यत् तु सत्राजिते कृष्णो मणिरत्नं स्यमन्तकम् ददाव् अहारयद् बभ्रुर् भोजेन शतधन्वना ॥
yat tu satrājite kṛṣṇo maṇiratnaṃ syamantakam dadāv ahārayad babhrur bhojena śatadhanvanā //
सदा हि प्रार्थयाम् आस सत्यभामाम् अनिन्दिताम् अक्रूरो ऽन्तरम् अन्विष्यन् मणिं चैव स्यमन्तकम् ॥
sadā hi prārthayām āsa satyabhāmām aninditām akrūro 'ntaram anviṣyan maṇiṃ caiva syamantakam //
सत्राजितं ततो हत्वा शतधन्वा महाबलः रात्रौ तं मणिम् आदाय ततो ऽक्रूराय दत्तवान् ॥
satrājitaṃ tato hatvā śatadhanvā mahābalaḥ rātrau taṃ maṇim ādāya tato 'krūrāya dattavān //
अक्रूरस् तु तदा विप्रा रत्नम् आदाय चोत्तमम् समयं कारयां चक्रे नावेद्यो ऽहं त्वयेत्य् उत ॥
akrūras tu tadā viprā ratnam ādāya cottamam samayaṃ kārayāṃ cakre nāvedyo 'haṃ tvayety uta //
वयम् अभ्युत्प्रपत्स्यामः कृष्णेन त्वां प्रधर्षितम् ममाद्य द्वारका सर्वा वशे तिष्ठत्य् असंशयम् ॥
vayam abhyutprapatsyāmaḥ kṛṣṇena tvāṃ pradharṣitam mamādya dvārakā sarvā vaśe tiṣṭhaty asaṃśayam //
हते पितरि दुःखार्ता सत्यभामा मनस्विनी प्रययौ रथम् आरुह्य नगरं वारणावतम् ॥
hate pitari duḥkhārtā satyabhāmā manasvinī prayayau ratham āruhya nagaraṃ vāraṇāvatam //
सत्यभामा तु तद् वृत्तं भोजस्य शतधन्वनः भर्तुर् निवेद्य दुःखार्ता पार्श्वस्थाश्रूण्य् अवर्तयत् ॥
satyabhāmā tu tad vṛttaṃ bhojasya śatadhanvanaḥ bhartur nivedya duḥkhārtā pārśvasthāśrūṇy avartayat //
पाण्डवानां च दग्धानां हरिः कृत्वोदकक्रियाम् कुल्यार्थे चापि पाण्डूनां न्ययोजयत सात्यकिम् ॥
pāṇḍavānāṃ ca dagdhānāṃ hariḥ kṛtvodakakriyām kulyārthe cāpi pāṇḍūnāṃ nyayojayata sātyakim //
ततस् त्वरितम् आगम्य द्वारकां मधुसूदनः पूर्वजं हलिनं श्रीमान् इदं वचनम् अब्रवीत् ॥
tatas tvaritam āgamya dvārakāṃ madhusūdanaḥ pūrvajaṃ halinaṃ śrīmān idaṃ vacanam abravīt //
हतः प्रसेनः सिंहेन सत्राजिच् छतधन्वना स्यमन्तकस् तु मद्नामी तस्य प्रभुर् अहं विभो ॥
hataḥ prasenaḥ siṃhena satrājic chatadhanvanā syamantakas tu madnāmī tasya prabhur ahaṃ vibho //
तद् आरोह रथं शीघ्रं भोजं हत्वा महारथम् स्यमन्तको महाबाहो अस्माकं स भविष्यति ॥
tad āroha rathaṃ śīghraṃ bhojaṃ hatvā mahāratham syamantako mahābāho asmākaṃ sa bhaviṣyati //
ततः प्रववृते युद्धं तुमुलं भोजकृष्णयोः शतधन्वा ततो ऽक्रूरं सर्वतोदिशम् ऐक्षत ॥
tataḥ pravavṛte yuddhaṃ tumulaṃ bhojakṛṣṇayoḥ śatadhanvā tato 'krūraṃ sarvatodiśam aikṣata //
संरब्धौ ताव् उभौ तत्र दृष्ट्वा भोजजनार्दनौ शक्तो ऽपि शापाद् धार्दिक्यम् अक्रूरो नान्वपद्यत ॥
saṃrabdhau tāv ubhau tatra dṛṣṭvā bhojajanārdanau śakto 'pi śāpād dhārdikyam akrūro nānvapadyata //
अपयाने ततो बुद्धिं भोजश् चक्रे भयार्दितः योजनानां शतं साग्रं हृदया प्रत्यपद्यत ॥
apayāne tato buddhiṃ bhojaś cakre bhayārditaḥ yojanānāṃ śataṃ sāgraṃ hṛdayā pratyapadyata //
विख्याता हृदया नाम शतयोजनगामिनी भोजस्य वडवा विप्रा यया कृष्णम् अयोधयत् ॥
vikhyātā hṛdayā nāma śatayojanagāminī bhojasya vaḍavā viprā yayā kṛṣṇam ayodhayat //
क्षीणां जवेन हृदयाम् अध्वनः शतयोजने दृष्ट्वा रथस्य स्वां वृद्धिं शतधन्वानम् अर्दयत् ॥
kṣīṇāṃ javena hṛdayām adhvanaḥ śatayojane dṛṣṭvā rathasya svāṃ vṛddhiṃ śatadhanvānam ardayat //
ततस् तस्या हतायास् तु श्रमात् खेदाच् च भो द्विजाः खम् उत्पेतुर् अथ प्राणाः कृष्णो रामम् अथाब्रवीत् ॥
tatas tasyā hatāyās tu śramāt khedāc ca bho dvijāḥ kham utpetur atha prāṇāḥ kṛṣṇo rāmam athābravīt //
तिष्ठेह त्वं महाबाहो दृष्टदोषा हया मया पद्भ्यां गत्वा हरिष्यामि मणिरत्नं स्यमन्तकम् ॥
tiṣṭheha tvaṃ mahābāho dṛṣṭadoṣā hayā mayā padbhyāṃ gatvā hariṣyāmi maṇiratnaṃ syamantakam //
पद्भ्याम् एव ततो गत्वा शतधन्वानम् अच्युतः मिथिलाम् अभितो विप्रा जघान परमास्त्रवित् ॥
padbhyām eva tato gatvā śatadhanvānam acyutaḥ mithilām abhito viprā jaghāna paramāstravit //
स्यमन्तकं च नापश्यद् धत्वा भोजं महाबलम् निवृत्तं चाब्रवीत् कृष्णं मणिं देहीति लाङ्गली ॥
syamantakaṃ ca nāpaśyad dhatvā bhojaṃ mahābalam nivṛttaṃ cābravīt kṛṣṇaṃ maṇiṃ dehīti lāṅgalī //
नास्तीति कृष्णश् चोवाच ततो रामो रुषान्वितः धिक्शब्दपूर्वम् असकृत् प्रत्युवाच जनार्दनम् ॥
nāstīti kṛṣṇaś covāca tato rāmo ruṣānvitaḥ dhikśabdapūrvam asakṛt pratyuvāca janārdanam //
भ्रातृत्वान् मर्षयाम्य् एष स्वस्ति ते ऽस्तु व्रजाम्य् अहम् कृत्यं न मे द्वारकया न त्वया न च वृष्णिभिः ॥
bhrātṛtvān marṣayāmy eṣa svasti te 'stu vrajāmy aham kṛtyaṃ na me dvārakayā na tvayā na ca vṛṣṇibhiḥ //
प्रविवेश ततो रामो मिथिलाम् अरिमर्दनः सर्वकामैर् उपहृतैर् मिथिलेनाभिपूजितः ॥
praviveśa tato rāmo mithilām arimardanaḥ sarvakāmair upahṛtair mithilenābhipūjitaḥ //
एतस्मिन्न् एव काले तु बभ्रुर् मतिमतां वरः नानारूपान् क्रतून् सर्वान् आजहार निरर्गलान् ॥
etasminn eva kāle tu babhrur matimatāṃ varaḥ nānārūpān kratūn sarvān ājahāra nirargalān //
दीक्षामयं स कवचं रक्षार्थं प्रविवेश ह स्यमन्तककृते प्राज्ञो गान्दीपुत्रो महायशाः ॥
dīkṣāmayaṃ sa kavacaṃ rakṣārthaṃ praviveśa ha syamantakakṛte prājño gāndīputro mahāyaśāḥ //
अथ रत्नानि चान्यानि धनानि विविधानि च षष्टिं वर्षाणि धर्मात्मा यज्ञेष्व् एव न्ययोजयत् ॥
atha ratnāni cānyāni dhanāni vividhāni ca ṣaṣṭiṃ varṣāṇi dharmātmā yajñeṣv eva nyayojayat //
अक्रूरयज्ञा इति ते ख्यातास् तस्य महात्मनः बह्वन्नदक्षिणाः सर्वे सर्वकामप्रदायिनः ॥
akrūrayajñā iti te khyātās tasya mahātmanaḥ bahvannadakṣiṇāḥ sarve sarvakāmapradāyinaḥ //
अथ दुर्योधनो राजा गत्वा स मिथिलां प्रभुः गदाशिक्षां ततो दिव्यां बलदेवाद् अवाप्तवान् ॥
atha duryodhano rājā gatvā sa mithilāṃ prabhuḥ gadāśikṣāṃ tato divyāṃ baladevād avāptavān //
संप्रसाद्य ततो रामो वृष्ण्यन्धकमहारथैः आनीतो द्वारकाम् एव कृष्णेन च महात्मना ॥
saṃprasādya tato rāmo vṛṣṇyandhakamahārathaiḥ ānīto dvārakām eva kṛṣṇena ca mahātmanā //
अक्रूरश् चान्धकैः सार्धम् आयातः पुरुषर्षभः हत्वा सत्राजितं सुप्तं सहबन्धुं महाबलः ॥
akrūraś cāndhakaiḥ sārdham āyātaḥ puruṣarṣabhaḥ hatvā satrājitaṃ suptaṃ sahabandhuṃ mahābalaḥ //
ज्ञातिभेदभयात् कृष्णस् तम् उपेक्षितवांस् तदा अपयाते तदाक्रूरे नावर्षत् पाकशासनः ॥
jñātibhedabhayāt kṛṣṇas tam upekṣitavāṃs tadā apayāte tadākrūre nāvarṣat pākaśāsanaḥ //
अनावृष्ट्या तदा राष्ट्रम् अभवद् बहुधा कृशम् ततः प्रसादयाम् आसुर् अक्रूरं कुकुरान्धकाः ॥
anāvṛṣṭyā tadā rāṣṭram abhavad bahudhā kṛśam tataḥ prasādayām āsur akrūraṃ kukurāndhakāḥ //
पुनर् द्वारवतीं प्राप्ते तस्मिन् दानपतौ ततः प्रववर्ष सहस्राक्षः कक्षे जलनिधेस् तदा ॥
punar dvāravatīṃ prāpte tasmin dānapatau tataḥ pravavarṣa sahasrākṣaḥ kakṣe jalanidhes tadā //
कन्यां च वासुदेवाय स्वसारं शीलसंमताम् अक्रूरः प्रददौ धीमान् प्रीत्यर्थं मुनिसत्तमाः ॥
kanyāṃ ca vāsudevāya svasāraṃ śīlasaṃmatām akrūraḥ pradadau dhīmān prītyarthaṃ munisattamāḥ //
अथ विज्ञाय योगेन कृष्णो बभ्रुगतं मणिम् सभामध्यगतः प्राह तम् अक्रूरं जनार्दनः ॥
atha vijñāya yogena kṛṣṇo babhrugataṃ maṇim sabhāmadhyagataḥ prāha tam akrūraṃ janārdanaḥ //
यत् तद् रत्नं मणिवरं तव हस्तगतं विभो तत् प्रयच्छ च मानार्ह मयि मानार्यकं कृथाः ॥
yat tad ratnaṃ maṇivaraṃ tava hastagataṃ vibho tat prayaccha ca mānārha mayi mānāryakaṃ kṛthāḥ //
षष्टिवर्षगते काले यो रोषो ऽभून् ममानघ स संरूढो ऽसकृत् प्राप्तस् ततः कालात्ययो महान् ॥
ṣaṣṭivarṣagate kāle yo roṣo 'bhūn mamānagha sa saṃrūḍho 'sakṛt prāptas tataḥ kālātyayo mahān //
स ततः कृष्णवचनात् सर्वसात्वतसंसदि प्रददौ तं मणिं बभ्रुर् अक्लेशेन महामतिः ॥
sa tataḥ kṛṣṇavacanāt sarvasātvatasaṃsadi pradadau taṃ maṇiṃ babhrur akleśena mahāmatiḥ //
ततस् तम् आर्जवात् प्राप्तं बभ्रोर् हस्ताद् अरिंदमः ददौ हृष्टमनाः कृष्णस् तं मणिं बभ्रवे पुनः ॥
tatas tam ārjavāt prāptaṃ babhror hastād ariṃdamaḥ dadau hṛṣṭamanāḥ kṛṣṇas taṃ maṇiṃ babhrave punaḥ //
स कृष्णहस्तात् संप्राप्तं मणिरत्नं स्यमन्तकम् आबध्य गान्दिनीपुत्रो विरराजांशुमान् इव ॥
sa kṛṣṇahastāt saṃprāptaṃ maṇiratnaṃ syamantakam ābadhya gāndinīputro virarājāṃśumān iva //