapuṣpāḍhyaṃ śākhāmṛgagaṇākulam //
पुण्यं पद्मबलोपेतं सपल्लवमहाबलम् श्रोत्ररम्यान् सुमधुराञ् शब्दान् खगमुखेरितान् ॥
puṇyaṃ padmabalopetaṃ sapallavamahābalam śrotraramyān sumadhurāñ śabdān khagamukheritān //
सर्वर्तुफलभाराढ्यान् सर्वर्तुकुसुमोज्ज्वलान् अपश्यत् पादपांश् चैव विहंगैर् अनुनादितान् ॥
sarvartuphalabhārāḍhyān sarvartukusumojjvalān apaśyat pādapāṃś caiva vihaṃgair anunāditān //
आम्रान् आम्रातकान् भव्यान् नारिकेरान् सतिन्दुकान् अथ बिल्वांस् तथा जीवान् दाडिमान् बीजपूरकान् ॥
āmrān āmrātakān bhavyān nārikerān satindukān atha bilvāṃs tathā jīvān dāḍimān bījapūrakān //
पनसांल् लकुचान् नीपाञ् शिरीषान् सुमनोहरान् पारावतांस् तथा कोलान् अरिमेदाम्लवेतसान् ॥
panasāṃl lakucān nīpāñ śirīṣān sumanoharān pārāvatāṃs tathā kolān arimedāmlavetasān //
भल्लातकान् आमलकाञ् शतपर्णांश् च किंशुकान् इङ्गुदान् करवीरांश् च हरीतकीविभीतकान् ॥
bhallātakān āmalakāñ śataparṇāṃś ca kiṃśukān iṅgudān karavīrāṃś ca harītakīvibhītakān //
एतान् अन्यांश् च सा वृक्षान् ददर्श पृथुलोचना तथैवाशोकपुंनागकेतकीबकुलान् अथ ॥
etān anyāṃś ca sā vṛkṣān dadarśa pṛthulocanā tathaivāśokapuṃnāgaketakībakulān atha //
पारिजातान् कोविदारान् मन्दारेन्दीवरांस् तथा पाटलाः पुष्पिता रम्या देवदारुद्रुमांस् तथा ॥
pārijātān kovidārān mandārendīvarāṃs tathā pāṭalāḥ puṣpitā ramyā devadārudrumāṃs tathā //
शालांस् तालांस् तमालांश् च निचुलांल् लोमकांस् तथा अन्यांश् च पादपश्रेष्ठान् अपश्यत् फलपुष्पितान् ॥
śālāṃs tālāṃs tamālāṃś ca niculāṃl lomakāṃs tathā anyāṃś ca pādapaśreṣṭhān apaśyat phalapuṣpitān //
चकोरैः शतपत्त्रैश् च भृङ्गराजैस् तथा शुकैः कोकिलैः कलविङ्कैश् च हारीतैर् जीवजीवकैः ॥
cakoraiḥ śatapattraiś ca bhṛṅgarājais tathā śukaiḥ kokilaiḥ kalaviṅkaiś ca hārītair jīvajīvakaiḥ //
प्रियपुत्रैश् चातकैश् च तथान्यैर् विविधैः खगैः श्रोत्ररम्यं सुमधुरं कूजद्भिश् चाप्य् अधिष्ठितम् ॥
priyaputraiś cātakaiś ca tathānyair vividhaiḥ khagaiḥ śrotraramyaṃ sumadhuraṃ kūjadbhiś cāpy adhiṣṭhitam //
सरांसि च मनोज्ञानि प्रसन्नसलिलानि च कुमुदैः पुण्डरीकैश् च तथा नीलोत्पलैः शुभैः ॥
sarāṃsi ca manojñāni prasannasalilāni ca kumudaiḥ puṇḍarīkaiś ca tathā nīlotpalaiḥ śubhaiḥ //
कह्लारैः कमलैश् चैव आचितानि समन्ततः कादम्बैश् चक्रवाकैश् च तथैव जलकुक्कुटैः ॥
kahlāraiḥ kamalaiś caiva ācitāni samantataḥ kādambaiś cakravākaiś ca tathaiva jalakukkuṭaiḥ //
कारण्डवैर् बकैर् हंसैः कूर्मैर् मद्गुभिर् एव च एतैश् चान्यैश् च कीर्णानि समन्ताज् जलचारिभिः ॥
kāraṇḍavair bakair haṃsaiḥ kūrmair madgubhir eva ca etaiś cānyaiś ca kīrṇāni samantāj jalacāribhiḥ //
क्रमेणैव तथा सा तु वनं बभ्राम तैः सह एवं दृष्ट्वा वनं रम्यं तैः सार्धं परमाद्भुतम् ॥
krameṇaiva tathā sā tu vanaṃ babhrāma taiḥ saha evaṃ dṛṣṭvā vanaṃ ramyaṃ taiḥ sārdhaṃ paramādbhutam //
विस्मयोत्फुल्लनयना सा बभूव वराङ्गना प्रोवाच वायुं कामं च वसन्तं च द्विजोत्तमाः ॥
vismayotphullanayanā sā babhūva varāṅganā provāca vāyuṃ kāmaṃ ca vasantaṃ ca dvijottamāḥ //
कुरुध्वं मम साहाय्यं यूयं सर्वे पृथक् पृथक् ॥
kurudhvaṃ mama sāhāyyaṃ yūyaṃ sarve pṛthak pṛthak //
एवम् उक्त्वा तदा सा तु तथेत्य् उक्ता सुरैर् द्विजाः प्रत्युवाचाद्य यास्यामि यत्रासौ संस्थितो मुनिः ॥
evam uktvā tadā sā tu tathety uktā surair dvijāḥ pratyuvācādya yāsyāmi yatrāsau saṃsthito muniḥ //
अद्य तं देहयन्तारं प्रयुक्तेन्द्रियवाजिनम् स्मरशस्त्रगलद्रश्मिं करिष्यामि कुसारथिम् ॥
adya taṃ dehayantāraṃ prayuktendriyavājinam smaraśastragaladraśmiṃ kariṣyāmi kusārathim //
ब्रह्मा जनार्दनो वापि यदि वा नीललोहितः तथाप्य् अद्य करिष्यामि कामबाणक्षतान्तरम् ॥
brahmā janārdano vāpi yadi vā nīlalohitaḥ tathāpy adya kariṣyāmi kāmabāṇakṣatāntaram //
इत्य् उक्त्वा प्रययौ साथ यत्रासौ तिष्ठते मुनिः मुनेस् तपःप्रभावेण प्रशान्तश्वापदाश्रमम् ॥
ity uktvā prayayau sātha yatrāsau tiṣṭhate muniḥ munes tapaḥprabhāveṇa praśāntaśvāpadāśramam //
सा पुंस्कोकिलमाधुर्ये नदीतीरे व्यवस्थिता स्तोकमात्रं स्थिता तस्माद् अगायत वराप्सराः ॥
sā puṃskokilamādhurye nadītīre vyavasthitā stokamātraṃ sthitā tasmād agāyata varāpsarāḥ //
ततो वसन्तः सहसा बलं समकरोत् तदा कोकिलारावमधुरम् अकालिकमनोहरम् ॥
tato vasantaḥ sahasā balaṃ samakarot tadā kokilārāvamadhuram akālikamanoharam //
ववौ गन्धवहश् चैव मलयाद्रिनिकेतनः पुष्पान् उच्चावचान् मेध्यान् पातयंश् च शनैः शनैः ॥
vavau gandhavahaś caiva malayādriniketanaḥ puṣpān uccāvacān medhyān pātayaṃś ca śanaiḥ śanaiḥ //
पुष्पबाणधरश् चैव गत्वा तस्य समीपतः मुनेश् च क्षोभयाम् आस कामस् तस्यापि मानसम् ॥
puṣpabāṇadharaś caiva gatvā tasya samīpataḥ muneś ca kṣobhayām āsa kāmas tasyāpi mānasam //
ततो गीतध्वनिं श्रुत्वा मुनिर् विस्मितमानसः जगाम यत्र सा सुभ्रूः कामबाणप्रपीडितः ॥
tato gītadhvaniṃ śrutvā munir vismitamānasaḥ jagāma yatra sā subhrūḥ kāmabāṇaprapīḍitaḥ //
दृष्ट्वा ताम् आह संदृष्टो विस्मयोत्फुल्ललोचनः भ्रष्टोत्तरीयो विकलः पुलकाञ्चितविग्रहः ॥
dṛṣṭvā tām āha saṃdṛṣṭo vismayotphullalocanaḥ bhraṣṭottarīyo vikalaḥ pulakāñcitavigrahaḥ //
कासि कस्यासि सुश्रोणि सुभगे चारुहासिनि मनो हरसि मे सुभ्रु ब्रूहि सत्यं सुमध्यमे ॥
kāsi kasyāsi suśroṇi subhage cāruhāsini mano harasi me subhru brūhi satyaṃ sumadhyame //
तव कर्मकरा चाहं पुष्पार्थम् अहम् आगता आदेशं देहि मे क्षिप्रं किं करोमि तवाज्ञया ॥
tava karmakarā cāhaṃ puṣpārtham aham āgatā ādeśaṃ dehi me kṣipraṃ kiṃ karomi tavājñayā //
श्रुत्वैवं वचनं तस्यास् त्यक्त्वा धैर्यं विमोहितः आदाय हस्ते तां बालां प्रविवेश स्वम् आश्रमम् ॥
śrutvaivaṃ vacanaṃ tasyās tyaktvā dhairyaṃ vimohitaḥ ādāya haste tāṃ bālāṃ praviveśa svam āśramam //
ततः कामश् च वायुश् च वसन्तश् च द्विजोत्तमाः जग्मुर् यथागतं सर्वे कृतकृत्यास् त्रिविष्टपम् ॥
tataḥ kāmaś ca vāyuś ca vasantaś ca dvijottamāḥ jagmur yathāgataṃ sarve kṛtakṛtyās triviṣṭapam //
शशंसुश् च हरिं गत्वा तस्यास् तस्य च चेष्टितम् श्रुत्वा शक्रस् तदा देवाः प्रीताः सुमनसो ऽभवन् ॥
śaśaṃsuś ca hariṃ gatvā tasyās tasya ca ceṣṭitam śrutvā śakras tadā devāḥ prītāḥ sumanaso 'bhavan //
स च कण्डुस् तया सार्धं प्रविशन्न् एव चाश्रमम् आत्मनः परमं रूपं चकार मदनाकृति ॥
sa ca kaṇḍus tayā sārdhaṃ praviśann eva cāśramam ātmanaḥ paramaṃ rūpaṃ cakāra madanākṛti //
रूपयौवनसंपन्नम् अतीव सुमनोहरम् दिव्यालंकारसंयुक्तं षोडशवत्सराकृति ॥
rūpayauvanasaṃpannam atīva sumanoharam divyālaṃkārasaṃyuktaṃ ṣoḍaśavatsarākṛti //
दिव्यवस्त्रधरं कान्तं दिव्यस्रग्गन्धभूषितम् सर्वोपभोगसंपन्नं सहसा तपसो बलात् ॥
divyavastradharaṃ kāntaṃ divyasraggandhabhūṣitam sarvopabhogasaṃpannaṃ sahasā tapaso balāt //
दृष्ट्वा सा तस्य तद् वीर्यं परं विस्मयम् आगता अहो ऽस्य तपसो वीर्यम् इत्य् उक्त्वा मुदिताभवत् ॥
dṛṣṭvā sā tasya tad vīryaṃ paraṃ vismayam āgatā aho 'sya tapaso vīryam ity uktvā muditābhavat //
स्नानं संध्यां जपं होमं स्वाध्यायं देवतार्चनम् व्रतोपवासनियमं ध्यानं च मुनिसत्तमाः ॥
snānaṃ saṃdhyāṃ japaṃ homaṃ svādhyāyaṃ devatārcanam vratopavāsaniyamaṃ dhyānaṃ ca munisattamāḥ //
त्यक्त्वा स रेमे मुदितस् तया सार्धम् अहर्निशम् मन्मथाविष्टहृदयो न बुबोध तपःक्षयम् ॥
tyaktvā sa reme muditas tayā sārdham aharniśam manmathāviṣṭahṛdayo na bubodha tapaḥkṣayam //
संध्यारात्रिदिवापक्षमासर्त्वयनहायनम् न बुबोध गतं कालं विषयासक्तमानसः ॥
saṃdhyārātridivāpakṣamāsartvayanahāyanam na bubodha gataṃ kālaṃ viṣayāsaktamānasaḥ //
सा च तं कामजैर् भावैर् विदग्धा रहसि द्विजाः वरयाम् आस सुश्रोणिः प्रलापकुशला तदा ॥
sā ca taṃ kāmajair bhāvair vidagdhā rahasi dvijāḥ varayām āsa suśroṇiḥ pralāpakuśalā tadā //
एवं कण्डुस् तया सार्धं वर्षाणाम् अधिकं शतम् अतिष्ठन् मन्दरद्रोण्यां ग्राम्यधर्मरतो मुनिः ॥
evaṃ kaṇḍus tayā sārdhaṃ varṣāṇām adhikaṃ śatam atiṣṭhan mandaradroṇyāṃ grāmyadharmarato muniḥ //
सा तं प्राह महाभागं गन्तुम् इच्छाम्य् अहं दिवम् प्रसादसुमुखो ब्रह्मन्न् अनुज्ञातुं त्वम् अर्हसि ॥
sā taṃ prāha mahābhāgaṃ gantum icchāmy ahaṃ divam prasādasumukho brahmann anujñātuṃ tvam arhasi //
तयैवम् उक्तः स मुनिस् तस्याम् आसक्तमानसः दिनानि कतिचिद् भद्रे स्थीयताम् इत्य् अभाषत ॥
tayaivam uktaḥ sa munis tasyām āsaktamānasaḥ dināni katicid bhadre sthīyatām ity abhāṣata //
एवम् उक्ता ततस् तेन साग्रं वर्षशतं पुनः बुभुजे विषयांस् तन्वी तेन सार्धं महात्मना ॥
evam uktā tatas tena sāgraṃ varṣaśataṃ punaḥ bubhuje viṣayāṃs tanvī tena sārdhaṃ mahātmanā //
अनुज्ञां देहि भगवन् व्रजामि त्रिदशालयम् उक्तस् तयेति स पुनः स्थीयताम् इत्य् अभाषत ॥
anujñāṃ dehi bhagavan vrajāmi tridaśālayam uktas tayeti sa punaḥ sthīyatām ity abhāṣata //
पुनर् गते वर्षशते साधिके सा शुभानना याम्य् अहं त्रिदिवं ब्रह्मन् प्रणयस्मितशोभनम् ॥
punar gate varṣaśate sādhike sā śubhānanā yāmy ahaṃ tridivaṃ brahman praṇayasmitaśobhanam //
उक्तस् तयैवं स मुनिः पुनर् आहायतेक्षणाम् इहास्यतां मया सुभ्रु चिरं कालं गमिष्यसि ॥
uktas tayaivaṃ sa muniḥ punar āhāyatekṣaṇām ihāsyatāṃ mayā subhru ciraṃ kālaṃ gamiṣyasi //
तच्छापभीता सुश्रोणी सह तेनर्षिणा पुनः शतद्वयं किंचिद् ऊनं वर्षाणां समतिष्ठत ॥
tacchāpabhītā suśroṇī saha tenarṣiṇā punaḥ śatadvayaṃ kiṃcid ūnaṃ varṣāṇāṃ samatiṣṭhata //
गमनाय महाभागो देवराजनिवेशनम् प्रोक्तः प्रोक्तस् तया तन्व्या स्थीयताम् इत्य् अभाषत ॥
gamanāya mahābhāgo devarājaniveśanam proktaḥ proktas tayā tanvyā sthīyatām ity abhāṣata //
तस्य शापभयाद् भीरुर् दाक्षिण्येन च दक्षिणा प्रोक्ता प्रणयभङ्गार्तिवेदिनी न जहौ मुनिम् ॥
tasya śāpabhayād bhīrur dākṣiṇyena ca dakṣiṇā proktā praṇayabhaṅgārtivedinī na jahau munim //
तया च रमतस् तस्य परमर्षेर् अहर्निशम् नवं नवम् अभूत् प्रेम मन्मथासक्तचेतसः ॥
tayā ca ramatas tasya paramarṣer aharniśam navaṃ navam abhūt prema manmathāsaktacetasaḥ //
एकदा तु त्वरायुक्तो निश्चक्रामोटजान् मुनिः निष्क्रामन्तं च कुत्रेति गम्यते प्राह सा शुभा ॥
ekadā tu tvarāyukto niścakrāmoṭajān muniḥ niṣkrāmantaṃ ca kutreti gamyate prāha sā śubhā //
इत्य् उक्तः स तया प्राह परिवृत्तम् अहः शुभे संध्योपास्तिं करिष्यामि क्रियालोपो ऽन्यथा भवेत् ॥
ity uktaḥ sa tayā prāha parivṛttam ahaḥ śubhe saṃdhyopāstiṃ kariṣyāmi kriyālopo 'nyathā bhavet //
ततः प्रहस्य मुदिता सा तं प्राह महामुनिम् किम् अद्य सर्वधर्मज्ञ परिवृत्तम् अहस् तव गतम् एतन् न कुरुते विस्मयं कस्य कथ्यते ॥
tataḥ prahasya muditā sā taṃ prāha mahāmunim kim adya sarvadharmajña parivṛttam ahas tava gatam etan na kurute vismayaṃ kasya kathyate //
प्रातस् त्वम् आगता भद्रे नदीतीरम् इदं शुभम् मया दृष्टासि सुश्रोणि प्रविष्टा च ममाश्रमम् ॥
prātas tvam āgatā bhadre nadītīram idaṃ śubham mayā dṛṣṭāsi suśroṇi praviṣṭā ca mamāśramam //
इयं च वर्तते संध्या परिणामम् अहो गतम् अवहासः किमर्थो ऽयं सद्भावः कथ्यतां मम ॥
iyaṃ ca vartate saṃdhyā pariṇāmam aho gatam avahāsaḥ kimartho 'yaṃ sadbhāvaḥ kathyatāṃ mama //
प्रत्यूषस्य् आगता ब्रह्मन् सत्यम् एतन् न मे मृषा किंत्व् अद्य तस्य कालस्य गतान्य् अब्दशतानि ते ॥
pratyūṣasy āgatā brahman satyam etan na me mṛṣā kiṃtv adya tasya kālasya gatāny abdaśatāni te //
ततः ससाध्वसो विप्रस् तां पप्रच्छायतेक्षणाम् कथ्यतां भीरु कः कालस् त्वया मे रमतः सदा ॥
tataḥ sasādhvaso vipras tāṃ papracchāyatekṣaṇām kathyatāṃ bhīru kaḥ kālas tvayā me ramataḥ sadā //
सप्तोत्तराण्य् अतीतानि नववर्षशतानि च मासाश् च षट् तथैवान्यत् समतीतं दिनत्रयम् ॥
saptottarāṇy atītāni navavarṣaśatāni ca māsāś ca ṣaṭ tathaivānyat samatītaṃ dinatrayam //
सत्यं भीरु वदस्य् एतत् परिहासो ऽथवा शुभे दिनम् एकम् अहं मन्ये त्वया सार्धम् इहोषितम् ॥
satyaṃ bhīru vadasy etat parihāso 'thavā śubhe dinam ekam ahaṃ manye tvayā sārdham ihoṣitam //
वदिष्याम्य् अनृतं ब्रह्मन् कथम् अत्र तवान्तिके विशेषाद् अद्य भवता पृष्टा मार्गानुगामिना ॥
vadiṣyāmy anṛtaṃ brahman katham atra tavāntike viśeṣād adya bhavatā pṛṣṭā mārgānugāminā //
निशम्य तद् वचस् तस्याः स मुनिर् द्विजसत्तमाः धिग् धिङ् माम् इत्य् अनाचारं विनिन्द्यात्मानम् आत्मना ॥
niśamya tad vacas tasyāḥ sa munir dvijasattamāḥ dhig dhiṅ mām ity anācāraṃ vinindyātmānam ātmanā //
तपांसि मम नष्टानि हतं ब्रह्मविदां धनम् हृतो विवेकः केनापि योषिन् मोहाय निर्मिता ॥
tapāṃsi mama naṣṭāni hataṃ brahmavidāṃ dhanam hṛto vivekaḥ kenāpi yoṣin mohāya nirmitā //
ऊर्मिषट्कातिगं ब्रह्म ज्ञेयम् आत्मजयेन मे गतिर् एषा कृता येन धिक् तं काममहाग्रहम् ॥
ūrmiṣaṭkātigaṃ brahma jñeyam ātmajayena me gatir eṣā kṛtā yena dhik taṃ kāmamahāgraham //
व्रतानि सर्ववेदाश् च कारणान्य् अखिलानि च नरकग्राममार्गेण कामेनाद्य हतानि मे ॥
vratāni sarvavedāś ca kāraṇāny akhilāni ca narakagrāmamārgeṇa kāmenādya hatāni me //
न त्वां करोम्य् अहं भस्म क्रोधतीव्रेण वह्निना सतां साप्तपदं मैत्र्यम् उषितो ऽहं त्वया सह ॥
na tvāṃ karomy ahaṃ bhasma krodhatīvreṇa vahninā satāṃ sāptapadaṃ maitryam uṣito 'haṃ tvayā saha //
अथवा तव दोषः कः किं वा कुर्याम् अहं तव ममैव दोषो नितरां येनाहम् अजितेन्द्रियः ॥
athavā tava doṣaḥ kaḥ kiṃ vā kuryām ahaṃ tava mamaiva doṣo nitarāṃ yenāham ajitendriyaḥ //
यथा शक्रप्रियार्थिन्या कृतो मत्तपसो व्ययः त्वया दृष्टिमहामोहमनुनाहं जुगुप्सितः ॥
yathā śakrapriyārthinyā kṛto mattapaso vyayaḥ tvayā dṛṣṭimahāmohamanunāhaṃ jugupsitaḥ //
यावद् इत्थं स विप्रर्षिस् तां ब्रवीति सुमध्यमाम् तावत् स्खलत्स्वेदजला सा बभूवातिवेपथुः ॥
yāvad itthaṃ sa viprarṣis tāṃ bravīti sumadhyamām tāvat skhalatsvedajalā sā babhūvātivepathuḥ //
प्रवेपमानां स च तां स्विन्नगात्रलतां सतीम् गच्छ गच्छेति सक्रोधम् उवाच मुनिसत्तमः ॥
pravepamānāṃ sa ca tāṃ svinnagātralatāṃ satīm gaccha gaccheti sakrodham uvāca munisattamaḥ //
सा तु निर्भर्त्सिता तेन विनिष्क्रम्य तदाश्रमात् आकाशगामिनी स्वेदं ममार्ज तरुपल्लवैः ॥
sā tu nirbhartsitā tena viniṣkramya tadāśramāt ākāśagāminī svedaṃ mamārja tarupallavaiḥ //
वृक्षाद् वृक्षं ययौ बाला उदग्रारुणपल्लवैः निर्ममार्ज च गात्राणि गलत्स्वेदजलानि वै ॥
vṛkṣād vṛkṣaṃ yayau bālā udagrāruṇapallavaiḥ nirmamārja ca gātrāṇi galatsvedajalāni vai //
ऋषिणा यस् तदा गर्भस् तस्या देहे समाहितः निर्जगाम सरोमाञ्चस्वेदरूपी तदङ्गतः ॥
ṛṣiṇā yas tadā garbhas tasyā dehe samāhitaḥ nirjagāma saromāñcasvedarūpī tadaṅgataḥ //
तं वृक्षा जगृहुर् गर्भम् एकं चक्रे च मारुतः सोमेनाप्यायितो गोभिः स तदा ववृद्धे शनैः ॥
taṃ vṛkṣā jagṛhur garbham ekaṃ cakre ca mārutaḥ somenāpyāyito gobhiḥ sa tadā vavṛddhe śanaiḥ //
मारिषा नाम कन्याभूद् वृक्षाणां चारुलोचना प्राचेतसानां सा भार्या दक्षस्य जननी द्विजाः ॥
māriṣā nāma kanyābhūd vṛkṣāṇāṃ cārulocanā prācetasānāṃ sā bhāryā dakṣasya jananī dvijāḥ //
स चापि भगवान् कण्डुः क्षीणे तपसि सत्तमः पुरुषोत्तमाख्यं भो विप्रा विष्णोर् आयतनं ययौ ॥
sa cāpi bhagavān kaṇḍuḥ kṣīṇe tapasi sattamaḥ puruṣottamākhyaṃ bho viprā viṣṇor āyatanaṃ yayau //
ददर्श परमं क्षेत्रं मुक्तिदं भुवि दुर्लभम् दक्षिणस्योदधेस् तीरे सर्वकामफलप्रदम् ॥
dadarśa paramaṃ kṣetraṃ muktidaṃ bhuvi durlabham dakṣiṇasyodadhes tīre sarvakāmaphalapradam //
सुरम्यं वालुकाकीर्णं केतकीवनशोभितम् नानाद्रुमलताकीर्णं नानापक्षिरुतं शिवम् ॥
suramyaṃ vālukākīrṇaṃ ketakīvanaśobhitam nānādrumalatākīrṇaṃ nānāpakṣirutaṃ śivam //
सर्वत्र सुखसंचारं सर्वर्तुकुसुमान्वितम् सर्वसौख्यप्रदं नॄणां धन्यं सर्वगुणाकरम् ॥
sarvatra sukhasaṃcāraṃ sarvartukusumānvitam sarvasaukhyapradaṃ nṝṇāṃ dhanyaṃ sarvaguṇākaram //
भृग्वाद्यैः सेवितं पूर्वं मुनिसिद्धवरैस् तथा गन्धर्वैः किंनरैर् यक्षैस् तथान्यैर् मोक्षकाङ्क्षिभिः ॥
bhṛgvādyaiḥ sevitaṃ pūrvaṃ munisiddhavarais tathā gandharvaiḥ kiṃnarair yakṣais tathānyair mokṣakāṅkṣibhiḥ //
ददर्श च हरिं तत्र देवैः सर्वैर् अलंकृतम् ब्राह्मणाद्यैस् तथा वर्णैर् आश्रमस्थैर् निषेवितम् ॥
dadarśa ca hariṃ tatra devaiḥ sarvair alaṃkṛtam brāhmaṇādyais tathā varṇair āśramasthair niṣevitam //
दृष्ट्वैव स तदा क्षेत्रं देवं च पुरुषोत्तमम् कृतकृत्यम् इवात्मानं मेने स मुनिसत्तमः ॥
dṛṣṭvaiva sa tadā kṣetraṃ devaṃ ca puruṣottamam kṛtakṛtyam ivātmānaṃ mene sa munisattamaḥ //
तत्रैकाग्रमना भूत्वा चकाराराधनं हरेः ब्रह्मपारमयं कुर्वञ् जपम् एकाग्रमानसः ऊर्ध्वबाहुर् महायोगी स्थित्वासौ मुनिसत्तमः ॥
tatraikāgramanā bhūtvā cakārārādhanaṃ hareḥ brahmapāramayaṃ kurvañ japam ekāgramānasaḥ ūrdhvabāhur mahāyogī sthitvāsau munisattamaḥ //
ब्रह्मपारं मुने श्रोतुम् इच्छामः परमं शुभम् जपता कण्डुना देवो येनाराध्यत केशवः ॥
brahmapāraṃ mune śrotum icchāmaḥ paramaṃ śubham japatā kaṇḍunā devo yenārādhyata keśavaḥ //
पारं परं विष्णुर् अपारपारः परः परेभ्यः परमात्मरूपः स ब्रह्मपारः परपारभूतः परः पराणाम् अपि पारपारः
pāraṃ paraṃ viṣṇur apārapāraḥ paraḥ parebhyaḥ paramātmarūpaḥ sa brahmapāraḥ parapārabhūtaḥ paraḥ parāṇām api pārapāraḥ
स कारणं कारणसंश्रितो ऽपि तस्यापि हेतुः परहेतुहेतुः कार्यो ऽपि चैष सह कर्मकर्तृ रूपैर् अनेकैर् अवतीह सर्वम्
sa kāraṇaṃ kāraṇasaṃśrito 'pi tasyāpi hetuḥ parahetuhetuḥ kāryo 'pi caiṣa saha karmakartṛ rūpair anekair avatīha sarvam
ब्रह्म प्रभुर् ब्रह्म स सर्वभूतो ब्रह्म प्रजानां पतिर् अच्युतो ऽसौ ब्रह्माव्ययं नित्यम् अजं स विष्णुर् अपक्षयाद्यैर् अखिलैर् असङ्गः
brahma prabhur brahma sa sarvabhūto brahma prajānāṃ patir acyuto 'sau brahmāvyayaṃ nityam ajaṃ sa viṣṇur apakṣayādyair akhilair asaṅgaḥ
ब्रह्माक्षरम् अजं नित्यं यथासौ पुरुषोत्तमः तथा रागादयो दोषाः प्रयान्तु प्रशमं मम ॥
brahmākṣaram ajaṃ nityaṃ yathāsau puruṣottamaḥ tathā rāgādayo doṣāḥ prayāntu praśamaṃ mama //
श्रुत्वा तस्य मुनेर् जाप्यं ब्रह्मपारं द्विजोत्तमाः भक्तिं च परमां ज्ञात्वा सुदृढां पुरुषोत्तमः ॥
śrutvā tasya muner jāpyaṃ brahmapāraṃ dvijottamāḥ bhaktiṃ ca paramāṃ jñātvā sudṛḍhāṃ puruṣottamaḥ //
प्रीत्या स परया देवस् तदासौ भक्तवत्सलः गत्वा तस्य समीपं तु प्रोवाच मधुसूदनः ॥
prītyā sa parayā devas tadāsau bhaktavatsalaḥ gatvā tasya samīpaṃ tu provāca madhusūdanaḥ //
मेघगम्भीरया वाचा दिशः संनादयन्न् इव आरुह्य गरुडं विप्रा विनताकुलनन्दनम् ॥
meghagambhīrayā vācā diśaḥ saṃnādayann iva āruhya garuḍaṃ viprā vinatākulanandanam //
मुने ब्रूहि परं कार्यं यत् ते मनसि वर्तते वरदो ऽहम् अनुप्राप्तो वरं वरय सुव्रत ॥
mune brūhi paraṃ kāryaṃ yat te manasi vartate varado 'ham anuprāpto varaṃ varaya suvrata //
श्रुत्वैवं वचनं तस्य देवदेवस्य चक्रिणः चक्षुर् उन्मील्य सहसा ददर्श पुरतो हरिम् ॥
śrutvaivaṃ vacanaṃ tasya devadevasya cakriṇaḥ cakṣur unmīlya sahasā dadarśa purato harim //
अतसीपुष्पसंकाशं पद्मपत्त्रायतेक्षणम् शङ्खचक्रगदापाणिं मुकुटाङ्गदधारिणम् ॥
atasīpuṣpasaṃkāśaṃ padmapattrāyatekṣaṇam śaṅkhacakragadāpāṇiṃ mukuṭāṅgadadhāriṇam //
चतुर्बाहुम् उदाराङ्गं पीतवस्त्रधरं शुभम् श्रीवत्सलक्ष्मसंयुक्तं वनमालाविभूषितम् ॥
caturbāhum udārāṅgaṃ pītavastradharaṃ śubham śrīvatsalakṣmasaṃyuktaṃ vanamālāvibhūṣitam //
सर्वलक्षणसंयुक्तं सर्वरत्नविभूषितम् दिव्यचन्दनलिप्ताङ्गं दिव्यमाल्यविभूषितम् ॥
sarvalakṣaṇasaṃyuktaṃ sarvaratnavibhūṣitam divyacandanaliptāṅgaṃ divyamālyavibhūṣitam //
ततः स विस्मयाविष्टो रोमाञ्चिततनूरुहः दण्डवत् प्रणिपत्योर्व्यां प्रणामम् अकरोत् तदा ॥
tataḥ sa vismayāviṣṭo romāñcitatanūruhaḥ daṇḍavat praṇipatyorvyāṃ praṇāmam akarot tadā //
अद्य मे सफलं जन्म अद्य मे सफलं तपः इत्य् उक्त्वा मुनिशार्दूलास् तं स्तोतुम् उपचक्रमे ॥
adya me saphalaṃ janma adya me saphalaṃ tapaḥ ity uktvā muniśārdūlās taṃ stotum upacakrame //
नारायण हरे कृष्ण श्रीवत्साङ्क जगत्पते जगद्बीज जगद्धाम जगत्साक्षिन् नमो ऽस्तु ते ॥
nārāyaṇa hare kṛṣṇa śrīvatsāṅka jagatpate jagadbīja jagaddhāma jagatsākṣin namo 'stu te //
अव्यक्त जिष्णो प्रभव प्रधानपुरुषोत्तम पुण्डरीकाक्ष गोविन्द लोकनाथ नमो ऽस्तु ते ॥
avyakta jiṣṇo prabhava pradhānapuruṣottama puṇḍarīkākṣa govinda lokanātha namo 'stu te //
हिरण्यगर्भ श्रीनाथ पद्मनाथ सनातन भूगर्भ ध्रुव ईशान हृषीकेश नमो ऽस्तु ते ॥
hiraṇyagarbha śrīnātha padmanātha sanātana bhūgarbha dhruva īśāna hṛṣīkeśa namo 'stu te //
अनाद्यन्तामृताजेय जय त्वं जयतां वर अजिताखण्ड श्रीकृष्ण श्रीनिवास नमो ऽस्तु ते ॥
anādyantāmṛtājeya jaya tvaṃ jayatāṃ vara ajitākhaṇḍa śrīkṛṣṇa śrīnivāsa namo 'stu te //
पर्जन्यधर्मकर्ता च दुष्पार दुरधिष्ठित दुःखार्तिनाशन हरे जलशायिन् नमो ऽस्तु ते ॥
parjanyadharmakartā ca duṣpāra duradhiṣṭhita duḥkhārtināśana hare jalaśāyin namo 'stu te //
भूतपाव्यक्त भूतेश भूततत्त्वैर् अनाकुल भूताधिवास भूतात्मन् भूतगर्भ नमो ऽस्तु ते ॥
bhūtapāvyakta bhūteśa bhūtatattvair anākula bhūtādhivāsa bhūtātman bhūtagarbha namo 'stu te //
यज्ञयज्वन् यज्ञधर यज्ञधाताभयप्रद यज्ञगर्भ हिरण्याङ्ग पृश्निगर्भ नमो ऽस्तु ते ॥
yajñayajvan yajñadhara yajñadhātābhayaprada yajñagarbha hiraṇyāṅga pṛśnigarbha namo 'stu te //
क्षेत्रज्ञः क्षेत्रभृत् क्षेत्री क्षेत्रहा क्षेत्रकृद् वशी क्षेत्रात्मन् क्षेत्ररहित क्षेत्रस्रष्ट्रे नमो ऽस्तु ते ॥
kṣetrajñaḥ kṣetrabhṛt kṣetrī kṣetrahā kṣetrakṛd vaśī kṣetrātman kṣetrarahita kṣetrasraṣṭre namo 'stu te //
गुणालय गुणावास गुणाश्रय गुणावह गुणभोक्तृ गुणाराम गुणत्यागिन् नमो ऽस्तु ते ॥
guṇālaya guṇāvāsa guṇāśraya guṇāvaha guṇabhoktṛ guṇārāma guṇatyāgin namo 'stu te //
त्वं विष्णुस् त्वं हरिश् चक्री त्वं जिष्णुस् त्वं जनार्दनः त्वं भूतस् त्वं वषट्कारस् त्वं भव्यस् त्वं भवत्प्रभुः ॥
tvaṃ viṣṇus tvaṃ hariś cakrī tvaṃ jiṣṇus tvaṃ janārdanaḥ tvaṃ bhūtas tvaṃ vaṣaṭkāras tvaṃ bhavyas tvaṃ bhavatprabhuḥ //
त्वं भूतकृत् त्वम् अव्यक्तस् त्वं भवो भूतभृद् भवान् त्वं भूतभावनो देवस् त्वाम् आहुर् अजम् ईश्वरम् ॥
tvaṃ bhūtakṛt tvam avyaktas tvaṃ bhavo bhūtabhṛd bhavān tvaṃ bhūtabhāvano devas tvām āhur ajam īśvaram //
त्वम् अनन्तः कृतज्ञस् त्वं प्रकृतिस् त्वं वृषाकपिः त्वं रुद्रस् त्वं दुराधर्षस् त्वम् अमोघस् त्वम् ईश्वरः ॥
tvam anantaḥ kṛtajñas tvaṃ prakṛtis tvaṃ vṛṣākapiḥ tvaṃ rudras tvaṃ durādharṣas tvam amoghas tvam īśvaraḥ //
त्वं विश्वकर्मा जिष्णुस् त्वं त्वं शंभुस् त्वं वृषाकृतिः त्वं शंकरस् त्वम् उशना त्वं सत्यं त्वं तपो जनः ॥
tvaṃ viśvakarmā jiṣṇus tvaṃ tvaṃ śaṃbhus tvaṃ vṛṣākṛtiḥ tvaṃ śaṃkaras tvam uśanā tvaṃ satyaṃ tvaṃ tapo janaḥ //
त्वं विश्वजेता त्वं शर्म त्वं शरण्यस् त्वम् अक्षरम् त्वं शंभुस् त्वं स्वयंभूश् च त्वं ज्येष्ठस् त्वं परायणः ॥
tvaṃ viśvajetā tvaṃ śarma tvaṃ śaraṇyas tvam akṣaram tvaṃ śaṃbhus tvaṃ svayaṃbhūś ca tvaṃ jyeṣṭhas tvaṃ parāyaṇaḥ //
त्वम् आदित्यस् त्वम् ओंकारस् त्वं प्राणस् त्वं तमिस्रहा त्वं पर्जन्यस् त्वं प्रथितस् त्वं वेधास् त्वं सुरेश्वरः ॥
tvam ādityas tvam oṃkāras tvaṃ prāṇas tvaṃ tamisrahā tvaṃ parjanyas tvaṃ prathitas tvaṃ vedhās tvaṃ sureśvaraḥ //
त्वम् ऋग् यजुः साम चैव त्वम् आत्मा संमतो भवान् त्वम् अग्निस् त्वं च पवनस् त्वम् आपो वसुधा भवान् ॥
tvam ṛg yajuḥ sāma caiva tvam ātmā saṃmato bhavān tvam agnis tvaṃ ca pavanas tvam āpo vasudhā bhavān //
त्वं स्रष्टा त्वं तथा भोक्ता होता त्वं च हविः क्रतुः त्वं प्रभुस् त्वं विभुः श्रेष्ठस् त्वं लोकपतिर् अच्युतः ॥
tvaṃ sraṣṭā tvaṃ tathā bhoktā hotā tvaṃ ca haviḥ kratuḥ tvaṃ prabhus tvaṃ vibhuḥ śreṣṭhas tvaṃ lokapatir acyutaḥ //
त्वं सर्वदर्शनः श्रीमांस् त्वं सर्वदमनो ऽरिहा त्वम् अहस् त्वं तथा रात्रिस् त्वाम् आहुर् वत्सरं बुधाः ॥
tvaṃ sarvadarśanaḥ śrīmāṃs tvaṃ sarvadamano 'rihā tvam ahas tvaṃ tathā rātris tvām āhur vatsaraṃ budhāḥ //
त्वं कालस् त्वं कला काष्ठा त्वं मुहूर्तः क्षणा लवाः त्वं बालस् त्वं तथा वृद्धस् त्वं पुमान् स्त्री नपुंसकः ॥
tvaṃ kālas tvaṃ kalā kāṣṭhā tvaṃ muhūrtaḥ kṣaṇā lavāḥ tvaṃ bālas tvaṃ tathā vṛddhas tvaṃ pumān strī napuṃsakaḥ //
त्वं विश्वयोनिस् त्वं चक्षुस् त्वं स्थाणुस् त्वं शुचिश्रवाः त्वं शाश्वतस् त्वम् अजितस् त्वम् उपेन्द्रस् त्वम् उत्तमः ॥
tvaṃ viśvayonis tvaṃ cakṣus tvaṃ sthāṇus tvaṃ śuciśravāḥ tvaṃ śāśvatas tvam ajitas tvam upendras tvam uttamaḥ //
त्वं सर्वविश्वसुखदस् त्वं वेदाङ्गं त्वम् अव्ययः त्वं वेदवेदस् त्वं धाता विधाता त्वं समाहितः ॥
tvaṃ sarvaviśvasukhadas tvaṃ vedāṅgaṃ tvam avyayaḥ tvaṃ vedavedas tvaṃ dhātā vidhātā tvaṃ samāhitaḥ //
त्वं जलनिधिर् आमूलं त्वं धाता त्वं पुनर् वसुः त्वं वैद्यस् त्वं धृतात्मा च त्वम् अतीन्द्रियगोचरः ॥
tvaṃ jalanidhir āmūlaṃ tvaṃ dhātā tvaṃ punar vasuḥ tvaṃ vaidyas tvaṃ dhṛtātmā ca tvam atīndriyagocaraḥ //
त्वम् अग्रणीर् ग्रामणीस् त्वं त्वं सुपर्णस् त्वम् आदिमान् त्वं संग्रहस् त्वं सुमहत् त्वं धृतात्मा त्वम् अच्युतः ॥
tvam agraṇīr grāmaṇīs tvaṃ tvaṃ suparṇas tvam ādimān tvaṃ saṃgrahas tvaṃ sumahat tvaṃ dhṛtātmā tvam acyutaḥ //
त्वं यमस् त्वं च नियमस् त्वं प्रांशुस् त्वं चतुर्भुजः त्वम् एवान्नान्तरात्मा त्वं परमात्मा त्वम् उच्यते ॥
tvaṃ yamas tvaṃ ca niyamas tvaṃ prāṃśus tvaṃ caturbhujaḥ tvam evānnāntarātmā tvaṃ paramātmā tvam ucyate //
त्वं गुरुस् त्वं गुरुतमस् त्वं वामस् त्वं प्रदक्षिणः त्वं पिप्पलस् त्वम् अगमस् त्वं व्यक्तस् त्वं प्रजापतिः ॥
tvaṃ gurus tvaṃ gurutamas tvaṃ vāmas tvaṃ pradakṣiṇaḥ tvaṃ pippalas tvam agamas tvaṃ vyaktas tvaṃ prajāpatiḥ //
हिरण्यनाभस् त्वं देवस् त्वं शशी त्वं प्रजापतिः अनिर्देश्यवपुस् त्वं वै त्वं यमस् त्वं सुरारिहा ॥
hiraṇyanābhas tvaṃ devas tvaṃ śaśī tvaṃ prajāpatiḥ anirdeśyavapus tvaṃ vai tvaṃ yamas tvaṃ surārihā //
त्वं च संकर्षणो देवस् त्वं कर्ता त्वं सनातनः त्वं वासुदेवो ऽमेयात्मा त्वम् एव गुणवर्जितः ॥
tvaṃ ca saṃkarṣaṇo devas tvaṃ kartā tvaṃ sanātanaḥ tvaṃ vāsudevo 'meyātmā tvam eva guṇavarjitaḥ //
त्वं ज्येष्ठस् त्वं वरिष्ठस् त्वं त्वं सहिष्णुश् च माधवः सहस्रशीर्षा त्वं देवस् त्वम् अव्यक्तः सहस्रदृक् ॥
tvaṃ jyeṣṭhas tvaṃ variṣṭhas tvaṃ tvaṃ sahiṣṇuś ca mādhavaḥ sahasraśīrṣā tvaṃ devas tvam avyaktaḥ sahasradṛk //
सहस्रपादस् त्वं देवस् त्वं विराट् त्वं सुरप्रभुः त्वम् एव तिष्ठसे भूयो देवदेव दशाङ्गुलः ॥
sahasrapādas tvaṃ devas tvaṃ virāṭ tvaṃ suraprabhuḥ tvam eva tiṣṭhase bhūyo devadeva daśāṅgulaḥ //
यद् भूतं तत् त्वम् एवोक्तः पुरुषः शक्र उत्तमः यद् भाव्यं तत् त्वम् ईशानस् त्वम् ऋतस् त्वं तथामृतः ॥
yad bhūtaṃ tat tvam evoktaḥ puruṣaḥ śakra uttamaḥ yad bhāvyaṃ tat tvam īśānas tvam ṛtas tvaṃ tathāmṛtaḥ //
त्वत्तो रोहत्य् अयं लोको महीयांस् त्वम् अनुत्तमः त्वं ज्यायान् पुरुषस् त्वं च त्वं देव दशधा स्थितः ॥
tvatto rohaty ayaṃ loko mahīyāṃs tvam anuttamaḥ tvaṃ jyāyān puruṣas tvaṃ ca tvaṃ deva daśadhā sthitaḥ //
विश्वभूतश् चतुर्भागो नवभागो ऽमृतो दिवि नवभागो ऽन्तरिक्षस्थः पौरुषेयः सनातनः ॥
viśvabhūtaś caturbhāgo navabhāgo 'mṛto divi navabhāgo 'ntarikṣasthaḥ pauruṣeyaḥ sanātanaḥ //
भागद्वयं च भूसंस्थं चतुर्भागो ऽप्य् अभूद् इह त्वत्तो यज्ञाः संभवन्ति जगतो वृष्टिकारणम् ॥
bhāgadvayaṃ ca bhūsaṃsthaṃ caturbhāgo 'py abhūd iha tvatto yajñāḥ saṃbhavanti jagato vṛṣṭikāraṇam //
त्वत्तो विराट् समुत्पन्नो जगतो हृदि यः पुमान् सो ऽतिरिच्यत भूतेभ्यस् तेजसा यशसा श्रिया ॥
tvatto virāṭ samutpanno jagato hṛdi yaḥ pumān so 'tiricyata bhūtebhyas tejasā yaśasā śriyā //
त्वत्तः सुराणाम् आहारः पृषदाज्यम् अजायत ग्राम्यारण्याश् चौषधयस् त्वत्तः पशुमृगादयः ॥
tvattaḥ surāṇām āhāraḥ pṛṣadājyam ajāyata grāmyāraṇyāś cauṣadhayas tvattaḥ paśumṛgādayaḥ //
ध्येयध्यानपरस् त्वं च कृतवान् असि चौषधीः त्वं देवदेव सप्तास्य कालाख्यो दीप्तविग्रहः ॥
dhyeyadhyānaparas tvaṃ ca kṛtavān asi cauṣadhīḥ tvaṃ devadeva saptāsya kālākhyo dīptavigrahaḥ //
जङ्गमाजङ्गमं सर्वं जगद् एतच् चराचरम् त्वत्तः सर्वम् इदं जातं त्वयि सर्वं प्रतिष्ठितम् ॥
jaṅgamājaṅgamaṃ sarvaṃ jagad etac carācaram tvattaḥ sarvam idaṃ jātaṃ tvayi sarvaṃ pratiṣṭhitam //
अनिरुद्धस् त्वं माधवस् त्वं प्रद्युम्नः सुरारिहा देव सर्वसुरश्रेष्ठ सर्वलोकपरायण ॥
aniruddhas tvaṃ mādhavas tvaṃ pradyumnaḥ surārihā deva sarvasuraśreṣṭha sarvalokaparāyaṇa //
त्राहि माम् अरविन्दाक्ष नारायण नमो ऽस्तु ते नमस् ते भगवन् विष्णो नमस् ते पुरुषोत्तम ॥
trāhi mām aravindākṣa nārāyaṇa namo 'stu te namas te bhagavan viṣṇo namas te puruṣottama //
नमस् ते सर्वलोकेश नमस् ते कमलालय गुणालय नमस् ते ऽस्तु नमस् ते ऽस्तु गुणाकर ॥
namas te sarvalokeśa namas te kamalālaya guṇālaya namas te 'stu namas te 'stu guṇākara //
वासुदेव नमस् ते ऽस्तु नमस् ते ऽस्तु सुरोत्तम जनार्दन नमस् ते ऽस्तु नमस् ते ऽस्तु सनातन ॥
vāsudeva namas te 'stu namas te 'stu surottama janārdana namas te 'stu namas te 'stu sanātana //
नमस् ते योगिनां गम्य योगावास नमो ऽस्तु ते गोपते श्रीपते विष्णो नमस् ते ऽस्तु मरुत्पते ॥
namas te yogināṃ gamya yogāvāsa namo 'stu te gopate śrīpate viṣṇo namas te 'stu marutpate //
जगत्पते जगत्सूते नमस् ते ज्ञानिनां पते दिवस्पते नमस् ते ऽस्तु नमस् ते ऽस्तु महीपते ॥
jagatpate jagatsūte namas te jñānināṃ pate divaspate namas te 'stu namas te 'stu mahīpate //
नमस् ते मधुहन्त्रे च नमस् ते पुष्करेक्षण कैटभघ्न नमस् ते ऽस्तु सुब्रह्मण्य नमो ऽस्तु ते ॥
namas te madhuhantre ca namas te puṣkarekṣaṇa kaiṭabhaghna namas te 'stu subrahmaṇya namo 'stu te //
नमो ऽस्तु ते महामीन श्रुतिपृष्ठधराच्युत समुद्रसलिलक्षोभ पद्मजाह्लादकारिणे ॥
namo 'stu te mahāmīna śrutipṛṣṭhadharācyuta samudrasalilakṣobha padmajāhlādakāriṇe //
अश्वशीर्ष महाघोण महापुरुषविग्रह मधुकैटभहन्त्रे च नमस् ते तुरगानन ॥
aśvaśīrṣa mahāghoṇa mahāpuruṣavigraha madhukaiṭabhahantre ca namas te turagānana //
महाकमठभोगाय पृथिव्युद्धरणाय च विधृताद्रिस्वरूपाय महाकूर्माय ते नमः ॥
mahākamaṭhabhogāya pṛthivyuddharaṇāya ca vidhṛtādrisvarūpāya mahākūrmāya te namaḥ //
नमो महावराहाय पृथिव्युद्धारकारिणे नमश् चादिवराहाय विश्वरूपाय वेधसे ॥
namo mahāvarāhāya pṛthivyuddhārakāriṇe namaś cādivarāhāya viśvarūpāya vedhase //
नमो ऽनन्ताय सूक्ष्माय मुख्याय च वराय च परमाणुस्वरूपाय योगिगम्याय ते नमः ॥
namo 'nantāya sūkṣmāya mukhyāya ca varāya ca paramāṇusvarūpāya yogigamyāya te namaḥ //
तस्मै नमः कारणकारणाय योगीन्द्रवृत्तनिलयाय सुदुर्विदाय क्षीरार्णवाश्रितमहाहिसुतल्पगाय तुभ्यं नमः कनकरत्नसुकुण्डलाय
tasmai namaḥ kāraṇakāraṇāya yogīndravṛttanilayāya sudurvidāya kṣīrārṇavāśritamahāhisutalpagāya tubhyaṃ namaḥ kanakaratnasukuṇḍalāya
इत्थं स्तुतस् तदा तेन प्रीतः प्रोवाच माधवः क्षिप्रं ब्रूहि मुनिश्रेष्ठ मत्तो यद् अभिवाञ्छसि ॥
itthaṃ stutas tadā tena prītaḥ provāca mādhavaḥ kṣipraṃ brūhi muniśreṣṭha matto yad abhivāñchasi //
संसारे ऽस्मिञ् जगन्नाथ दुस्तरे लोमहर्षणे अनित्ये दुःखबहुले कदलीदलसंनिभे ॥
saṃsāre 'smiñ jagannātha dustare lomaharṣaṇe anitye duḥkhabahule kadalīdalasaṃnibhe //
निराश्रये निरालम्बे जलबुद्बुदचञ्चले सर्वोपद्रवसंयुक्ते दुस्तरे चातिभैरवे ॥
nirāśraye nirālambe jalabudbudacañcale sarvopadravasaṃyukte dustare cātibhairave //
भ्रमामि सुचिरं कालं मायया मोहितस् तव न चान्तम् अभिगच्छामि विषयासक्तमानसः ॥
bhramāmi suciraṃ kālaṃ māyayā mohitas tava na cāntam abhigacchāmi viṣayāsaktamānasaḥ //
त्वाम् अहं चाद्य देवेश संसारभयपीडितः गतो ऽस्मि शरणं कृष्ण माम् उद्धर भवार्णवात् ॥
tvām ahaṃ cādya deveśa saṃsārabhayapīḍitaḥ gato 'smi śaraṇaṃ kṛṣṇa mām uddhara bhavārṇavāt //
गन्तुम् इच्छामि परमं पदं यत् ते सनातनम् प्रसादात् तव देवेश पुनरावृत्तिदुर्लभम् ॥
gantum icchāmi paramaṃ padaṃ yat te sanātanam prasādāt tava deveśa punarāvṛttidurlabham //
भक्तो ऽसि मे मुनिश्रेष्ठ माम् आराधय नित्यशः मत्प्रसादाद् ध्रुवं मोक्षं प्राप्यसि त्वं समीहितम् ॥
bhakto 'si me muniśreṣṭha mām ārādhaya nityaśaḥ matprasādād dhruvaṃ mokṣaṃ prāpyasi tvaṃ samīhitam //
मद्भक्ताः क्षत्रिया वैश्याः स्त्रियः शूद्रान्त्यजातिजाः प्राप्नुवन्ति परां सिद्धिं किं पुनस् त्वं द्विजोत्तम ॥
madbhaktāḥ kṣatriyā vaiśyāḥ striyaḥ śūdrāntyajātijāḥ prāpnuvanti parāṃ siddhiṃ kiṃ punas tvaṃ dvijottama //
श्वपाको ऽपि च मद्भक्तः सम्यक् श्रद्धासमन्वितः प्राप्नोत्य् अभिमतां सिद्धिम् अन्येषां तत्र का कथा ॥
śvapāko 'pi ca madbhaktaḥ samyak śraddhāsamanvitaḥ prāpnoty abhimatāṃ siddhim anyeṣāṃ tatra kā kathā //
एवम् उक्त्वा तु तं विप्राः स देवो भक्तवत्सलः दुर्विज्ञेयगतिर् विष्णुस् तत्रैवान्तरधीयत ॥
evam uktvā tu taṃ viprāḥ sa devo bhaktavatsalaḥ durvijñeyagatir viṣṇus tatraivāntaradhīyata //
गते तस्मिन् मुनिश्रेष्ठाः कण्डुः संहृष्टमानसः सर्वान् कामान् परित्यज्य स्वस्थचित्तो भवत् पुनः ॥
gate tasmin muniśreṣṭhāḥ kaṇḍuḥ saṃhṛṣṭamānasaḥ sarvān kāmān parityajya svasthacitto bhavat punaḥ //
सर्वेन्द्रियाणि संयम्य निर्ममो निरहंकृतिः एकाग्रमानसः सम्यग् ध्यात्वा तं पुरुषोत्तमम् ॥
sarvendriyāṇi saṃyamya nirmamo nirahaṃkṛtiḥ ekāgramānasaḥ samyag dhyātvā taṃ puruṣottamam //
निर्लेपं निर्गुणं शान्तं सत्तामात्रव्यवस्थितम् अवाप परमं मोक्षं सुराणाम् अपि दुर्लभम् ॥
nirlepaṃ nirguṇaṃ śāntaṃ sattāmātravyavasthitam avāpa paramaṃ mokṣaṃ surāṇām api durlabham //
यः पठेच् छृणुयाद् वापि कथां कण्डोर् महात्मनः विमुक्तः सर्वपापेभ्यः स्वर्गलोकं स गच्छति ॥
yaḥ paṭhec chṛṇuyād vāpi kathāṃ kaṇḍor mahātmanaḥ vimuktaḥ sarvapāpebhyaḥ svargalokaṃ sa gacchati //
एवं मया मुनिश्रेष्ठाः कर्मभूमिर् उदाहृता मोक्षक्षेत्रं च परमं देवं च पुरुषोत्तमम् ॥
evaṃ mayā muniśreṣṭhāḥ karmabhūmir udāhṛtā mokṣakṣetraṃ ca paramaṃ devaṃ ca puruṣottamam //
ये पश्यन्ति विभुं स्तुवन्ति वरदं ध्यायन्ति मुक्तिप्रदं भक्त्या श्रीपुरुषोत्तमाख्यम् अजरं संसारदुःखापहम् ॥
ye paśyanti vibhuṃ stuvanti varadaṃ dhyāyanti muktipradaṃ bhaktyā śrīpuruṣottamākhyam ajaraṃ saṃsāraduḥkhāpaham //
ते भुक्त्वा मनुजेन्द्रभोगम् अमलाः स्वर्गे च दिव्यं सुखं पश्चाद् यान्ति समस्तदोषरहिताः स्थानं हरेर् अव्ययम् ॥
te bhuktvā manujendrabhogam amalāḥ svarge ca divyaṃ sukhaṃ paścād yānti samastadoṣarahitāḥ sthānaṃ harer avyayam //