ततश् चानन्तरं विप्रा नरका रौरवादयः पापिनो येषु पात्यन्ते ताञ् शृणुध्वं द्विजोत्तमाः ॥
tataś cānantaraṃ viprā narakā rauravādayaḥ pāpino yeṣu pātyante tāñ śṛṇudhvaṃ dvijottamāḥ //
रौरवः शौकरो रोधस् तानो विशसनस् तथा महाज्वालस् तप्तकुड्यो महालोभो विमोहनः ॥
rauravaḥ śaukaro rodhas tāno viśasanas tathā mahājvālas taptakuḍyo mahālobho vimohanaḥ //
रुधिरान्धो वसातप्तः कृमीशः कृमिभोजनः असिपत्त्रवनं कृष्णो लालाभक्षश् च दारुणः ॥
rudhirāndho vasātaptaḥ kṛmīśaḥ kṛmibhojanaḥ asipattravanaṃ kṛṣṇo lālābhakṣaś ca dāruṇaḥ //
तथा पूयवहः पापो वह्निज्वालो ह्य् अधःशिराः सदंशः कृष्णसूत्रश् च तमश् चावीचिर् एव च ॥
tathā pūyavahaḥ pāpo vahnijvālo hy adhaḥśirāḥ sadaṃśaḥ kṛṣṇasūtraś ca tamaś cāvīcir eva ca //
श्वभोजनो ऽथाप्रतिष्ठोमआवीचिश् च तथापरः इत्य् एवमादयश् चान्ये नरका भृशदारुणाः ॥
śvabhojano 'thāpratiṣṭhomaāvīciś ca tathāparaḥ ity evamādayaś cānye narakā bhṛśadāruṇāḥ //
यमस्य विषये घोराः शस्त्राग्निविषदर्शिनः पतन्ति येषु पुरुषाः पापकर्मरताश् च ये ॥
yamasya viṣaye ghorāḥ śastrāgniviṣadarśinaḥ patanti yeṣu puruṣāḥ pāpakarmaratāś ca ye //
कूटसाक्षी तथा सम्यक् पक्षपातेन यो वदेत् यश् चान्यद् अनृतं वक्ति स नरो याति रौरवम् ॥
kūṭasākṣī tathā samyak pakṣapātena yo vadet yaś cānyad anṛtaṃ vakti sa naro yāti rauravam //
भ्रूणहा पुरहन्ता च गोघ्नश् च मुनिसत्तमाः यान्ति ते रौरवं घोरं यश् चोच्छ्वासनिरोधकः ॥
bhrūṇahā purahantā ca goghnaś ca munisattamāḥ yānti te rauravaṃ ghoraṃ yaś cocchvāsanirodhakaḥ //
सुरापो ब्रह्महा हर्ता सुवर्णस्य च शूकरे प्रयाति नरके यश् च तैः संसर्गम् उपैति वै ॥
surāpo brahmahā hartā suvarṇasya ca śūkare prayāti narake yaś ca taiḥ saṃsargam upaiti vai //
राजन्यवैश्यहा चैव तथैव गुरुतल्पगः तप्तकुम्भे स्वसृगामी हन्ति राजभटं च यः ॥
rājanyavaiśyahā caiva tathaiva gurutalpagaḥ taptakumbhe svasṛgāmī hanti rājabhaṭaṃ ca yaḥ //
माध्वीविक्रयकृन् वध्यपालः केसरविक्रयी तप्तलोहे पतन्त्य् एते यश् च भक्तं परित्यजेत् ॥
mādhvīvikrayakṛn vadhyapālaḥ kesaravikrayī taptalohe patanty ete yaś ca bhaktaṃ parityajet //
सुतां स्नुषां चापि गत्वा महाज्वाले निपात्यते अवमन्ता गुरूणां यो यश् चाक्रोष्टा नराधमः ॥
sutāṃ snuṣāṃ cāpi gatvā mahājvāle nipātyate avamantā gurūṇāṃ yo yaś cākroṣṭā narādhamaḥ //
वेददूषयिता यश् च वेदविक्रयकश् च यः अगम्यगामी यश् च स्यात् ते यान्ति शबलं द्विजाः ॥
vedadūṣayitā yaś ca vedavikrayakaś ca yaḥ agamyagāmī yaś ca syāt te yānti śabalaṃ dvijāḥ //
चौरो विमोहे पतति मर्यादादूषकस् तथा देवद्विजपितृद्वेष्टा रत्नदूषयिता च यः ॥
cauro vimohe patati maryādādūṣakas tathā devadvijapitṛdveṣṭā ratnadūṣayitā ca yaḥ //
स याति कृमिभक्ष्ये वै कृमीशे तु दुरिष्टिकृत् पितृदेवातिथीन् यस् तु पर्यश्नाति नराधमः ॥
sa yāti kṛmibhakṣye vai kṛmīśe tu duriṣṭikṛt pitṛdevātithīn yas tu paryaśnāti narādhamaḥ //
लालाभक्ष्ये स यात्य् उग्रे शरकर्ता च वेधके करोति कर्णिनो यश् च यश् च खड्गादिकृन् नरः ॥
lālābhakṣye sa yāty ugre śarakartā ca vedhake karoti karṇino yaś ca yaś ca khaḍgādikṛn naraḥ //
प्रयान्त्य् एते विशसने नरके भृशदारुणे असत्प्रतिग्रहीता च नरके यात्य् अधोमुखे ॥
prayānty ete viśasane narake bhṛśadāruṇe asatpratigrahītā ca narake yāty adhomukhe //
अयाज्ययाजकस् तत्र तथा नक्षत्रसूचकः कृमिपूये नरश् चैको याति मिष्टान्नभुक् सदा ॥
ayājyayājakas tatra tathā nakṣatrasūcakaḥ kṛmipūye naraś caiko yāti miṣṭānnabhuk sadā //
लाक्षामांसरसानां च तिलानां लवणस्य च विक्रेता ब्राह्मणो याति तम् एव नरकं द्विजाः ॥
lākṣāmāṃsarasānāṃ ca tilānāṃ lavaṇasya ca vikretā brāhmaṇo yāti tam eva narakaṃ dvijāḥ //
मार्जारकुक्कुटच्छागश्ववराहविहंगमान् पोषयन् नरकं याति तम् एव द्विजसत्तमाः ॥
mārjārakukkuṭacchāgaśvavarāhavihaṃgamān poṣayan narakaṃ yāti tam eva dvijasattamāḥ //
रङ्गोपजीवी कैवर्तः कुण्डाशी गरदस् तथा सूची माहिषिकश् चैव पर्वगामी च यो द्विजः ॥
raṅgopajīvī kaivartaḥ kuṇḍāśī garadas tathā sūcī māhiṣikaś caiva parvagāmī ca yo dvijaḥ //
अगारदाही मित्रघ्नः शकुनिग्रामयाजकः रुधिरान्धे पतन्त्य् एते सोमं विक्रीणते च ये ॥
agāradāhī mitraghnaḥ śakunigrāmayājakaḥ rudhirāndhe patanty ete somaṃ vikrīṇate ca ye //
मधुहा ग्रामहन्ता च याति वैतरणीं नरः रेतःपानादिकर्तारो मर्यादाभेदिनश् च ये ॥
madhuhā grāmahantā ca yāti vaitaraṇīṃ naraḥ retaḥpānādikartāro maryādābhedinaś ca ye //
ते कृच्छ्रे यान्त्य् अशौचाश् च कुहकाजीविनश् च ये असिपत्त्रवनं याति वनच्छेदी वृथैव यः ॥
te kṛcchre yānty aśaucāś ca kuhakājīvinaś ca ye asipattravanaṃ yāti vanacchedī vṛthaiva yaḥ //
औरभ्रिका मृगव्याधा वह्निज्वाले पतन्ति वै यान्ति तत्रैव ते विप्रा यश् चापाकेषु वह्निदः ॥
aurabhrikā mṛgavyādhā vahnijvāle patanti vai yānti tatraiva te viprā yaś cāpākeṣu vahnidaḥ //
व्रतोपलोपको यश् च स्वाश्रमाद् विच्युतश् च यः संदंशयातनामध्ये पततस् ताव् उभाव् अपि ॥
vratopalopako yaś ca svāśramād vicyutaś ca yaḥ saṃdaṃśayātanāmadhye patatas tāv ubhāv api //
दिवा स्वप्नेषु स्यन्दन्ते ये नरा ब्रह्मचारिणः पुत्रैर् अध्यापिता ये तु ते पतन्ति श्वभोजने ॥
divā svapneṣu syandante ye narā brahmacāriṇaḥ putrair adhyāpitā ye tu te patanti śvabhojane //
एते चान्ये च नरकाः शतशो ऽथ सहस्रशः येषु दुष्कृतकर्माणः पच्यन्ते यातनागताः ॥
ete cānye ca narakāḥ śataśo 'tha sahasraśaḥ yeṣu duṣkṛtakarmāṇaḥ pacyante yātanāgatāḥ //
तथैव पापान्य् एतानि तथान्यानि सहस्रशः भुज्यन्ते जातिपुरुषैर् नरकान्तरगोचरैः ॥
tathaiva pāpāny etāni tathānyāni sahasraśaḥ bhujyante jātipuruṣair narakāntaragocaraiḥ //
वर्णाश्रमविरुद्धं च कर्म कुर्वन्ति ये नराः कर्मणा मनसा वाचा निरयेषु पतन्ति ते ॥
varṇāśramaviruddhaṃ ca karma kurvanti ye narāḥ karmaṇā manasā vācā nirayeṣu patanti te //
अधःशिरोभिर् दृश्यन्ते नारकैर् दिवि देवताः देवाश् चाधोमुखान् सर्वान् अधः पश्यन्ति नारकान् ॥
adhaḥśirobhir dṛśyante nārakair divi devatāḥ devāś cādhomukhān sarvān adhaḥ paśyanti nārakān //
स्थावराः कृमयो ऽज्वाश् च पक्षिणः पशवो नराः धार्मिकास् त्रिदशास् तद्वन् मोक्षिणश् च यथाक्रमम् ॥
sthāvarāḥ kṛmayo 'jvāś ca pakṣiṇaḥ paśavo narāḥ dhārmikās tridaśās tadvan mokṣiṇaś ca yathākramam //
सहस्रभागः प्रथमाद् द्वितीयो ऽनुक्रमात् तथा सर्वे ह्य् एते महाभागा यावन् मुक्तिसमाश्रयाः ॥
sahasrabhāgaḥ prathamād dvitīyo 'nukramāt tathā sarve hy ete mahābhāgā yāvan muktisamāśrayāḥ //
यावन्तो जन्तवः स्वर्गे तावन्तो नरकौकसः पापकृद् याति नरकं प्रायश्चित्तपराङ्मुखः ॥
yāvanto jantavaḥ svarge tāvanto narakaukasaḥ pāpakṛd yāti narakaṃ prāyaścittaparāṅmukhaḥ //
पापानाम् अनुरूपाणि प्रायश्चित्तानि यद् यथा तथा तथैव संस्मृत्य प्रोक्तानि परमर्षिभिः ॥
pāpānām anurūpāṇi prāyaścittāni yad yathā tathā tathaiva saṃsmṛtya proktāni paramarṣibhiḥ //
पापे गुरूणि गुरुणि स्वल्पान्य् अल्पे च तद्विदः प्रायश्चित्तानि विप्रेन्द्रा जगुः स्वायंभुवादयः ॥
pāpe gurūṇi guruṇi svalpāny alpe ca tadvidaḥ prāyaścittāni viprendrā jaguḥ svāyaṃbhuvādayaḥ //
प्रायश्चित्तान्य् अशेषाणि तपःकर्मात्मकानि वै यानि तेषाम् अशेषाणां कृष्णानुस्मरणं परम् ॥
prāyaścittāny aśeṣāṇi tapaḥkarmātmakāni vai yāni teṣām aśeṣāṇāṃ kṛṣṇānusmaraṇaṃ param //
कृते पापे ऽनुतापो वै यस्य पुंसः प्रजायते प्रायश्चित्तं तु तस्यैकं हरिसंस्मरणं परम् ॥
kṛte pāpe 'nutāpo vai yasya puṃsaḥ prajāyate prāyaścittaṃ tu tasyaikaṃ harisaṃsmaraṇaṃ param //
प्रातर् निशि तथा संध्यामध्याह्नादिषु संस्मरन् नारायणम् अवाप्नोति सद्यः पापक्षयान् नरः ॥
prātar niśi tathā saṃdhyāmadhyāhnādiṣu saṃsmaran nārāyaṇam avāpnoti sadyaḥ pāpakṣayān naraḥ //
विष्णुसंस्मरणात् क्षीणसमस्तक्लेशसंचयः मुक्तिं प्रयाति भो विप्रा विष्णोस् तस्यानुकीर्तनात् ॥
viṣṇusaṃsmaraṇāt kṣīṇasamastakleśasaṃcayaḥ muktiṃ prayāti bho viprā viṣṇos tasyānukīrtanāt //
वासुदेवे मनो यस्य जपहोमार्चनादिषु तस्यान्तरायो विप्रेन्द्रा देवेन्द्रत्वादिकं फलम् ॥
vāsudeve mano yasya japahomārcanādiṣu tasyāntarāyo viprendrā devendratvādikaṃ phalam //
क्व नाकपृष्ठगमनं पुनरावृत्तिलक्षणम् क्व जपो वासुदेवेति मुक्तिबीजम् अनुत्तमम् ॥
kva nākapṛṣṭhagamanaṃ punarāvṛttilakṣaṇam kva japo vāsudeveti muktibījam anuttamam //
तस्माद् अहर्निशं विष्णुं संस्मरन् पुरुषो द्विजः न याति नरकं शुद्धः संक्षीणाखिलपातकः ॥
tasmād aharniśaṃ viṣṇuṃ saṃsmaran puruṣo dvijaḥ na yāti narakaṃ śuddhaḥ saṃkṣīṇākhilapātakaḥ //
मनःप्रीतिकरः स्वर्गो नरकस् तद्विपर्ययः नरकस्वर्गसंज्ञे वै पापपुण्ये द्विजोत्तमाः ॥
manaḥprītikaraḥ svargo narakas tadviparyayaḥ narakasvargasaṃjñe vai pāpapuṇye dvijottamāḥ //
वस्त्व् एकम् एव दुःखाय सुखायेर्ष्योदयाय च कोपाय च यतस् तस्माद् वस्तु दुःखात्मकं कुतः ॥
vastv ekam eva duḥkhāya sukhāyerṣyodayāya ca kopāya ca yatas tasmād vastu duḥkhātmakaṃ kutaḥ //
तद् एव प्रीतये भूत्वा पुनर् दुःखाय जायते तद् एव कोपालयतः प्रसादाय च जायते ॥
tad eva prītaye bhūtvā punar duḥkhāya jāyate tad eva kopālayataḥ prasādāya ca jāyate //
तस्माद् दुःखात्मकं नास्ति न च किंचित् सुखात्मकम् मनसः परिणामो ऽयं सुखदुःखादिलक्षणः ॥
tasmād duḥkhātmakaṃ nāsti na ca kiṃcit sukhātmakam manasaḥ pariṇāmo 'yaṃ sukhaduḥkhādilakṣaṇaḥ //
ज्ञानम् एव परं ब्रह्माज्ञानं बन्धाय चेष्यते ज्ञानात्मकम् इदं विश्वं न ज्ञानाद् विद्यते परम् ॥
jñānam eva paraṃ brahmājñānaṃ bandhāya ceṣyate jñānātmakam idaṃ viśvaṃ na jñānād vidyate param //
विद्याविद्ये हि भो विप्रा ज्ञानम् एवावधार्यताम् एवम् एतद् मयाख्यातं भवतां मण्डलं भुवः ॥
vidyāvidye hi bho viprā jñānam evāvadhāryatām evam etad mayākhyātaṃ bhavatāṃ maṇḍalaṃ bhuvaḥ //
पातालानि च सर्वाणि तथैव नरका द्विजाः समुद्राः पर्वताश् चैव द्वीपा वर्षाणि निम्नगाः संक्षेपात् सर्वम् आख्यातं किं भूयः श्रोतुम् इच्छथ ॥
pātālāni ca sarvāṇi tathaiva narakā dvijāḥ samudrāḥ parvatāś caiva dvīpā varṣāṇi nimnagāḥ saṃkṣepāt sarvam ākhyātaṃ kiṃ bhūyaḥ śrotum icchatha //