विमुक्तो वसुदेवो ऽपि नन्दस्य शकटं गतः प्रहृष्टं दृष्टवान् नन्दं पुत्रो जातो ममेति वै ॥
vimukto vasudevo 'pi nandasya śakaṭaṃ gataḥ prahṛṣṭaṃ dṛṣṭavān nandaṃ putro jāto mameti vai //
वसुदेवो ऽपि तं प्राह दिष्ट्या दिष्ट्येति सादरम् वार्धके ऽपि समुत्पन्नस् तनयो ऽयं तवाधुना ॥
vasudevo 'pi taṃ prāha diṣṭyā diṣṭyeti sādaram vārdhake 'pi samutpannas tanayo 'yaṃ tavādhunā //
दत्तो हि वार्षिकः सर्वो भवद्भिर् नृपतेः करः यदर्थम् आगतस् तस्मान् नात्र स्थेयं महात्मना ॥
datto hi vārṣikaḥ sarvo bhavadbhir nṛpateḥ karaḥ yadartham āgatas tasmān nātra stheyaṃ mahātmanā //
यदर्थम् आगतः कार्यं तन् निष्पन्नं किम् आस्यते भवद्भिर् गम्यतां नन्द तच् छीघ्रं निजगोकुलम् ॥
yadartham āgataḥ kāryaṃ tan niṣpannaṃ kim āsyate bhavadbhir gamyatāṃ nanda tac chīghraṃ nijagokulam //
ममापि बालकस् तत्र रोहिणीप्रसवो हि यः स रक्षणीयो भवता यथायं तनयो निजः ॥
mamāpi bālakas tatra rohiṇīprasavo hi yaḥ sa rakṣaṇīyo bhavatā yathāyaṃ tanayo nijaḥ //
इत्य् उक्ताः प्रययुर् गोपा नन्दगोपपुरोगमाः शकटारोपितैर् भाण्डैः करं दत्त्वा महाबलाः ॥
ity uktāḥ prayayur gopā nandagopapurogamāḥ śakaṭāropitair bhāṇḍaiḥ karaṃ dattvā mahābalāḥ //
वसतां गोकुले तेषां पूतना बालघातिनी सुप्तं कृष्णम् उपादाय रात्रौ च प्रददौ स्तनम् ॥
vasatāṃ gokule teṣāṃ pūtanā bālaghātinī suptaṃ kṛṣṇam upādāya rātrau ca pradadau stanam //
यस्मै यस्मै स्तनं रात्रौ पूतना संप्रयच्छति तस्य तस्य क्षणेनाङ्गं बालकस्योपहन्यते ॥
yasmai yasmai stanaṃ rātrau pūtanā saṃprayacchati tasya tasya kṣaṇenāṅgaṃ bālakasyopahanyate //
कृष्णस् तस्याः स्तनं गाढं कराभ्याम् अतिपीडितम् गृहीत्वा प्राणसहितं पपौ क्रोधसमन्वितः ॥
kṛṣṇas tasyāḥ stanaṃ gāḍhaṃ karābhyām atipīḍitam gṛhītvā prāṇasahitaṃ papau krodhasamanvitaḥ //
सा विमुक्तमहारावा विच्छिन्नस्नायुबन्धना पपात पूतना भूमौ म्रियमाणातिभीषणा ॥
sā vimuktamahārāvā vicchinnasnāyubandhanā papāta pūtanā bhūmau mriyamāṇātibhīṣaṇā //
तन्नादश्रुतिसंत्रासाद् विबुद्धास् ते व्रजौकसः ददृशुः पूतनोत्सङ्गे कृष्णं तां च निपातिताम् ॥
tannādaśrutisaṃtrāsād vibuddhās te vrajaukasaḥ dadṛśuḥ pūtanotsaṅge kṛṣṇaṃ tāṃ ca nipātitām //
आदाय कृष्णं संत्रस्ता यशोदा च ततो द्विजाः गोपुच्छभ्रामणाद्यैश् च बालदोषम् अपाकरोत् ॥
ādāya kṛṣṇaṃ saṃtrastā yaśodā ca tato dvijāḥ gopucchabhrāmaṇādyaiś ca bāladoṣam apākarot //
गोपुरीषम् उपादाय नन्दगोपो ऽपि मस्तके कृष्णस्य प्रददौ रक्षां कुर्वन्न् इदम् उदैरयत् ॥
gopurīṣam upādāya nandagopo 'pi mastake kṛṣṇasya pradadau rakṣāṃ kurvann idam udairayat //
रक्षतु त्वाम् अशेषाणां भूतानां प्रभवो हरिः यस्य नाभिसमुद्भूतात् पङ्कजाद् अभवज् जगत् ॥
rakṣatu tvām aśeṣāṇāṃ bhūtānāṃ prabhavo hariḥ yasya nābhisamudbhūtāt paṅkajād abhavaj jagat //
येन दंष्ट्राग्रविधृता धारयत्य् अवनी जगत् वराहरूपधृग् देवः स त्वां रक्षतु केशवः ॥
yena daṃṣṭrāgravidhṛtā dhārayaty avanī jagat varāharūpadhṛg devaḥ sa tvāṃ rakṣatu keśavaḥ //
गुह्यं स जठरं विष्णुर् जङ्घापादौ जनार्दनः वामनो रक्षतु सदा भवन्तं यः क्षणाद् अभूत् ॥
guhyaṃ sa jaṭharaṃ viṣṇur jaṅghāpādau janārdanaḥ vāmano rakṣatu sadā bhavantaṃ yaḥ kṣaṇād abhūt //
त्रिविक्रमक्रमाक्रान्तत्रैलोक्यस्फुरदायुधः शिरस् ते पातु गोविन्दः कण्ठं रक्षतु केशवः ॥
trivikramakramākrāntatrailokyasphuradāyudhaḥ śiras te pātu govindaḥ kaṇṭhaṃ rakṣatu keśavaḥ //
मुखबाहू प्रबाहू च मनः सर्वेन्द्रियाणि च रक्षत्व् अव्याहतैश्वर्यस् तव नारायणो ऽव्ययः ॥
mukhabāhū prabāhū ca manaḥ sarvendriyāṇi ca rakṣatv avyāhataiśvaryas tava nārāyaṇo 'vyayaḥ //
त्वां दिक्षु पातु वैकुण्ठो विदिक्षु मधुसूदनः हृषीकेशो ऽम्बरे भूमौ रक्षतु त्वां महीधरः ॥
tvāṃ dikṣu pātu vaikuṇṭho vidikṣu madhusūdanaḥ hṛṣīkeśo 'mbare bhūmau rakṣatu tvāṃ mahīdharaḥ //
एवं कृतस्वस्त्ययनो नन्दगोपेन बालकः शायितः शकटस्याधो बालपर्यङ्किकातले ॥
evaṃ kṛtasvastyayano nandagopena bālakaḥ śāyitaḥ śakaṭasyādho bālaparyaṅkikātale //
ते च गोपा महद् दृष्ट्वा पूतनायाः कलेवरम् मृतायाः परमं त्रासं विस्मयं च तदा ययुः ॥
te ca gopā mahad dṛṣṭvā pūtanāyāḥ kalevaram mṛtāyāḥ paramaṃ trāsaṃ vismayaṃ ca tadā yayuḥ //
कदाचिच् छकटस्याधः शयानो मधुसूदनः चिक्षेप चरणाव् ऊर्ध्वं स्तनार्थी प्ररुरोद च ॥
kadācic chakaṭasyādhaḥ śayāno madhusūdanaḥ cikṣepa caraṇāv ūrdhvaṃ stanārthī praruroda ca //
तस्य पादप्रहारेण शकटं परिवर्तितम् विध्वस्तभाण्डकुम्भं तद् विपरीतं पपात वै ॥
tasya pādaprahāreṇa śakaṭaṃ parivartitam vidhvastabhāṇḍakumbhaṃ tad viparītaṃ papāta vai //
ततो हाहाकृतः सर्वो गोपगोपीजनो द्विजाः आजगाम तदा ज्ञात्वा बालम् उत्तानशायिनम् ॥
tato hāhākṛtaḥ sarvo gopagopījano dvijāḥ ājagāma tadā jñātvā bālam uttānaśāyinam //
गोपाः केनेति जगदुः शकटं परिवर्तितम् तत्रैव बालकाः प्रोचुर् बालेनानेन पातितम् ॥
gopāḥ keneti jagaduḥ śakaṭaṃ parivartitam tatraiva bālakāḥ procur bālenānena pātitam //
रुदता दृष्टम् अस्माभिः पादविक्षेपताडितम् शकटं परिवृत्तं वै नैतद् अन्यस्य चेष्टितम् ॥
rudatā dṛṣṭam asmābhiḥ pādavikṣepatāḍitam śakaṭaṃ parivṛttaṃ vai naitad anyasya ceṣṭitam //
ततः पुनर् अतीवासन् गोपा विस्मितचेतसः नन्दगोपो ऽपि जग्राह बालम् अत्यन्तविस्मितः ॥
tataḥ punar atīvāsan gopā vismitacetasaḥ nandagopo 'pi jagrāha bālam atyantavismitaḥ //
यशोदा विस्मयारूढा भग्नभाण्डकपालकम् शकटं चार्चयाम् आस दधिपुष्पफलाक्षतैः ॥
yaśodā vismayārūḍhā bhagnabhāṇḍakapālakam śakaṭaṃ cārcayām āsa dadhipuṣpaphalākṣataiḥ //
गर्गश् च गोकुले तत्र वसुदेवप्रचोदितः प्रच्छन्न एव गोपानां संस्कारम् अकरोत् तयोः ॥
gargaś ca gokule tatra vasudevapracoditaḥ pracchanna eva gopānāṃ saṃskāram akarot tayoḥ //
ज्येष्ठं च रामम् इत्य् आह कृष्णं चैव तथापरम् गर्गो मतिमतां श्रेष्ठो नाम कुर्वन् महामतिः ॥
jyeṣṭhaṃ ca rāmam ity āha kṛṣṇaṃ caiva tathāparam gargo matimatāṃ śreṣṭho nāma kurvan mahāmatiḥ //
अल्पेनैव हि कालेन विज्ञातौ तौ महाबलौ घृष्टजानुकरौ विप्रा बभूवतुर् उभाव् अपि ॥
alpenaiva hi kālena vijñātau tau mahābalau ghṛṣṭajānukarau viprā babhūvatur ubhāv api //
करीषभस्मदिग्धाङ्गौ भ्रममाणाव् इतस् ततः न निवारयितुं शक्ता यशोदा तौ न रोहिणी ॥
karīṣabhasmadigdhāṅgau bhramamāṇāv itas tataḥ na nivārayituṃ śaktā yaśodā tau na rohiṇī //
गोवाटमध्ये क्रीडन्तौ वत्सवाटगतौ पुनः तदहर्जातगोवत्सपुच्छाकर्षणतत्परौ ॥
govāṭamadhye krīḍantau vatsavāṭagatau punaḥ tadaharjātagovatsapucchākarṣaṇatatparau //
यदा यशोदा तौ बालाव् एकस्थानचराव् उभौ शशाक नो वारयितुं क्रीडन्ताव् अतिचञ्चलौ ॥
yadā yaśodā tau bālāv ekasthānacarāv ubhau śaśāka no vārayituṃ krīḍantāv aticañcalau //
दाम्ना बद्ध्वा तदा मध्ये निबबन्ध उलूखले कृष्णम् अक्लिष्टकर्माणम् आह चेदम् अमर्षिता ॥
dāmnā baddhvā tadā madhye nibabandha ulūkhale kṛṣṇam akliṣṭakarmāṇam āha cedam amarṣitā //
यदि शक्तो ऽसि गच्छ त्वम् अतिचञ्चलचेष्टित ॥
yadi śakto 'si gaccha tvam aticañcalaceṣṭita //
इत्य् उक्त्वा च निजं कर्म सा चकार कुटुम्बिनी व्यग्रायाम् अथ तस्यां स कर्षमाण उलूखलम् ॥
ity uktvā ca nijaṃ karma sā cakāra kuṭumbinī vyagrāyām atha tasyāṃ sa karṣamāṇa ulūkhalam //
यमलार्जुनयोर् मध्ये जगाम कमलेक्षणः कर्षता वृक्षयोर् मध्ये तिर्यग् एवम् उलूखलम् ॥
yamalārjunayor madhye jagāma kamalekṣaṇaḥ karṣatā vṛkṣayor madhye tiryag evam ulūkhalam //
भग्नाव् उत्तुङ्गशाखाग्रौ तेन तौ यमलार्जुनौ ततः कटकटाशब्दसमाकर्णनकातरः ॥
bhagnāv uttuṅgaśākhāgrau tena tau yamalārjunau tataḥ kaṭakaṭāśabdasamākarṇanakātaraḥ //
आजगाम व्रजजनो ददृशे च महाद्रुमौ भग्नस्कन्धौ निपातितौ भग्नशाखौ महीतले ॥
ājagāma vrajajano dadṛśe ca mahādrumau bhagnaskandhau nipātitau bhagnaśākhau mahītale //
ददर्श चाल्पदन्तास्यं स्मितहासं च बालकम् तयोर् मध्यगतं बद्धं दाम्ना गाढं तथोदरे ॥
dadarśa cālpadantāsyaṃ smitahāsaṃ ca bālakam tayor madhyagataṃ baddhaṃ dāmnā gāḍhaṃ tathodare //
ततश् च दामोदरतां स ययौ दामबन्धनात् गोपवृद्धास् ततः सर्वे नन्दगोपपुरोगमाः ॥
tataś ca dāmodaratāṃ sa yayau dāmabandhanāt gopavṛddhās tataḥ sarve nandagopapurogamāḥ //
मन्त्रयाम् आसुर् उद्विग्ना महोत्पातातिभीरवः स्थानेनेह न नः कार्यं व्रजामो ऽन्यन् महावनम् ॥
mantrayām āsur udvignā mahotpātātibhīravaḥ sthāneneha na naḥ kāryaṃ vrajāmo 'nyan mahāvanam //
उत्पाता बहवो ह्य् अत्र दृश्यन्ते नाशहेतवः पूतनाया विनाशश् च शकटस्य विपर्ययः ॥
utpātā bahavo hy atra dṛśyante nāśahetavaḥ pūtanāyā vināśaś ca śakaṭasya viparyayaḥ //
विना वातादिदोषेण द्रुमयोः पतनं तथा वृन्दावनम् इतः स्थानात् तस्माद् गच्छाम मा चिरम् ॥
vinā vātādidoṣeṇa drumayoḥ patanaṃ tathā vṛndāvanam itaḥ sthānāt tasmād gacchāma mā ciram //
यावद् भौममहोत्पातदोषो नाभिभवेद् व्रजम् इति कृत्वा मतिं सर्वे गमने ते व्रजौकसः ॥
yāvad bhaumamahotpātadoṣo nābhibhaved vrajam iti kṛtvā matiṃ sarve gamane te vrajaukasaḥ //
ऊचुः स्वं स्वं कुलं शीघ्रं गम्यतां मा विलम्ब्यताम् ततः क्षणेन प्रययुः शकटैर् गोधनैस् तथा ॥
ūcuḥ svaṃ svaṃ kulaṃ śīghraṃ gamyatāṃ mā vilambyatām tataḥ kṣaṇena prayayuḥ śakaṭair godhanais tathā //
यूथशो वत्सपालीश् च कालयन्तो व्रजौकसः सर्वावयवनिर्धूतं क्षणमात्रेण तत् तदा ॥
yūthaśo vatsapālīś ca kālayanto vrajaukasaḥ sarvāvayavanirdhūtaṃ kṣaṇamātreṇa tat tadā //
काककाकीसमाकीर्णं व्रजस्थानम् अभूद् द्विजाः वृन्दावनं भगवता कृष्णेनाक्लिष्टकर्मणा ॥
kākakākīsamākīrṇaṃ vrajasthānam abhūd dvijāḥ vṛndāvanaṃ bhagavatā kṛṣṇenākliṣṭakarmaṇā //
शुभेन मनसा ध्यातं गवां वृद्धिम् अभीप्सता ततस् तत्रातिरुक्षे ऽपि धर्मकाले द्विजोत्तमाः ॥
śubhena manasā dhyātaṃ gavāṃ vṛddhim abhīpsatā tatas tatrātirukṣe 'pi dharmakāle dvijottamāḥ //
प्रावृट्काल इवाभूच् च नवशष्पं समन्ततः स समावासितः सर्वो व्रजो वृन्दावने ततः ॥
prāvṛṭkāla ivābhūc ca navaśaṣpaṃ samantataḥ sa samāvāsitaḥ sarvo vrajo vṛndāvane tataḥ //
शकटीवाटपर्यन्तचन्द्रार्धाकारसंस्थितिः वत्सबालौ च संवृत्तौ रामदामोदरौ ततः ॥
śakaṭīvāṭaparyantacandrārdhākārasaṃsthitiḥ vatsabālau ca saṃvṛttau rāmadāmodarau tataḥ //
तत्र स्थितौ तौ च गोष्ठे चेरतुर् बाललीलया बर्हिपत्त्रकृतापीडौ वन्यपुष्पावतंसकौ ॥
tatra sthitau tau ca goṣṭhe ceratur bālalīlayā barhipattrakṛtāpīḍau vanyapuṣpāvataṃsakau //
गोपवेणुकृतातोद्यपत्त्रवाद्यकृतस्वनौ काकपक्षधरौ बालौ कुमाराव् इव पावकौ ॥
gopaveṇukṛtātodyapattravādyakṛtasvanau kākapakṣadharau bālau kumārāv iva pāvakau //
हसन्तौ च रमन्तौ च चेरतुस् तन् महद् वनम् क्वचिद् धसन्ताव् अन्योन्यं क्रीडमानौ तथा परैः ॥
hasantau ca ramantau ca ceratus tan mahad vanam kvacid dhasantāv anyonyaṃ krīḍamānau tathā paraiḥ //
गोपपुत्रैः समं वत्सांश् चारयन्तौ विचेरतुः कालेन गच्छता तौ तु सप्तवर्षौ बभूवतुः ॥
gopaputraiḥ samaṃ vatsāṃś cārayantau viceratuḥ kālena gacchatā tau tu saptavarṣau babhūvatuḥ //
सर्वस्य जगतः पालौ वत्सपालौ महाव्रजे प्रावृट्कालस् ततो ऽतीव मेघौघस्थगिताम्बरः ॥
sarvasya jagataḥ pālau vatsapālau mahāvraje prāvṛṭkālas tato 'tīva meghaughasthagitāmbaraḥ //
बभूव वारिधाराभिर् ऐक्यं कुर्वन् दिशाम् इव प्ररूढनवपुष्पाढ्या शक्रगोपवृता मही ॥
babhūva vāridhārābhir aikyaṃ kurvan diśām iva prarūḍhanavapuṣpāḍhyā śakragopavṛtā mahī //
यथा मारकते वासीत् पद्मरागविभूषिता ऊहुर् उन्मार्गगामीनि निम्नगाम्भांसि सर्वतः ॥
yathā mārakate vāsīt padmarāgavibhūṣitā ūhur unmārgagāmīni nimnagāmbhāṃsi sarvataḥ //
मनांसि दुर्विनीतानां प्राप्य लक्ष्मीं नवाम् इव विकाले च यथाकामं व्रजम् एत्य महाबलौ गोपैः समानैः सहितौ चिक्रीडाते ऽमराव् इव ॥
manāṃsi durvinītānāṃ prāpya lakṣmīṃ navām iva vikāle ca yathākāmaṃ vrajam etya mahābalau gopaiḥ samānaiḥ sahitau cikrīḍāte 'marāv iva //