शृणुध्वं मुनिशार्दूलाः प्रवक्ष्यामि समासतः अवतारं हरेश् चात्र भारावतरणेच्छया ॥
śṛṇudhvaṃ muniśārdūlāḥ pravakṣyāmi samāsataḥ avatāraṃ hareś cātra bhārāvataraṇecchayā //
यदा यदा त्व् अधर्मस्य वृद्धिर् भवति भो द्विजाः धर्मश् च ह्रासम् अभ्येति तदा देवो जनार्दनः ॥
yadā yadā tv adharmasya vṛddhir bhavati bho dvijāḥ dharmaś ca hrāsam abhyeti tadā devo janārdanaḥ //
अवतारं करोत्य् अत्र द्विधा कृत्वात्मनस् तनुम् साधूनां रक्षणार्थाय धर्मसंस्थापनाय च ॥
avatāraṃ karoty atra dvidhā kṛtvātmanas tanum sādhūnāṃ rakṣaṇārthāya dharmasaṃsthāpanāya ca //
दुष्टानां निग्रहार्थाय अन्येषां च सुरद्विषाम् प्रजानां रक्षणार्थाय जायते ऽसौ युगे युगे ॥
duṣṭānāṃ nigrahārthāya anyeṣāṃ ca suradviṣām prajānāṃ rakṣaṇārthāya jāyate 'sau yuge yuge //
पुरा किल मही विप्रा भूरिभारावपीडिता जगाम धरणी मेरौ समाजे त्रिदिवौकसाम् ॥
purā kila mahī viprā bhūribhārāvapīḍitā jagāma dharaṇī merau samāje tridivaukasām //
सब्रह्मकान् सुरान् सर्वान् प्रणिपत्याथ मेदिनी कथयाम् आस तत् सर्वं खेदात् करुणभाषिणी ॥
sabrahmakān surān sarvān praṇipatyātha medinī kathayām āsa tat sarvaṃ khedāt karuṇabhāṣiṇī //
अग्निः सुवर्णस्य गुरुर् गवां सूर्यो ऽपरो गुरुः ममाप्य् अखिललोकानां वन्द्यो नारायणो गुरुः ॥
agniḥ suvarṇasya gurur gavāṃ sūryo 'paro guruḥ mamāpy akhilalokānāṃ vandyo nārāyaṇo guruḥ //
तत्सांप्रतम् इमे दैत्याः कालनेमिपुरोगमाः मर्त्यलोकं समागम्य बाधन्ते ऽहर्निशं प्रजाः ॥
tatsāṃpratam ime daityāḥ kālanemipurogamāḥ martyalokaṃ samāgamya bādhante 'harniśaṃ prajāḥ //
कालनेमिर् हतो यो ऽसौ विष्णुना प्रभविष्णुना उग्रसेनसुतः कंसः संभूतः सुमहासुरः ॥
kālanemir hato yo 'sau viṣṇunā prabhaviṣṇunā ugrasenasutaḥ kaṃsaḥ saṃbhūtaḥ sumahāsuraḥ //
अरिष्टो धेनुकः केशी प्रलम्बो नरकस् तथा सुन्दो ऽसुरस् तथात्युग्रो बाणश् चापि बलेः सुतः ॥
ariṣṭo dhenukaḥ keśī pralambo narakas tathā sundo 'suras tathātyugro bāṇaś cāpi baleḥ sutaḥ //
तथान्ये च महावीर्या नृपाणां भवनेषु ये समुत्पन्ना दुरात्मानस् तान् न संख्यातुम् उत्सहे ॥
tathānye ca mahāvīryā nṛpāṇāṃ bhavaneṣu ye samutpannā durātmānas tān na saṃkhyātum utsahe //
अक्षौहिण्यो हि बहुला दिव्यमूर्तिधृताः सुराः महाबलानां दृप्तानां दैत्येन्द्राणां ममोपरि ॥
akṣauhiṇyo hi bahulā divyamūrtidhṛtāḥ surāḥ mahābalānāṃ dṛptānāṃ daityendrāṇāṃ mamopari //
तद्भूरिभारपीडार्ता न शक्नोम्य् अमरेश्वराः विभर्तुम् आत्मानम् अहम् इति विज्ञापयामि वः ॥
tadbhūribhārapīḍārtā na śaknomy amareśvarāḥ vibhartum ātmānam aham iti vijñāpayāmi vaḥ //
क्रियतां तन् महाभागा मम भारावतारणम् यथा रसातलं नाहं गच्छेयम् अतिविह्वला ॥
kriyatāṃ tan mahābhāgā mama bhārāvatāraṇam yathā rasātalaṃ nāhaṃ gaccheyam ativihvalā //
इत्य् आकर्ण्य धरावाक्यम् अशेषैस् त्रिदशैस् ततः भुवो भारावतारार्थं ब्रह्मा प्राह च चोदितः ॥
ity ākarṇya dharāvākyam aśeṣais tridaśais tataḥ bhuvo bhārāvatārārthaṃ brahmā prāha ca coditaḥ //
यद् आह वसुधा सर्वं सत्यम् एतद् दिवौकसः अहं भवो भवन्तश् च सर्वं नारायणात्मकम् ॥
yad āha vasudhā sarvaṃ satyam etad divaukasaḥ ahaṃ bhavo bhavantaś ca sarvaṃ nārāyaṇātmakam //
विभूतयस् तु यास् तस्य तासाम् एव परस्परम् आधिक्यं न्यूनता बाध्यबाधकत्वेन वर्तते ॥
vibhūtayas tu yās tasya tāsām eva parasparam ādhikyaṃ nyūnatā bādhyabādhakatvena vartate //
तद् आगच्छत गच्छामः क्षीराब्धेस् तटम् उत्तमम् तत्राराध्य हरिं तस्मै सर्वं विज्ञापयाम वै ॥
tad āgacchata gacchāmaḥ kṣīrābdhes taṭam uttamam tatrārādhya hariṃ tasmai sarvaṃ vijñāpayāma vai //
सर्वदैव जगत्यर्थे स सर्वात्मा जगन्मयः स्वल्पांशेनावतीर्योर्व्यां धर्मस्य कुरुते स्थितिम् ॥
sarvadaiva jagatyarthe sa sarvātmā jaganmayaḥ svalpāṃśenāvatīryorvyāṃ dharmasya kurute sthitim //
इत्य् उक्त्वा प्रययौ तत्र सह देवैः पितामहः समाहितमना भूत्वा तुष्टाव गरुडध्वजम् ॥
ity uktvā prayayau tatra saha devaiḥ pitāmahaḥ samāhitamanā bhūtvā tuṣṭāva garuḍadhvajam //
नमो नमस् ते ऽस्तु सहस्रमूर्ते सहस्रबाहो बहुवक्त्रपाद नमो नमस् ते जगतः प्रवृत्ति विनाशसंस्थानपराप्रमेय
namo namas te 'stu sahasramūrte sahasrabāho bahuvaktrapāda namo namas te jagataḥ pravṛtti vināśasaṃsthānaparāprameya
सूक्ष्मातिसूक्ष्मं च बृहत्प्रमाणं गरीयसाम् अप्य् अतिगौरवात्मन् प्रधानबुद्धीन्द्रियवाक्प्रधान मूलापरात्मन् भगवन् प्रसीद
sūkṣmātisūkṣmaṃ ca bṛhatpramāṇaṃ garīyasām apy atigauravātman pradhānabuddhīndriyavākpradhāna mūlāparātman bhagavan prasīda
एषा मही देव महीप्रसूतैर् महासुरैः पीडितशैलबन्धा परायणं त्वां जगताम् उपैति भारावतारार्थम् अपारपारम्
eṣā mahī deva mahīprasūtair mahāsuraiḥ pīḍitaśailabandhā parāyaṇaṃ tvāṃ jagatām upaiti bhārāvatārārtham apārapāram
एते वयं वृत्ररिपुस् तथायं नासत्यदस्रौ वरुणस् तथैषः इमे च रुद्रा वसवः ससूर्याः समीरणाग्निप्रमुखास् तथान्ये
ete vayaṃ vṛtraripus tathāyaṃ nāsatyadasrau varuṇas tathaiṣaḥ ime ca rudrā vasavaḥ sasūryāḥ samīraṇāgnipramukhās tathānye
सुराः समस्ताः सुरनाथ कार्यम् एभिर् मया यच् च तद् ईश सर्वम् आज्ञापयाज्ञां प्रतिपालयन्तस् तवैव तिष्ठाम सदास्तदोषाः
surāḥ samastāḥ suranātha kāryam ebhir mayā yac ca tad īśa sarvam ājñāpayājñāṃ pratipālayantas tavaiva tiṣṭhāma sadāstadoṣāḥ
एवं संस्तूयमानस् तु भगवान् परमेश्वरः उज्जहारात्मनः केशौ सितकृष्णौ द्विजोत्तमाः ॥
evaṃ saṃstūyamānas tu bhagavān parameśvaraḥ ujjahārātmanaḥ keśau sitakṛṣṇau dvijottamāḥ //
उवाच च सुरान् एतौ मत्केशौ वसुधातले अवतीर्य भुवो भारक्लेशहानिं करिष्यतः ॥
uvāca ca surān etau matkeśau vasudhātale avatīrya bhuvo bhārakleśahāniṃ kariṣyataḥ //
सुराश् च सकलाः स्वांशैर् अवतीर्य महीतले कुर्वन्तु युद्धम् उन्मत्तैः पूर्वोत्पन्नैर् महासुरैः ॥
surāś ca sakalāḥ svāṃśair avatīrya mahītale kurvantu yuddham unmattaiḥ pūrvotpannair mahāsuraiḥ //
ततः क्षयम् अशेषास् ते दैतेया धरणीतले प्रयास्यन्ति न संदेहो नानायुधविचूर्णिताः ॥
tataḥ kṣayam aśeṣās te daiteyā dharaṇītale prayāsyanti na saṃdeho nānāyudhavicūrṇitāḥ //
वसुदेवस्य या पत्नी देवकी देवतोपमा तस्या गर्भो ऽष्टमो ऽयं तु मत्केशो भविता सुराः ॥
vasudevasya yā patnī devakī devatopamā tasyā garbho 'ṣṭamo 'yaṃ tu matkeśo bhavitā surāḥ //
अवतीर्य च तत्रायं कंसं घातयिता भुवि कालनेमिसमुद्भूतम् इत्य् उक्त्वान्तर्दधे हरिः ॥
avatīrya ca tatrāyaṃ kaṃsaṃ ghātayitā bhuvi kālanemisamudbhūtam ity uktvāntardadhe hariḥ //
अदृश्याय ततस् ते ऽपि प्रणिपत्य महात्मने मेरुपृष्ठं सुरा जग्मुर् अवतेरुश् च भूतले ॥
adṛśyāya tatas te 'pi praṇipatya mahātmane merupṛṣṭhaṃ surā jagmur avateruś ca bhūtale //
कंसाय चाष्टमो गर्भो देवक्या धरणीतले भविष्यतीत्य् आचचक्षे भगवान् नारदो मुनिः ॥
kaṃsāya cāṣṭamo garbho devakyā dharaṇītale bhaviṣyatīty ācacakṣe bhagavān nārado muniḥ //
कंसो ऽपि तद् उपश्रुत्य नारदात् कुपितस् ततः देवकीं वसुदेवं च गृहे गुप्ताव् अधारयत् ॥
kaṃso 'pi tad upaśrutya nāradāt kupitas tataḥ devakīṃ vasudevaṃ ca gṛhe guptāv adhārayat //
जातं जातं च कंसाय तेनैवोक्तं यथा पुरा तथैव वसुदेवो ऽपि पुत्रम् अर्पितवान् द्विजाः ॥
jātaṃ jātaṃ ca kaṃsāya tenaivoktaṃ yathā purā tathaiva vasudevo 'pi putram arpitavān dvijāḥ //
हिरण्यकशिपोः पुत्राः षड्गर्भा इति विश्रुताः विष्णुप्रयुक्ता तान् निद्रा क्रमाद् गर्भे न्ययोजयत् ॥
hiraṇyakaśipoḥ putrāḥ ṣaḍgarbhā iti viśrutāḥ viṣṇuprayuktā tān nidrā kramād garbhe nyayojayat //
योगनिद्रा महामाया वैष्णवी मोहितं यया अविद्यया जगत् सर्वं ताम् आह भगवान् हरिः ॥
yoganidrā mahāmāyā vaiṣṇavī mohitaṃ yayā avidyayā jagat sarvaṃ tām āha bhagavān hariḥ //
गच्छ निद्रे ममादेशात् पातालतलसंश्रयान् एकैकश्येन षड्गर्भान् देवकीजठरे नय ॥
gaccha nidre mamādeśāt pātālatalasaṃśrayān ekaikaśyena ṣaḍgarbhān devakījaṭhare naya //
हतेषु तेषु कंसेन शेषाख्यो ऽंशस् ततो ऽनघः अंशांशेनोदरे तस्याः सप्तमः संभविष्यति ॥
hateṣu teṣu kaṃsena śeṣākhyo 'ṃśas tato 'naghaḥ aṃśāṃśenodare tasyāḥ saptamaḥ saṃbhaviṣyati //
गोकुले वसुदेवस्य भार्या वै रोहिणी स्थिता तस्याः प्रसूतिसमये गर्भो नेयस् त्वयोदरम् ॥
gokule vasudevasya bhāryā vai rohiṇī sthitā tasyāḥ prasūtisamaye garbho neyas tvayodaram //
सप्तमो भोजराजस्य भयाद् रोधोपरोधतः देवक्याः पतितो गर्भ इति लोको वदिष्यति ॥
saptamo bhojarājasya bhayād rodhoparodhataḥ devakyāḥ patito garbha iti loko vadiṣyati //
गर्भसंकर्षणात् सो ऽथ लोके संकर्षणेति वै संज्ञाम् अवाप्स्यते वीरः श्वेताद्रिशिखरोपमः ॥
garbhasaṃkarṣaṇāt so 'tha loke saṃkarṣaṇeti vai saṃjñām avāpsyate vīraḥ śvetādriśikharopamaḥ //
ततो ऽहं संभविष्यामि देवकीजठरे शुभे गर्भे त्वया यशोदाया गन्तव्यम् अविलम्बितम् ॥
tato 'haṃ saṃbhaviṣyāmi devakījaṭhare śubhe garbhe tvayā yaśodāyā gantavyam avilambitam //
प्रावृट्काले च नभसि कृष्णाष्टम्याम् अहं निशि उत्पत्स्यामि नवम्यां च प्रसूतिं त्वम् अवाप्स्यसि ॥
prāvṛṭkāle ca nabhasi kṛṣṇāṣṭamyām ahaṃ niśi utpatsyāmi navamyāṃ ca prasūtiṃ tvam avāpsyasi //
यशोदाशयने मां तु देवक्यास् त्वाम् अनिन्दिते मच्छक्तिप्रेरितमतिर् वसुदेवो नयिष्यति ॥
yaśodāśayane māṃ tu devakyās tvām anindite macchaktipreritamatir vasudevo nayiṣyati //
कंसश् च त्वाम् उपादाय देवि शैलशिलातले प्रक्षेप्स्यत्य् अन्तरिक्षे च त्वं स्थानं समवाप्स्यसि ॥
kaṃsaś ca tvām upādāya devi śailaśilātale prakṣepsyaty antarikṣe ca tvaṃ sthānaṃ samavāpsyasi //
ततस् त्वां शतधा शक्रः प्रणम्य मम गौरवात् प्रणिपातानतशिरा भगिनीत्वे ग्रहीष्यति ॥
tatas tvāṃ śatadhā śakraḥ praṇamya mama gauravāt praṇipātānataśirā bhaginītve grahīṣyati //
ततः शुम्भनिशुम्भादीन् हत्वा दैत्यान् सहस्रशः स्थानैर् अनेकैः पृथिवीम् अशेषां मण्डयिष्यसि ॥
tataḥ śumbhaniśumbhādīn hatvā daityān sahasraśaḥ sthānair anekaiḥ pṛthivīm aśeṣāṃ maṇḍayiṣyasi //
त्वं भूतिः संनतिः कीर्तिः कान्तिर् वै पृथिवी धृतिः लज्जा पुष्टिर् उषा या च काचिद् अन्या त्वम् एव सा ॥
tvaṃ bhūtiḥ saṃnatiḥ kīrtiḥ kāntir vai pṛthivī dhṛtiḥ lajjā puṣṭir uṣā yā ca kācid anyā tvam eva sā //
ये त्वाम् आर्येति दुर्गेति वेदगर्भे ऽम्बिकेति च भद्रेति भद्रकालीति क्षेम्या क्षेमंकरीति च ॥
ye tvām āryeti durgeti vedagarbhe 'mbiketi ca bhadreti bhadrakālīti kṣemyā kṣemaṃkarīti ca //
प्रातश् चैवापराह्णे च स्तोष्यन्त्य् आनम्रमूर्तयः तेषां हि वाञ्छितं सर्वं मत्प्रसादाद् भविष्यति ॥
prātaś caivāparāhṇe ca stoṣyanty ānamramūrtayaḥ teṣāṃ hi vāñchitaṃ sarvaṃ matprasādād bhaviṣyati //
सुरामांसोपहारैस् तु भक्ष्यभोज्यैश् च पूजिता नृणाम् अशेषकामांस् त्वं प्रसन्नायां प्रदास्यसि ॥
surāmāṃsopahārais tu bhakṣyabhojyaiś ca pūjitā nṛṇām aśeṣakāmāṃs tvaṃ prasannāyāṃ pradāsyasi //
ते सर्वे सर्वदा भद्रा मत्प्रसादाद् असंशयम् असंदिग्धं भविष्यन्ति गच्छ देवि यथोदितम् ॥
te sarve sarvadā bhadrā matprasādād asaṃśayam asaṃdigdhaṃ bhaviṣyanti gaccha devi yathoditam //